Kooplui op wielen

Door Ontwaakt!-correspondent in Japan

HIJ LOOPT niet helemaal recht en hij zal altijd iets naar links afwijken, maar de benen die hem dragen zijn sterk. Zijn glimlach is aanstekelijk, zijn manier van doen vriendelijk, en zijn roep „Yakiimo!” vormt voor iedereen een vertrouwd geluid. Na de boerderij op het platteland verlaten te hebben, heeft hij zich in een grote stad zo’n 300 kilometer van zijn huis gevoegd bij het leger van kooplui op wielen.

Yakiimo is een warme zoete aardappel. De zoete aardappel is er in de wintermaanden in overvloed; daarom kan de verkoper van warme aardappelen hierin een bestaan vinden totdat hij met het voorjaar naar de rijstvelden terugkeert. Zijn rijdende winkeltje, gemaakt van hout en metaal, heeft iets weg van een enorme doos. Binnenin verhit een houtvuurtje kleine gladde kiezelstenen in een metalen houder. Op deze stenen worden de aardappels gekookt. De geur van verbrand hout die uit de schoorsteen van het wagentje opstijgt en het aroma van de aardappels wanneer hij zo nu en dan het deksel even oplicht om te zien of ze al gaar worden, doen een mens watertanden. Weer of geen weer, u kunt erop rekenen dat de megafoon of een geluidsbandje u oproept om „Yakiimo!” kopen.

Andere kooplui verkopen weer fruit, zeevis en schaaldieren, een soort Japanse hutspot en nog allerlei andere zaken. Dan ziet u nog de besteljongen fietsen of u hoort hem misschien het toerental van zijn motorfiets opvoeren. In alle steden zult u hem tegenkomen, door zelfs het drukste verkeer heen manoeuvrerend, behendig met een stapel lekkernijen in schalen en dozen op zijn schouder balancerend. Hoe lukt hem dat toch? Wel, soms lukt het niet, zoals een heel bedroefd gezicht dat uit een berg mie en gebroken schaaltjes omhoogkijkt, dan bevestigt.

Een koopman met een „reclamespot”

Een attractie voor jong en oud is de man die zoete maïs verkoopt. Zijn ’live’ optreden is een absoluut succesnummer. Hij komt in een heel klein vrachtautootje zonder achterwand. Zijn maïskolven liggen te roosteren en zijn klaar voor de verkoop. Deze verkoper draagt een kleurige korte broek, tabi’sa en sandalen, een happi (soort jas) en een hoofdband om zijn voorhoofd vrij van transpiratie te houden. Zijn opgewekte gezicht en gedrag voordat hij met zijn voorstelling begint doen u al glimlachen. Na nog even voor de laatste keer gecontroleerd te hebben dat de maïs helemaal klaar is, springt hij dan achter van de wagen af en begint op straat te zingen en te dansen. Hij zingt dat zijn maïs van Hokkaido (Noord-Japan) komt. Hij zingt hoe lekker zoet ze is en verder schijnt hij de woorden van zijn liedje te laten afhangen van zijn toehoorders. Ten behoeve van de huisvrouwen die hun werk hebben neergelegd om naar hem te kijken, zingt hij in allerhoffelijkst Japans dat zij net zo verrukkelijk zijn als zijn maïs. De kinderen raken helemaal opgewonden van zijn capriolen en sommigen wagen zich eraan met hem mee te doen. Onnodig te zeggen dat hij binnen de kortste keren alles verkoopt wat hij heeft geroosterd en zich opmaakt om verder te gaan, zijn publiek tevreden knabbelend achterlatend.

Mooie en praktische dingen

De bloemenman daarentegen hoeft niets te doen om klanten te trekken. Waarom hoeft hij niet zijn toevlucht te namen tot een of ander aardigheidje? In Japan houden zowel mannen als vrouwen heel veel van bloemen en waar dat mogelijk is hebben zij ze graag in hun huis, vooral bij de ingang. De mensen geven de voorkeur aan de straatverkopen boven een gewone bloemenwinkel, omdat zijn bloemen goedkoper zijn. Hij komt in een klein driewielig autootje met een kar erachter. De potplanten staan op houten planken trapsgewijs boven elkaar. Het geheel is overdekt met dik doorschijnend vinyl dat wordt weggehaald wanneer hij voor de bijeengekomen schare zijn „stand” opent. Iemand merkt hem op en vertelt door dat hij er is. Al gauw worden (afhankelijk van het jaargetijde) cyclamen, chrysanten, anjers, bloeiende cactussen en een heleboel andere planten bewonderd en gekocht.

Wat heeft deze marskramer nu weer te bieden? Bamboestokken! Waarvoor ze gebruikt worden? Men heeft hier de gewoonte de was eraan op te hangen. Wanneer overhemden, blouses en yukata (katoenen kimono) na de dagelijkse was daaraan worden geregen, lijkt het net alsof ze met uitgestrekte armen staan. Bamboestokken worden ook gebruikt om er de futon (matrassen) overheen te hangen en te luchten. Deze koopman doet gewoonlijk zijn ronde in het weekend, wanneer het wat rustiger is en daarom is zijn natuurlijke stemkracht voldoende voor zijn kreet: „Bamboestokken!”

