Waarom de dollar in koopkracht is gedaald
IN FEBRUARI zag de wereld hoe de V.S.-dollar opnieuw een zware waardevermindering onderging door een devaluatie van 10 percent. Dit was de tweede devaluatie in ongeveer veertien maanden. Hoe kwam dit?
Om achter de grondoorzaken van de recente daling van de dollar te komen, zullen wij een terugblik moeten werpen op de internationale rol die hij sedert het eind van de Tweede Wereldoorlog heeft gespeeld.
De rol van de dollar na de Tweede Wereldoorlog
De Verenigde Staten kwamen als de rijkste natie ter wereld uit de Tweede Wereldoorlog te voorschijn. Wegens hun reusachtige goudreserves werd de dollar de basis van internationaal vastgestelde wisselkoersen. Met andere woorden, de exacte waarde van andere valuta’s munteenheden werd uitgedrukt in verhouding tot de door goud gerugsteunde V.S.-dollars.
Dit had in die tijd bepaalde voordelen. De Amerikaanse fabrieken waren gedurende de oorlog niet vernietigd, zoals de Europese. Europa had Amerikaanse produkten nodig. En Amerika moest zijn grote aantal oorlogswerkers aan de slag houden. De vaste wisselkoersen tussen de verschillende valuta’s gebaseerd op de dollar, versnelden de opbouw van de door de oorlog ontwrichte wereld. Grote Amerikaanse ondernemingen konden op internationale schaal kopen en verkopen, wetend dat de waarde van de buitenlandse munten voorlopig betrekkelijk constant zou blijven.
Tot enkele jaren na de oorlog genoten de Verenigde Staten grote voorspoed. Rijke ondernemingen verkochten aan voormalige vriend en vijand. Met het toenemen van de welvaart der ondernemingen, verkreeg de V.S.-regering ook meer belastinginkomsten.
Toen kwam er een ommekeer. Waardoor? Waarom is de dollar in waarde achteruitgegaan.
De dollarachteruitgang
Om de vaste uitdrukking te gebruiken, er is wat men noemt een tekort op de ’betalingsbalans’ ontstaan. Dat wil zeggen, Amerikanen brengen meer geld het land uit dan erin komt. Zoals men zal hebben opgemerkt, heeft de Amerikaanse industrie reusachtige sommen geld in het buitenland geïnvesteerd. Ook de Amerikaanse toeristen brengen dollars overzee. De handhaving van Amerika’s militaire operaties en buitenlandse hulp doet eveneens een gestage stroom dollars over zijn grenzen vloeien.
Terzelfder tijd is Europa echter in industrieel en economisch opzicht sterker geworden. De Europese landen vervaardigen zelf meer produkten en hebben deze bijgevolg niet meer uit de V.S. nodig. Tevens worden er meer en meer goederen aan de V.S. verkocht. De Verenigde Staten importeren nu in feite meer dan ze exporteren. Het land koopt meer dan het verkoopt.
Twintig jaar lang reeds bestaat het dollarprobleem en is het gegroeid. Het Amerikaanse tijdschrift Time vatte het als volgt samen:
„De grondoorzaak van de dollarzwakte is gelegen in het feit dat de Verenigde Staten sinds het begin van de jaren vijftig ’boven hun stand’ hebben geleefd. Consumenten, zakenlieden, toeristen en de regering hebben elk jaar tientallen miljarden besteed aan de bouw van fabrieken in Europa, aan Japanse auto’s en camera’s, aan het baden in de zonneschijn langs de Rivièra, aan het verlenen van buitenlandse hulp, de stationering van troepen over de gehele wereld en het bekostigen van de kostbare oorlog in Vietnam.”
Begrijpelijkerwijs verloor men in het buitenland langzamerhand zijn vertrouwen in de waarde van de dollar. Niettemin bleven buitenlandse centrale banken in hun landen ontzaglijke hoeveelheden Amerikaanse dollars kopen. Waarom?
