Rassenkwestie schokt kerken in de „Bible Belt”

IN HET begin van de negentiende eeuw maakten de kerken in het Noorden en in het Zuiden deel uit van dezelfde religieuze organisaties. Ook de negerslavernij kwam in beide delen van het land voor. De slavernij was in het Noorden echter niet zo’n succes, aangezien men zich daar meer concentreerde op de handel, industrie en expansie naar het westen. In het Zuiden daarentegen, waar de katoenplantages de economische basis vormden, verschafte de slavernij goedkope arbeidskrachten.

Toen de twee delen van het land in verband met de slavenkwestie in politiek opzicht verdeeld raakten, ontstond er ook een religieuze scheiding. Terwijl de kerken in het Noorden de slavernij als ’onheilig’ veroordeelden, noemden de Zuidelijke kerken haar ’heilig’. Zuidelijke godsdienstijveraars zochten naar losse schriftplaatsen in de bijbel om de juistheid van de negerslavernij aan te tonen. In 1844 ontstond er wegens de slavenkwestie een splitsing in de Methodistische Kerk; de methodisten in het Noorden en Zuiden kwamen los van elkaar te staan. Hetzelfde gebeurde een jaar later bij de baptisten. En toen in 1861 de Amerikaanse Burgeroorlog uitbrak, ontstond er in de presbyteriaanse geloofsgemeenschap een scheuring die precies langs de Mason-Dixon-lijn liep.

De Zuidelijke kerken waren zelfs actief betrokken bij de slavenhandel, aldus E. M. Poteat jr., voorganger van de Pullen Memorial-baptistenkerk in Raleigh, in de staat Noord-Carolina. Zijn woorden zijn: „Niet alleen afzonderlijke christenen hielden slaven tot meerdere Glorie van God, maar ook de kerken zelf bevorderden het Koninkrijk der hemelen door slaven te verhuren die het eigendom waren geworden van het Huis van God.”

De negerslavernij raakte op deze wijze in het Zuiden diep geworteld. Hierbij is het echter wel goed in gedachten te houden dat de kerken in het Noorden de slavernij ongetwijfeld met even grote ijver zouden hebben ondersteund als hun zuidelijke tegenhangers, wanneer de negerslavernij daar — waar deze trouwens het eerst bestond — economisch een even groot succes was geweest als in het Zuiden.

Rassenvooroordeel na de Burgeroorlog

Hoewel de Zuidelijken in 1865, aan het eind van de Burgeroorlog, volkomen verslagen waren, bleven hun geestelijken vasthouden aan hun eigen en enige „Bible Belt”-protestantisme. „Als wij geen politieke onafhankelijkheid kunnen verkrijgen, laten wij dan ten minste onze geestelijke onafhankelijkheid bewaren”, zo spoorde een methodistenpredikant aan toen de Confederatie der Zuidelijke [Amerikaanse] staten had opgehouden te bestaan. In de publikatie Southern White Protestantism in the twentieth Century door K. K. Bailey, wordt opgemerkt: „De leiders in het Zuiden waren ervan overtuigd dat de blanke religie van het Zuiden zuiverder was dan die van dezelfde denominaties in het Noorden.”

De slaven hadden na de Burgeroorlog wel wettelijke vrijheid gekregen, maar de neger bleef een paria van de maatschappij. Extremisten in het Zuiden hielden halsstarrig vast aan de suprematie van de blanke! Methodistische en baptistische predikanten werden zelfs lid van de gevreesde Ku Klux Klan ten einde bevrijde negers te kwellen. Tientallen jaren na de uitvaardiging van de Emancipatieproclamatie van 1863 verkeerde het grootste deel van de zwarte bevolking in het Zuiden nog in de ketenen van armoede en ongeletterdheid.