Huisdieren voor de kinderen

Als de kinderen uit school komen, verschijnt gewoonlijk een favoriet onder de kooplui op het toneel. Wat heeft hij dat zo aantrekkelijk is voor de kleintjes? Hij verkoopt goudvissen. Het is een wonder dat hij zijn fiets nog vooruitkrijgt met al dat water aan boord. Hij doet heel voorzichtig en dat moet ook wel. Bedenk maar eens wat er zou kunnen gebeuren als hij zou komen te vallen! Zodra hij „goudvissen” roept, komen de kinderen toelopen. Ook de volwassenen verzamelen zich. Er worden kleine schepnetjes te voorschijn gehaald en al gauw hoort u hen schateren van het lachen wanneer de pret begint om te proberen een paar kleine visjes te vangen. Net als u denkt de vis in het netje te hebben, springt hij eruit en zwemt snel naar de andere kant van de bak.

De Japanse huizen bieden in het algemeen niet zoveel ruimte voor huisdieren, dus een klein aquarium voor een goudvis zal een kind niet zo gauw geweigerd worden. Het hele jaar door is dit een goedlopende handel, want naar vissen kijken draagt bij tot het gevoel van rust waar Japanners zo op gesteld zijn.

Rijdende winkeltjes met soep en brood

Een andere man laat slechts een bel rinkelen en liefhebbers van genmai pan kennen zijn geluid. „Niet de bel, maar de manier waarop hij belt”, zeggen velen. Genmai betekent „ongeslepen rijst”, en het Japanse woord pan komt feitelijk van het Portugees en betekent „brood”. Genmai pan wordt niet op dezelfde manier bereid als gewoon brood. Dit deeg wordt in afzonderlijke porties verdeeld en gestoomd, niet gebakken. Soms wordt er een vulling van zoete bonenpastei in gestopt. Zo nu en dan wordt er bruine suiker aan het deeg toegevoegd. Maar de gewone genmai pan schijnt toch het populairst te zijn. Het brood wil nog wel eens een beetje zwaar vallen, maar de zachte smaak maakt dat het er gemakkelijk ingaat.

De oude man die genmai pan verkoopt draagt een hoge, smetteloos witte bakkersmuts en ook zijn witte jas is een teken van properheid. Het roepende belletje van de genmai pan-​verkoper, zijn stralende glimlach en schone uiterlijk dragen er allemaal het hunne toe bij dat sommigen voor het middaguur hun keus op zíjn brood laten vallen.

Laat in de avond wanneer de meesten al op bed liggen, vertellen een paar langgerekte lage uithalen op een blikken toeter wie is aangekomen, zonder dat u hoeft op te staan om te gaan kijken. Hij probeert zo rustig mogelijk te doen, zodat hij de mensen niet onnodig hindert. Aangezien zijn kleine vrachtwagentje met een slakkegang rijdt, zijn de rode lantaren en vlag achter aan de wagen waarmee hij de aandacht trekt, al lang van tevoren te zien. Dit verplaatsbare winkeltje waar mie te koop is, gaat langs straat na straat. We noemen zijn mie „ramen”. Deze mie is dun en wordt geserveerd in dampend hete soep met heel fijn gesneden lange groene uien. Studenten zijn vaak nog laat aan het studeren en een portie hete mie in een kommetje dat daarna weggeworpen kan worden, stilt nog net even een hongergevoel voordat zij gaan slapen. Men zegt dat deze mie ook na een hele avond drinken de maag weer tot rust brengt.

De bereider van tofu is ook een koopman op wielen. Tofu wordt gemaakt van een brei van sojabonen en volgens zeggen is deze bereidingswijze uit China afkomstig. De bereiding van de koeken begint wanneer iedereen nog slaapt. Het resultaat van het ingespannen werk is een 340 gram wegend vierkant blok witte tofu.

Deze koopman maakt nu een lange, uit twee etages bestaande houten kist klaar die hij achter op zijn fiets vastmaakt. Aangezien het onderste compartiment van de houten kist gedeeltelijk met water wordt gevuld, is dit bekleed met roestvrij metaal. De gewone en gebakken tofu wordt in het water gelegd. Het bovenste deel van de kist bevat dunne sneetjes goed doorbakken tofu. Met een kleine horen om zijn hals gehangen klimt de tofu-man op zijn fiets en gaat dan zijn waar venten in de buurt van zijn keuze. Door op de horen te blazen kondigt hij zijn komst aan en het duurt niet lang of hij is druk bezig met het bedienen van zijn vroege klanten. Voor velen is tofu een essentieel ingrediënt in miso shiru, de soep die iedere morgen bij het ontbijt wordt geserveerd.

Over het geheel genomen hebben al deze kooplui wel iets karakteristieks dat bij hun persoonlijkheid past. Hun overeenkomst is dat zij prettige mensen zijn die typische geluiden, lekkere luchtjes en kleur brengen in de straten van Japan.

[Voetnoten]