Werkloos? — Wat kunt u doen?
„IK MOEST het wel doen”, zo sprak L. Harris in december vorig jaar tegenover een tv-reporter. „Mijn kinderen hebben niets te eten. We hebben niks meer in de ijskast.”
Harris was al zes maanden lang zonder vast werk geweest en had toen de Northwestern Bank in Charlotte ( in de Amerikaanse staat North Carolina) beroofd. „Ik wilde niet dat hij het deed”, vertelde zijn vrouw. „Maar hij meende dat hij het voor zijn gezin moest doen.”
Werkloosheid kan ernstige gevolgen hebben. Het aantal winkeldiefstallen is het afgelopen jaar in Amerika met sprongen omhoog gegaan en heeft de Amerikaanse winkeliers een bedrag van $5.000.000.000 gekost! „Nu de inflatie boven de tien percent uitkomt en er een hoge werkloosheid is, zal bij nog veel meer mensen de drang tot stelen onbedwingbaar worden”, aldus J. Eichler, woordvoerder van „Burns Internationale Veiligheidsdienst”.
Hoe kritiek is de werkloosheidssituatie? Hoe groot zijn de problemen van hen die geen werk kunnen vinden?
Een ongunstige tendens
Het is zonder meer duidelijk dat het werkloosheidscijfer stijgt. Gemiddeld over 1974 bedroeg in Nederland het aantal werklozen 3,5 percent van de totale beroepsbevolking, vergeleken met 2,9 percent in 1973. De afgelopen maanden echter lag dit cijfer al aanzienlijk hoger dan dit gemiddelde: 3,8 percent in november, 4,4 percent in december en 4,9 percent in maart (199.860). Weliswaar zal dit cijfer in de zomer dalen, maar voor het jaar 1975 rekent men toch op een gemiddelde werkloosheid van 180.000 à 190.000 mensen.
In Amerika bedroeg begin 1975 het aantal werklozen zeven en een half miljoen, 8,2 percent van de beroepsbevolking en twee miljoen meer dan drie maanden daarvoor, toen dit percentage 6 percent bedroeg! In dat land lopen nu meer mensen zonder werk dan in enige andere periode sinds de Grote Depressie van de jaren ’30.
In de meeste sectoren van het bedrijfsleven heeft men te kampen met werkloosheid, en dat op alle arbeidsniveaus. Zelfs directeuren met salarissen van $20.000 of meer, verliezen in alle delen van het land met twee of drie tegelijk hun betrekking.
Een belangrijke extra factor is bovendien dat de V.S. nog nooit zo’n tijd van stijgende inflatie en tegelijkertijd hoge werkloosheid hebben beleefd, waardoor zelfs mensen met een goede baan moeite hebben met hun inkomen rond te komen. En nu staat men voor een dilemma, zoals een van de arbeidsadviseurs van president Ford opmerkte: „Hoe beter we erin slagen de inflatie terug te dringen, hoe waarschijnlijker het is dat we de werkloosheid zien stijgen.”
De toenemende werkloosheid heeft geleid tot een harde strijd om de beschikbare arbeidsplaatsen. „Het is een ontstellend en angstaanjagend beeld de ’bezitters’ gesteld te zien tegenover de ’niet-bezitters’”, zo klaagde W. F. Haddad van de Kamer van Koophandel van de staat New York. Universitair geschoolden, aldus de uitleg, strijden nu met mislukte schoolleerlingen en steuntrekkers om een afnemend aantal banen voor beginnelingen.
Ook andere landen hebben problemen met een toenemende werkloosheid. In Australië is de werkloosheid het hoogst sinds de depressie van de jaren ’30. In Frankrijk lopen meer mensen zonder werk dan in enige andere periode sinds de Tweede Wereldoorlog. Bijna 300.000 werknemers in de West-Europese auto-industrie waren in de afgelopen maand december zonder werk, en aangezien in Europa één op de tien arbeidsplaatsen afhankelijk is van de auto-industrie, zijn de gevolgen hiervan fnuikend.
