Dienen christenen een rustdag in acht te nemen?

JUNI was uitzonderlijk regenachtig geweest. Daarom werd er tijdens de Wimbledon-tenniskampioenschappen van 1991 met een eeuwenoude wereldlijke traditie gebroken. Voor het eerst in de geschiedenis werden er op een zondag wedstrijden gespeeld om de verloren tijd in te halen. Op een incidenteel overtreden van de regels na zoals in dit geval, blijft de zondag in Engeland, net als in veel andere landen, een heilige rustdag.

Sommige mensen nemen een andere rustdag in acht. Joden over de hele wereld nemen de sabbat strikt in acht van zonsondergang op vrijdag tot zonsondergang op zaterdag. Op de sabbat vliegen de vliegtuigen van Israëls nationale luchtvaartmaatschappij niet, en in sommige steden ligt het openbaar vervoer stil. In Jeruzalem sluiten traditionalisten bepaalde straten af om al het verkeer dat zij ongeoorloofd vinden, tegen te houden.

Het feit dat veel religies nog steeds een wekelijkse rustdag of een sabbat in acht nemen, doet verscheidene vragen rijzen. Moeten alleen joden de sabbat houden? Hoe komt het dat de meeste religies van de christenheid een andere rustdag hebben aangenomen? Is het in acht nemen van een wekelijkse rustdag in deze tijd nog steeds een bijbels vereiste?

Heeft de sabbat altijd bestaan?

De eerste in de Schrift opgetekende vermelding van een sabbat treffen wij in het boek Exodus aan. Terwijl de Israëlieten in de woestijn waren, ontvingen zij van Jehovah manna, voedsel waarin op wonderbare wijze werd voorzien. Elke zesde dag van de week moesten zij een dubbele hoeveelheid verzamelen omdat de zevende dag „een sabbat voor Jehovah” zou zijn, waarop alle werk verboden was. — Exodus 16:4, 5, 22-25.

Bovendien werd de Israëlieten de sabbat gegeven om hen eraan te herinneren dat zij slaven in het land Egypte waren geweest. Deze herinnering zou weinig betekenis hebben gehad als zij al eerder zo’n wet hadden nageleefd. De voorschriften in verband met de sabbat werden derhalve alleen aan Israël gegeven. — Deuteronomium 5:2, 3, 12-15.

Uiterst nauwgezette en drukkende gewoonten

Omdat de Mozaïsche wet niet erg in details trad met betrekking tot de sabbat, hebben rabbi’s door de eeuwen heen talloze interdicten opgesteld, die voornamelijk alle vormen van werk op de sabbat verboden. Volgens de misjna werd het verboden werk ingedeeld in 39 hoofdcategorieën, zoals naaien, schrijven en werken op het land. Veel van deze voorschriften zijn niet op de bijbel gebaseerd. In de Encyclopædia Judaica wordt de misjna geciteerd en wordt erkend dat deze voorschriften als „bergen [zijn] die aan een haar hangen, want er staat weinig over het onderwerp in de Schrift en toch zijn de regels vele”.

Teneinde het gebod in praktijk te brengen dat men ’op de zevende dag zijn woning niet mocht verlaten’, werd er een maximumafstand vastgesteld, en die werd de „sabbatgrens” genoemd. Volgens bepaalde bronnen kwam die afstand overeen met 2000 el, of ongeveer 900 meter (Exodus 16:29, De Katholieke Bijbel). Maar men kon spitsvondig aan dit voorschrift voorbijgaan: De voorafgaande avond konden sabbatmaaltijden naar een plaats worden gebracht die 2000 el van het huis verwijderd was. Deze plek kon dan als een uitbreiding van het huis van het gezin worden beschouwd, en vanaf dat punt kon er dan nog eens 2000 el worden geteld.

Veel van deze door mensen gemaakte bepalingen waren in Jezus’ tijd van kracht. Bijgevolg verweten de religieuze leiders zijn discipelen dat zij, toen zij door korenvelden gingen, aren hadden geplukt om te eten. Zij werden ervan beschuldigd de sabbat te schenden — koren plukken werd als oogsten beschouwd en het stukwrijven ervan werd als malen bezien. Jezus stelde hun extreme opvattingen bij verscheidene gelegenheden aan de kaak, want zij gaven een verkeerde voorstelling van de geest van Jehovah’s wet. — Mattheüs 12:1-8; Lukas 13:10-17; 14:1-6; Johannes 5:1-16; 9:1-16.

Van een sabbat op zaterdag naar een sabbat op zondag

„Zondagen zullen gebruikt worden om God toegewijd te dienen.” Dat is het vierde gebod omtrent de sabbat zoals het door de Katholieke Kerk wordt weergegeven. De onlangs uitgegeven Franse Catéchisme pour adultes legt uit: „De christelijke zondag wordt gevierd op de dag na de sabbat: op de achtste dag, dat wil zeggen, de eerste dag van de nieuwe schepping. De zondag neemt de belangrijkste elementen van de sabbat over, maar heeft Christus’ paaslam als middelpunt.” Hoe is deze omschakeling van een sabbat op zaterdag naar een sabbat op zondag tot stand gekomen?

Hoewel zondag de dag was waarop Jezus werd opgewekt, was deze dag voor de vroege christenen een werkdag net als elke andere dag. Maar uit een beslissing van een kerkeraad in Laodicea (midden tot laat vierde eeuw G.T.) blijkt dat na verloop van tijd de joodse sabbat op zaterdag door een „christelijke” sabbat op zondag werd vervangen. Deze canon „verbood christenen het judaïsme aan te hangen en hun tijd werkeloos door te brengen op de dag van de [joodse] sabbat, en de dag des Heren [de dag van de week waarop hij werd opgewekt] moest op een christelijke manier in ere worden gehouden”. Sinds die tijd moesten aanhangers van de christenheid op zaterdag werken en zich op zondag van werk onthouden. Later werd er van hen verlangd dat zij op zondag de mis bijwoonden.