Om het aantal circulerende dollars beperkt te houden. Een te grote hoeveelheid dollars zou de waarde van deze geldmunt naar beneden halen. Een waardevermindering van de dollar zou een waardestijging van de plaatselijke valuta, gebaseerd op de dollar, tot gevolg hebben. Dientengevolge zou elk exportprodukt van het land duurder gaan worden op de zo belangrijke V.S.-markt. Amerikanen zouden het niet meer kopen. De verkoop zou afnemen en de zakenwereld en de regering zouden hier uiteindelijk onder te lijden krijgen. Dat mocht niet gebeuren.
Aldus bleven de dollars zich buiten de grenzen van de V.S. opstapelen. Volgens schattingen had er zich op deze wijze tegen februari 1973 een voorraad van 80 miljard dollars gevormd.
De geld-’speculanten’ in het buitenland met grote hoeveelheden dollars in hun bezit, hebben ten zeerste tot dit probleem bijgedragen. Bepaalde maatschappijen en zelfs afzonderlijke personen hebben de gewoonte hun dollars voor een andere sterke munt, gewoonlijk Duitse marken of Japanse yens, te verkopen. Wanneer dan de waarde van deze muntsoorten stijgt, verkopen de speculanten ze weer. Bij deze laatste transactie ontvangen zij dan echter meer dollars dan zij oorspronkelijk hebben verkocht.
Bij een grote dollarverkoop door een massa speculanten in één keer ontstaat er een crisis. De buitenlandse regeringen hebben niet voldoende geldmiddelen om de verkoop te kunnen bijhouden. Wat kan er onder zulke omstandigheden het beste worden gedaan? De dollar devalueren!
De dollar gedevalueerd
Devaluatie betekent een vermindering van de waarde van de V.S.-dollar en een stabiel houden van de waarde van de buitenlandse munteenheden. Dit gebeurde de eerste maal in december 1971. Er waren evenwel verdere maatregelen nodig! Eén devaluatie was niet voldoende. Waarom niet?
Omdat de fundamentele redenen voor de devaluatie bleven bestaan. De Verenigde Staten bleven meer importeren dan exporteren. Bovendien hield in het land zelf de inflatie aan; normale verbruiksartikelen als levensmiddelen waren duur en stegen in prijs.
Derhalve was er in februari 1973 een tweede devaluatie nodig. Nam dit de vrees buiten de grenzen van Amerika weg? Neen! Direct na deze tweede devaluatie vond zelfs de grootste verkoop van V.S.-dollars in de geschiedenis plaats. Kennelijk waren er nog meer maatregelen nodig. Wat werd er gedaan?
De zwevende dollar
De Verenigde Staten kwamen met dertien belangrijke niet-communistische landen overeen niet langer een vaste wisselkoers aan te houden. In plaats daarvan zouden de andere munten ten opzichte van de dollar gaan zweven, dat wil zeggen, de waarde van de dollar zou in elk land afzonderlijk bepaald worden door vraag en aanbod.
Zes Europese landen kwamen overeen tot een „gezamenlijk zweven” over te gaan. Ze stelden onderling vaste koersen vast en zweven nu „en bloc” ten opzichte van de U.S.-dollar. De speculanten zijn teleurgesteld over het systeem van zwevende koersen. Voorheen wisten zij bij voorbaat dat bepaalde wisselkoersen zouden prevaleren, maar die garantie is nu verdwenen.
Dit alles wil niet zeggen dat de dollar geen centrale positie meer inneemt in de financiële wereld, dat doet hij namelijk nog wel. Eén voorname reden hiervoor werd kort en bondig weergegeven in de uitgave van Newsweek, een Amerikaans tijdschrift, van 19 maart 1973:
„De Verenigde Staten bezitten ook nog steeds de belangrijkste ’financiële’ reserves: het afschrikkingswapen de atoombom en militaire macht die in wezen, zoals een hoge Duitse regeringsfunctionaris het onder woorden bracht, de pijler vormen van ’onze vrijheid, ja, onze gehele levenswijze’.”
Het nettoresultaat van de gebeurtenissen sinds eind 1971 is op dit moment evenwel een dollar die in binnen- en buitenland minder waard is. Hoe zal deze verandering doorwerken in de prijs van de dagelijkse levensbenodigdheden?