In Engeland bedroeg de werkloosheid naar verluidt 2,7 percent. Maar dat cijfer had alleen betrekking op volledig in loondienst zijnde kostwinners die buiten hun schuld om werkloos waren geworden, terwijl de cijfers van de V.S. en Nederland slaan op alle personen die werk zoeken maar niet kunnen vinden. Volgens arbeidsdeskundige R. S. Livingstone zou dan ook de werkloosheid in het Verenigd Koninkrijk ernstiger zijn dan in de Verenigde Staten.
Welke uitwerking het op mensen heeft
Behalve dat sommige werklozen gaan stelen, heeft werkloosheid nog andere schadelijke gevolgen. Vaak ontstaat er bij de werklozen gebrek aan vertrouwen, alsook een gevoel van hulpeloosheid en isolatie. „Werkloos zijn breekt je de nek”, waren de woorden van een werkloze directeur in New York. „Een aantal maanden was ik zwaar depressief.” Op 17 januari was er in diezelfde stad een arbeider die zich op een drukke straat in brand stak, uit angst dat hij ontslagen zou worden. Naar verluidt had hij de moed opgegeven omdat hij niet meer wist hoe hij dan voor zijn oude moeder zou moeten zorgen.
Werkloze mannen heeft men al vaak letterlijk, zowel geestelijk als lichamelijk, zien aftakelen. In de jaren van de Grote Depressie, toen ongeveer 25 percent van de mannelijke bevolking in Amerika werkloos was, was dit een kenmerkend verschijnsel.
„De verandering die mijn vader onderging, was hartverscheurend”, herinnert zich een man. „Ik zag hem van, een optimistische, dynamische en succesvolle, trotse zakenman veranderen in een verpletterd mens, overstelpt door een gevoel van mislukking.” Iemand anders, die in Noord-Dakota opgroeide, herinnert zich smartelijk: „De depressie ruïneerde mijn vader. . . . De spanning brak zijn gezondheid. Hij is heel jong gestorven.”
En thans heerst er wijdverbreid de angst dat er een even verwoestende depressie op komst is. Volgens het Amerikaanse ministerie van arbeid kwamen er gedurende de kerstweek 813.600 nieuwe aanvragen voor een werkloosheidsuitkering binnen, het hoogste weektotaal sinds deze bijstand in de laatste helft van de Grote Depressie in het leven is geroepen.
Bestrijdingspogingen van de maatschappij
Kennelijk in het volle besef van de omvang van het probleem, deed de Amerikaanse minister van arbeid, P. J. Brennan, in januari het dringende verzoek toch vooral medegevoel en begrip te tonen met betrekking tot de toenemende miljoenen werklozen. Zoals hij opmerkte, hebben velen van hen nog nooit eerder „de tragedie van werkloosheid ervaren”.
Die tragedie is overigens nog aanzienlijk minder dan tijdens de Grote Depressie, toen menige ontslagen arbeider niet zeker wist of hij de volgende dag wel brood zou hebben, of de volgende maand zijn huur zou kunnen betalen. Nu ontvangt iemand, net als in Nederland, vaak een werkloosheidsuitkering, wachtgeld en in gevallen van uiterste nood, sociale bijstand. Het afgelopen jaar ontving bijvoorbeeld een ontslagen werknemer van General Motors acht maanden lang 95 percent van zijn normale salaris in de vorm van wachtgeld en werkloosheidsuitkering.
Deze voorzieningen zijn echter niet van blijvende aard. Weliswaar is in de Verenigde Staten de duur van de werkloosheidsuitkering verlengd tot 52 weken, met een maximumuitkering van $95 per week, terwijl er ook volgens een nieuw, in januari van kracht geworden besluit, $2.500.000.000 beschikbaar is gesteld om voor 330.000 arbeidsplaatsen bij de overheid te zorgen — het grootste werkvoorzieningsprogramma sinds de Grote Depressie. Toch is dit evenals met de uitkeringen het geval is, een tijdelijke zaak, lopend tot 9 januari 1976.
