Voor de bejaarden zorgen — Uitdagingen en beloningen
SJINETSOE, een christelijke bedienaar, genoot immens van zijn toewijzing. Zijn gezin bestond uit drie personen, inclusief de moeder van zijn vrouw. Zij werkten vreugdevol samen met een kleine gemeente van Jehovah’s Getuigen om mensen de bijbel te onderwijzen, totdat hem op een dag gevraagd werd of hij wilde overwegen met zijn vrouw te gaan reizen om andere gemeenten te bezoeken. Dat zou elke week een ander onderdak betekenen. Hij was opgetogen bij het vooruitzicht, maar wie zou voor Moeder zorgen?
Veel gezinnen zullen op den duur voor een soortgelijke uitdaging komen te staan — hoe zij het beste voor bejaarde ouders kunnen zorgen. Gewoonlijk wordt er weinig aandacht aan de kwestie geschonken zolang de ouders nog redelijk gezond zijn en werken. Maar kleine dingetjes kunnen verraden dat zij ouder worden, zoals beverige handen als zij proberen een draad in een naald te steken, of een geheugen dat het laat afweten als zij zich met grote moeite proberen te herinneren wanneer zij iets wat zij kwijt zijn voor het laatst hebben gezien. Dikwijls echter is het een plotseling ongeval of een ziekte waardoor wij ons bewust worden van hun behoeften. Er moet iets gedaan worden.
In sommige landen willen ouders die een betrekkelijk goede gezondheid genieten, tijdens hun gouden jaren liever met hun partner alleen wonen dan bij hun kinderen. In andere landen, zoals in veel oosterse en Afrikaanse landen, is het de gewoonte dat de bejaarden bij hun kinderen wonen, in het bijzonder bij de oudste zoon. Dit geldt vooral als een van beide ouders bedlegerig is. In Japan bijvoorbeeld worden ongeveer 240.000 personen van 65 jaar en ouder die tot op zekere hoogte bedlegerig zijn, bij hun familie thuis verzorgd.
Morele en schriftuurlijke verplichtingen
Hoewel wij in het geslacht leven waarin velen „zichzelf liefhebben” en ’geen natuurlijke genegenheid hebben’, is het duidelijk dat wij morele en schriftuurlijke verplichtingen jegens de bejaarden hebben (2 Timotheüs 3:1-5). Tomiko, die voor haar bejaarde, door de ziekte van Parkinson gekwelde moeder zorgt, gaf uiting aan de morele verplichting die zij voelde, door over haar moeder te zeggen: „Zij heeft twintig jaar voor mij gezorgd. Nu wil ik hetzelfde voor haar doen.” De wijze koning Salomo spoorde tot het volgende aan: „Luister naar uw vader, die uw geboorte veroorzaakt heeft, en veracht uw moeder niet enkel omdat zij oud geworden is.” — Spreuken 23:22.
Noch religieus vooroordeel, noch vijandigheid van de kant van een ongelovige ouder maakt die schriftuurlijke verordening ongeldig. De christelijke apostel Paulus schreef onder inspiratie: „Ja, indien iemand niet voor de zijnen zorgt, en in het bijzonder voor hen die leden van zijn huisgezin zijn, dan heeft hij het geloof verloochend en is erger dan een ongelovige” (1 Timotheüs 5:8). Jezus gaf ons het voorbeeld toen hij, als een van zijn laatste daden voordat hij stierf, regelingen trof dat er voor zijn moeder gezorgd zou worden. — Johannes 19:26, 27.
Het hoofd bieden aan de moeilijkheden die zich voordoen
Allen zullen zich in veel opzichten moeten aanpassen wanneer families herenigd worden na jarenlang apart gewoond te hebben. Deze veranderingen vergen heel veel liefde, geduld en wederzijds begrip. Als de oudste zoon, of een andere zoon of een dochter, met zijn gezin bij de ouders intrekt, ontstaan er totaal nieuwe omstandigheden. Er kan sprake zijn van een nieuwe baan, nieuwe scholen voor de kinderen en een nieuwe buurt om aan te wennen. Dikwijls zal het betekenen dat de echtgenote er heel wat werk bij krijgt.
Voor de ouders zal het net zo moeilijk zijn zich aan te passen. Zij zijn misschien gewend geraakt aan een mate van privacy, rust en vrijheid; nu zullen zij het rumoer van levenslustige kleinkinderen en hun vriendjes en vriendinnetjes om zich heen hebben. Zij zijn gewend geweest hun eigen beslissingen te nemen en zijn misschien gepikeerd over elke poging om hun aanwijzingen te geven. Veel ouders hebben, omdat zij zagen aankomen dat het gezin van hun zoon bij hen zou intrekken, een apart huis vlakbij of een vleugel aan hun eigen huis gebouwd, met verbindingsgangen waardoor allen een mate van onafhankelijkheid zouden hebben.