Gevolgen voor de gebruikers van de dollar
Voor de Amerikanen zijn de gevolgen op lange termijn van de recent genomen economische stappen nog duister. Het onmiddellijke gevolg was echter een stijging in prijs van buitenlandse artikelen en diensten.
De aanschafprijs van een populaire Duitse auto steeg in Amerika na de februari-devaluatie van $2059 tot meer dan $2200. De prijs van Japanse auto’s zal in de V.S. zelfs nog meer gaan stijgen.
Vakanties en reizen zullen duurder worden, daar de Amerikaan in Europa, Rusland en Japan voor zijn dollar „minder” logies, voedsel en vervoer krijgt.
De zwaarste slag voor veel Amerikaanse gezinnen is evenwel het omhoogvliegen van de kosten van levensonderhoud. Van de voedselprijzen bijvoorbeeld, die al hoog zijn, kan men verwachten dat ze na de devaluatie omhoog zullen blijven gaan. Waarom? Omdat nu de nadruk wordt gelegd op het exporteren van goederen; niet de aankoop maar de verkoop is belangrijk, want met alle mogelijke moeite zal men moeten trachten de betalingsbalans ten gunste van de V.S. te wijzigen. Bij de verkoop van voedsel naar overzee blijft er voor de Amerikanen minder over om te kopen, waardoor de prijs van de kleinere hoeveelheid overgebleven produkten wordt omhooggejaagd.
Olie — een ander vrijwel noodzakelijk produkt in de moderne wereld — komt meer en meer uit het Midden-Oosten en Zuid-Amerika. Ook olie zal meer Amerikaanse dollars gaan kosten, zodat stookolie, benzine en uiteindelijk ook de elektriciteit in Amerika duurder zullen gaan worden.
De kosten van levensonderhoud worden bovendien nog op een andere manier beïnvloed. De industrie van de V.S. gebruikt ruwe grondstoffen van buitenlandse herkomst. Bauxiet voor de bereiding van aluminium komt bijvoorbeeld uit Jamaica en Suriname; de wol voor overjassen, truien en kostuums komt uit Australië. Aangezien de dollar in elk van deze genoemde landen minder waard is, zullen de uiteindelijke Amerikaanse produkten beslist ook een overeenkomstige stijging in prijs gaan vertonen.
Is er met het zwevend maken van de dollar voorgoed een einde gekomen aan alle problemen? Veel economen hebben het opgeven van vaste koersen met enthousiasme begroet. De meesten van hen moesten evenwel ook bekennen dat de toekomst onzeker is. Het laten zweven van de koersen is op zijn best een overgangsmaatregel te noemen. Zo zegt professor H. S. Houthakker, hoogleraar in de economie aan de Harvard-universiteit: „Het zoeken naar een stabieler internationaal monetair systeem dient niet te worden opgegeven.” De deskundigen zijn er niet zeker van welke veranderingen er nog voor de dollar en de andere munten in het verschiet liggen.
Ongeacht welke toekomstige stappen economen ook zullen doen, er zullen nog meer grote veranderingen moeten komen alvorens de mensheid werkelijke zekerheid zal kunnen genieten. De vereiste veranderingen zijn uitgebreider dan wat mensen tot stand kunnen brengen. God heeft echter beloofd ze tot stand te zullen brengen, niet door het huidige zelfzuchtige samenstel op te lappen, maar door het volledig te verwijderen en een geheel nieuw samenstel van dingen te brengen, waarin rechtvaardigheid zal heersen. — 2 Petr. 3:11-13.
Dat God hiertoe de macht heeft, daarover hoeft geen twijfel te bestaan. Bovendien heeft hij duidelijk in de bijbel verklaard dat het zijn voornemen is dit te doen, en wel in dit geslacht. Verlangt u er in uw hart naar in zo’n rechtvaardige nieuwe ordening te leven? Zo ja, vraag Jehovah’s getuigen dan om meer inlichtingen. Zij zullen u graag, geheel kosteloos, helpen meer hierover te weten te komen.