En als steeds meer mensen werkloos worden en steun gaan trekken, vreest men voor een uitputting van de beschikbare gelden. In Amerika is al een aantal staten gedwongen geweest bij de federale regering geld te lenen om uitkeringen te kunnen blijven verlenen. En de federale regering van de V.S. heeft al miljarden en miljarden te kort! Dit zijn inderdaad kritieke tijden die vragen om een voorzichtige en overdachte aanpak.
Wat u kunt doen
Wanneer er hulp van uw regering of bedrijfsvereniging beschikbaar is, dan is het gepast daar gebruik van te maken wanneer u werkloos wordt en deze bijstand nodig hebt. Neem daarom onmiddellijk contact op met de bedrijfsvereniging waartoe uw werkgever behoort, en waarbij men onder meer aanspraak kan maken op eventueel achterstallig loon als de werkgever in gebreke is gebleven dit te betalen. Bovendien zal men zich als werkzoekende bij het gewestelijke arbeidsbureau moeten laten inschrijven om voor uitkering in aanmerking te komen.
Zodra u werkloos bent, is het verstandig onmiddellijk de financiële situatie van uw gezin onder de loep te nemen en het budget te herzien. Het zal voor veel gezinnen wellicht verstandig zijn dit reeds voor zo’n crisissituatie te doen. Hoeveel zult u in de vorm van uitkering ontvangen? Hoe lang zult u dit ontvangen? Hebt u spaargelden? Kunt u een tweede auto verkopen?
Tel vervolgens al uw noodzakelijke uitgaven op. Op hoeveel komen ze per week, of per maand? Kunt u door deze uitgaven tot een minimum te beperken en misschien uw spaargelden of andere geldbronnen aan te spreken, per maand rondkomen? En zo ja, voor hoe lang? Sommige gezinnen zullen ontdekken dat ze niet rondkomen, zelfs niet voor een korte tijd.
Aarzel dan niet om nog andere bijstandsmogelijkheden te onderzoeken, aldus professor Dr. J. Petty. „Ongelukkig genoeg”, aldus zijn woorden, „zijn nog te veel werkende mannen en vrouwen van mening dat [bijstand] liefdadigheid is in plaats van verzekering. Als u altijd belasting hebt betaald om deze regelingen ’mogelijk te maken’ dan is het er nu de tijd voor om er profijt van te trekken.”
Werk tijdens een dergelijke crisissituatie als gezin samen. Misschien kunnen vrouw of kinderen financieel iets tot het gezinsinkomen bijdragen. „Totdat ik weer werk had”, zo verklaarde een scheikundig ingenieur, „droegen mijn dochters de helft van ’het geld dat zij met kinderoppassen verdienden’ aan de gezinskas bij. Zij hebben zich in hun leven nog nooit zo belangrijk en volwassen gevoeld.”
Op uw hoede voor gevaren
Helaas echter brengt werkloosheid vaak een verwijdering teweeg in het gezin. De werkloze, kostwinner raakt geïrriteerd en trekt zich verbitterd in zichzelf terug. Onder die spanning wordt de vrouw kritisch en gaat misschien onbewust gebrek aan respect tonen. De spanningen nemen toe. Met welk gevolg? Dat drie van de vier personen die minstens negen maanden werkloos blijven, voor een echtscheiding komen te staan, aldus een rapport.
Een periode van werkloosheid wordt het best doorstaan, zo heeft men ontdekt, door die mannen die zich verzekerd voelen van de liefde van hun gezin en weten dat zij een belangrijke plaats in hun gezin innemen. Vrouwen, geeft uw man daarom steun en aanmoediging. Geeft er als nooit tevoren blijk van dat u hem respecteert.
Anderzijds zal het werkloze gezinshoofd tot handelen moeten overgaan. „Hij moet onmiddellijk op zoek gaan naar een baan”, aldus A. Slote, een onderzoeker, op het gebied van werkloosheidsproblemen. Hij dient te begrijpen dat een baan zoeken niet gemakkelijk is en moet aan het zoeken even hard werken als hij dat in een normale werkkring zou hebben gedaan. Suggesties met betrekking tot werk zoeken en de mogelijke soorten van werk die men kan verrichten, zullen in latere uitgaven van Ontwaakt! besproken worden.