Kunnen amuletten u beschermen?

EEN kristal in de zak van een Braziliaan. Een gelukspenning van een Amerikaanse atleet. Het kruis van de heilige Brigitta boven een bed in het huis van een Iers gezin. Miljoenen mensen gebruiken zulke voorwerpen als mascottes of amuletten.a Zij geloven dat het bezit ervan kwaad kan afweren en geluk kan brengen.

Neem bijvoorbeeld eens Brazilië. Volgens het tijdschrift Veja dragen veel Brazilianen „stukjes steen en halfedelstenen [bij zich] waaraan het vermogen wordt toegeschreven geluk en levenskracht aan te trekken voor degene die ze bezit”. Anderen in dat land, die bang zijn de occulte machten te mishagen, hangen een religieus symbool of een religieuze tekst aan de muur van hun huis. Sommigen gebruiken zelfs de bijbel als een heilige amulet; zij leggen hem, permanent opengeslagen bij Psalm 91, op een tafel.

In het zuiden van Afrika wordt moeti, of traditionele medicijnen, op een zelfde manier gebruikt, niet enkel om de genezende eigenschappen ervan, maar als bescherming tegen ongeluk. Vaak denkt men dat ziekte, de dood, financiële tegenslagen en zelfs mislukte romances het gevolg zijn van bezweringen die vijanden hebben uitgesproken of van het feit dat men overleden voorouders niet gunstig heeft gestemd. Moeti wordt gewoonlijk gehaald bij een plattelandsmedicijnman, die drankjes brouwt van planten, bomen of lichaamsdelen van dieren. Het is echter interessant dat moeti beslist niet alleen op het platteland wordt gebruikt; de praktijk is wijdverbreid in Zuidafrikaanse steden. Onder degenen die op moeti vertrouwen, bevinden zich zakenlieden en mensen met een universitaire graad.

Gelukaanbrengers zijn ook in Europese landen algemeen. Het boek Studies in Folklife Presented to Emyr Estyn Evans vertelt ons: „Er is nauwelijks een parochie of stadje in Ierland waar geen hoefijzers te zien zijn die op of boven de deur van sommige woningen of bijgebouwen zijn bevestigd.” Nog vaker ziet men in dat land biezen kruisen boven het bed en boven de deur om geluk te brengen. Waarnemers zeggen dat veel Ieren uiterlijk op een luchthartige manier met zulke bijgelovigheden omgaan. Toch negeren slechts weinigen ze volledig.

Het zoeken naar bescherming

Waarin ligt de aantrekkingskracht van zulke bijgelovige denkbeelden? Blijkbaar bevredigen ze de fundamentele behoefte aan veiligheid die mensen hebben. En inderdaad, hoeveel mensen voelen zich thuis veilig, laat staan als zij ’s avonds op straat lopen? Voeg hierbij nog de inspanning die het vergt om de kost te verdienen en voor kinderen te zorgen. Ja, wij leven in wat de bijbel „een tijd van moeilijkheden” noemt (2 Timotheüs 3:1, The New English Bible). Het is dus alleen maar natuurlijk dat mensen een sterk verlangen naar bescherming hebben.

Dit kan in het bijzonder het geval zijn in culturen waar verschillende vormen van spiritisme en magie populair zijn. Uit vrees voor de vermeende geesten van de doden of uit angst het slachtoffer te worden van een vijandelijke vloek, denkt men wellicht dat de zogenaamde bescherming van een bezweringsmiddel of amulet onmisbaar is. Hoe het ook zij, in The World Book Encyclopedia wordt opgemerkt: „De meeste mensen hebben angsten die hen onzeker maken. Bijgeloof helpt hen deze angsten te overwinnen door zekerheid te verschaffen. Het verzekert mensen ervan dat zij zullen krijgen wat zij verlangen en moeilijkheden zullen vermijden.”

De twijfelachtige kracht van amuletten

Amuletten, talismans en bezweringsmiddelen worden derhalve in verschillende soorten en vormen door mensen over de hele wereld gedragen, meegenomen en neergezet of opgehangen. Maar is het redelijk te geloven dat een door mensen gemaakt amulet ook maar enige werkelijke bescherming kan bieden? Veel voorwerpen die algemeen worden gebruikt als amulet, zijn commerciële massaprodukten. Gaat het niet in tegen de logica en het gezonde verstand om te geloven dat iets wat in een fabriek is gemaakt, magische krachten zou kunnen hebben? En zelfs een drankje dat speciaal door een plattelandsmedicijnman is bereid, is niets meer dan een mengsel van eenvoudige ingrediënten — wortels, kruiden en dergelijke. Waarom zou zo’n mengsel magische eigenschappen bezitten? Is er bovendien enig werkelijk bewijs dat mensen die gebruik maken van amuletten langer leven — of gelukkiger zijn — dan degenen die dat niet doen? Worden degenen die zulke magische amuletten maken zelf niet het slachtoffer van ziekte en de dood?

In plaats van mensen werkelijke bescherming te bieden en hun het gevoel te geven dat zij hun leven onder controle hebben, is het in werkelijkheid zo dat het bijgelovige gebruik van amuletten en bezweringsmiddelen mensen ervan weerhoudt hun problemen verstandig onder de ogen te zien en hen ertoe brengt gelukaanbrengers als een panacee te zien. Door op de kracht van amuletten te vertrouwen, kan degene die ze gebruikt ook een vals gevoel van veiligheid krijgen. Iemand die onder invloed van alcohol is, beweert misschien dat zijn reactievermogen niet is afgenomen, maar als hij probeert te rijden, is de kans groot dat hij zichzelf of anderen letsel toebrengt of schade berokkent. Iemand die zijn vertrouwen stelt in de kracht van een amulet zou zichzelf evenzo schade kunnen berokkenen. Doordat hij in de waan verkeert dat hij bescherming geniet, is hij wellicht geneigd dwaze risico’s of onverstandige beslissingen te nemen.

Geloof in de kracht van amuletten brengt nog andere grote, verborgen risico’s met zich voor de miljoenen die ze gebruiken. Wat zijn deze gevaren, en bestaat er een juiste manier om kwaad af te weren? Het volgende artikel zal deze vragen bespreken.

[Voetnoot]