Met steun van de wereldlijke autoriteiten werd werk op zondag al gauw in de hele christenheid verboden. Vanaf de zesde eeuw werden overtreders beboet of gegeseld, en hun runderen konden in beslag genomen worden. Zo nodig konden onberouwvolle zondaars tot knechtschap gedwongen worden.

In zekere zin waren de wetten die betrekking hadden op aanvaardbaar werk op zondag net zo complex als de overleveringen op grond waarvan de joodse sabbat was geregeld. De Dictionnaire de théologie catholique geeft breedvoerige verklaringen met betrekking tot de ontwikkeling van de casuïstiek van de kerk en noemt als verboden dingen onder andere zwaar werk, werk op het land, rechtsgedingen, markten en de jacht.

Paradoxaal genoeg werd er als rechtvaardiging voor deze verboden naar de joodse sabbat verwezen. De New Catholic Encyclopedia maakt melding van de wetten die keizer Karel de Grote instelde betreffende de zondag: „Het denkbeeld van de sabbat, dat door St.-Hiëronymus uitdrukkelijk was verworpen en in 538 door het Concilie van Orléans als joods en niet-christelijk was veroordeeld, werd duidelijk uiteengezet in het in 789 door Karel de Grote uitgevaardigde decreet waarin alle werk op zondag werd verboden als een overtreding [van de Tien Geboden].” Hoewel het de kerk dus een genoegen deed te zien dat de civiele autoriteiten een rustdag op zondag voorschreven, liet ze die wereldlijke arm deze beperkingen rechtvaardigen op grond van een wettelijke basis die ze verwierp, namelijk de Mozaïsche wet betreffende de sabbat.

Een onschriftuurlijk standpunt

Eeuwen voordien hadden verscheidene kerkvaders, in het bijzonder Augustinus, terecht verklaard dat de sabbat een tijdelijke, voor de joden bestemde regeling was. Hierdoor accepteerden die kerkvaders eenvoudig wat in de christelijke Griekse Geschriften wordt uitgelegd, namelijk dat de sabbat een integrerend deel is van het Wetsverbond, dat door Jezus’ offer werd tenietgedaan. — Romeinen 6:14; 7:6; 10:4; Galaten 3:10-14, 24, 25.

In de hedendaagse Vocabulaire biblique wordt de protestantse theoloog Oscar Cullmann geciteerd, die toegeeft dat „doordat Jezus kwam, stierf en werd opgewekt, feesten uit het O[ude] T[estament] nu zijn vervuld, en de handhaving ervan ’betekent terug te keren tot het oude verbond, alsof Christus nooit gekomen was’”. Kan men, na over dit krachtige punt te hebben nagedacht, een verplichte sabbatviering rechtvaardigen?

In deze tijd proberen katholieke schrijvers gewoonlijk ondersteuning te vinden in Handelingen 20:7, waar gesproken wordt over „de eerste dag van de week” (zondag), toen Paulus met zijn metgezellen bijeenkwam voor het nuttigen van een maaltijd. Maar dit was enkel een detail. Niets in deze tekst of in andere bijbelverzen geeft te kennen dat dit verslag bedoeld was als een voorbeeld dat christenen moesten navolgen, en zeker niet als een verplichting. Ja, de viering van een sabbat op zondag vindt geen steun in de Schrift.

Welke rust is er voor christenen?

Hoewel christenen niet verplicht zijn een wekelijkse rustdag in acht te nemen, worden zij niettemin uitgenodigd een andere soort van rust in acht te nemen. Paulus verklaart dit aan zijn joodse medechristenen met de woorden: „Er blijft dus een sabbatsrust over voor het volk van God. . . . Laten wij daarom ons uiterste best doen die rust in te gaan” (Hebreeën 4:4-11). Deze joden hadden vroeger, voordat zij christenen werden, de Mozaïsche wet zo nauwgezet mogelijk nageleefd. Nu moedigde Paulus hen niet langer aan te trachten redding te verwerven door middel van werken, maar in plaats daarvan te ’rusten’ van hun dode werken. Voortaan moesten zij geloof oefenen in Jezus’ offer, wat het enige middel was waardoor de mensheid in Gods ogen rechtvaardig kon zijn.

Hoe kunnen wij in deze tijd tonen Gods zienswijze net zo in aanmerking te nemen? Evenals hun medemensen waarderen Jehovah’s Getuigen, als redelijke mensen, de in veel landen geldende wekelijkse rustdag waarop geen werelds werk wordt verricht. Hierdoor hebben zij tijd om met hun gezin om te gaan en zich te verkwikken. Maar het is voornamelijk een periode gebleken voor het verrichten van andere christelijke activiteiten (Efeziërs 5:15, 16). Hiertoe behoren het bezoeken van vergaderingen en het deelnemen aan de openbare bediening, dat wil zeggen het bezoeken van hun buren om bijbelse inlichtingen met hen te delen over de naderbij komende tijd waarin de gelovige mensheid wereldomvattende vrede zal genieten. Indien u hier meer over zou willen weten, zullen Jehovah’s Getuigen u graag helpen, of dat nu op zaterdag, zondag of een andere dag van de week is.

[Illustratie op blz. 28]

Jezus hield zich volmaakt aan de sabbatwet, en niet aan joodse overleveringen

[Illustratie op blz. 29]

Christelijke activiteiten schenken verkwikking op dagen van rust van werelds werk