Het gevolg hiervan was dat de van de maatschappij uitgestoten negers niet voldoende opleiding genoten om de bijbel te kunnen lezen. Daar zij in de meeste gevallen niet welkom waren in de kerken van de blanken, begonnen zij met eigen diensten, die in het begin in weinig meer dan praten en zingen bestonden. Zij ontwierpen hun eigen liederen, de religieuze ’spirituals’. De preek die werd gehouden was vaak niet meer dan een van vader op zoon overgeleverd bijbelverhaal, dat in de loop van de tijd met vele fantastische bijzonderheden was aangedikt.

Maar zelfs al zouden de blanken de negers in hun kerken hebben toegelaten, dan zouden er toch maar weinigen van deze mogelijkheid gebruik hebben gemaakt. De schrijver van het boek Deep South merkte hierover op: „Aangezien het christendom zoals dit werd belichaamd door de Angelsaksische baptisten en methodisten, de hun enige bekende religie was, en deze zo volledig in verband werd gebracht met de blanke bazen en grondeigenaars, bestond er onder hen de vrees dat zij gedwongen zouden zijn de eeuwigheid door te brengen op een plaats waar de God van de blanken hen dezelfde wreedheden en onrechtvaardigheden zou laten ondergaan als waarmee zij reeds bekend waren.”

Uit de geschiedenis van de Verenigde Staten blijkt dan ook dat de neger weinig van doen heeft willen hebben met een blanke, racistische God. De meesten hebben in plaats daarvan de voorkeur gegeven aan hun eigen vorm van fundamentalistische religie.

De gevolgen van hedendaagse veranderingen voor de Zuidelijke kerken

In 1954 kwam er echter een dramatische ommekeer in de gehele gang van zaken in het Zuiden. Het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten maakte toen een eind aan de rassenscheiding op de scholen. Sinds die tijd hebben de negers zich duchtig geroerd in de „Bible Belt”. De banden die de geest en gevoelens van de zwarte bevolking honderden jaren achtereen hebben bekneld, smelten weg en een nieuwe, universitair geschoolde generatie van negers is opgestaan, een generatie die zich durft te laten horen en gelijkheid met de blanken eist.

De oude religieuze argumenten, uitgaande van een vermeende suprematie van de blanke, zijn bezweken onder de stormloop van nieuwe federale wetten en nationaal ondersteunde protestbewegingen. Veel mensen hebben de kerken die er vroeger racistische zienswijzen op na hielden, verlaten. De radicale veranderingen in de afgelopen paar jaar hebben echter ook hun sporen in de zwarte kerken in het Zuiden achtergelaten.

Negerkerken zijn ontmoetingsplaatsen voor het organiseren van protestbetogingen en demonstraties geworden. Negerpredikanten, die een vooraanstaande rol vervullen in de strijd om sociale gelijkheid, trachten zelfs politieke ambten te bemachtigen en op te klimmen van gemeenteraadslid tot senator.

Bovendien is de gemiddelde neger als gevolg van de eisen tot gelijkheid materialistischer geworden. In U.S. News & World Report stond: „Zwarte geestelijken bewerken een toenemende religieuze onverschilligheid onder de mensen voor wie de zwarte kerk eens een fundament in hun leven was” (25 september 1972). Weliswaar zijn veel negers in het Zuiden diep religieus gebleven en hebben zij hun respect voor de bijbel behouden, maar door de plotselinge veranderingen op sociaal en religieus gebied is er zich een nieuwe geest aan het ontwikkelen. Zoals één blanke opmerkte, zal de neger in het Zuiden nu „weinig gevoel van schuld meer hebben als hij zou besluiten de kerk te verlaten om een agnosticus of atheïst te worden”.

De integratie en de toenemende invloed van „black power” hebben ertoe bijgedragen dat zowel de „blanke” als de „zwarte” fundamentalistische religies in de „Bible Belt” langzamerhand terrein verliezen. Er zijn echter nog andere factoren die „wiggen” hebben gedreven in het eens zo hechte Zuidelijke religieuze front.

[Kaart op blz. 5]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

DE „BIBLE BELT”