Als het huis klein is, zijn er misschien ingrijpender aanpassingen nodig om voor de nieuwkomers plaats te maken. Een moeder schoot in de lach toen zij eraan terugdacht hoe ontdaan haar vier dochters waren toen er alsmaar meer meubels en andere dingen in hun slaapkamers werden geplaatst omdat er ruimte gemaakt moest worden voor hun tachtigjarige grootmoeder. Maar de meeste van deze problemen lossen zich gewoonlijk wel op als iedereen de noodzaak van de aanpassingen gaat inzien en denkt aan de bijbelse aansporing dat liefde ’niet haar eigen belang zoekt’. — 1 Korinthiërs 13:5.
Verlies van een stuk vrijheid
Voor een christelijke vrouw kan zich een ernstig probleem ontwikkelen als haar man haar geloof niet deelt en besluit met het gezin bij zijn ouders in te trekken. Het kan zijn dat het haar door de eisen van de zorg voor de familie bijna een onmogelijkheid lijkt haar christelijke verplichtingen met haar andere plichten in evenwicht te brengen. Setsoeko zei: „Mijn man vond het gevaarlijk zijn lichtelijk demente moeder alleen in huis te laten, en hij wilde dat ik op elk moment van de dag thuis was. Als ik naar een vergadering probeerde te gaan, raakte hij van streek en klaagde. Eerst vond ik het door mijn Japanse achtergrond ook verkeerd haar alleen te laten. Maar vervolgens kwam ik tot het besef dat er best een oplossing te vinden was.”
Hisako had een soortgelijk probleem. „Toen wij bij de familie van mijn man introkken,” zo bericht zij, „wilde hij, uit angst voor wat zijn verwanten wel zouden denken, dat ik van religie veranderde en mijn religieuze activiteiten staakte. Om het nog erger te maken, kwamen de familieleden die vlakbij woonden altijd ’s zondags op bezoek, zodat het moeilijk voor mij werd naar de vergaderingen te gaan. Verder wilden de kinderen liever met hun neefjes en nichtjes spelen dan de vergaderingen bezoeken; ik zag dat dit invloed uitoefende op onze geestelijke gezindheid. Ik moest een krachtig standpunt innemen en mijn echtgenoot uitleggen dat mijn religie niet iets was wat je verwisselde als een stel kleren, maar dat het iets belangrijks voor mij was. Na verloop van tijd heeft de familie zich aangepast.”
Sommigen hebben het probleem om meer vrije tijd te krijgen, opgelost door een part-time huishoudelijke hulp voor een of twee dagen in de week te nemen. Anderen hebben een mate van vrijheid voor persoonlijke zaken en christelijke activiteiten gevonden door hulp te zoeken bij hun kinderen, in de buurt wonende familieleden en zelfs vriendinnen in de gemeente. Ook echtgenoten hebben ’s avonds en in de weekeinden wanneer zij thuis zijn gelegenheid gevonden een handje te helpen. — Prediker 4:9.
Houd hen actief
De bejaarden actief houden, is ook een uitdaging die onder de ogen moet worden gezien. Sommige bejaarden vinden het prettig om te helpen met koken en andere werkjes in en om het huis. Zij hebben het gevoel dat zij nodig zijn als hun gevraagd wordt op de kinderen te passen en vinden voldoening in de zorg voor een moestuintje, het verzorgen van planten of het meedoen aan een hobby.
Anderen willen echter het grootste deel van de dag slapen en verwachten bediend te worden. Hen zo actief mogelijk houden, blijkt echter belangrijk te zijn voor hun algehele welzijn, hun levensduur en geestelijke helderheid. Hideko bemerkte dat, hoewel haar moeder in een rolstoel zat, haar meenemen naar de vergaderingen precies de prikkel was die haar moeder nodig had. Zij werd door allen hartelijk verwelkomd en in gesprekken betrokken. De aandacht die haar geschonken werd, leidde er uiteindelijk toe dat zij erin toestemde met een oudere vrouw de bijbel te bestuderen. Een echtpaar met een ouder die aan de ziekte van Alzheimer lijdt, neemt haar mee naar hun christelijke vergaderingen. „Gewoonlijk wil zij helemaal niets doen,” merkten zij op, „maar op de vergaderingen is zij gelukkig. Zij wordt hartelijk verwelkomd en daarom gaat zij graag mee. Wij vinden dat het haar veel goed doet.”
Sjinetsoe, die in het begin van dit artikel werd genoemd, loste zijn probleem op door een flat voor de moeder van zijn vrouw te huren midden in het gebied waar hij als reizende bedienaar werkte. Op die manier logeerden hij en zijn vrouw elke week tussen zijn bezoeken aan verschillende gemeenten bij haar. Zijn vrouw, Kyoko, zei: „Mijn moeder vindt dat zij een belangrijke bijdrage aan ons werk levert en heeft het gevoel dat zij nodig is. Zij vindt het heerlijk als mijn man haar vraagt een speciaal gerecht klaar te maken.”
Omgaan met dementie
Naarmate ouders in jaren toenemen, kunnen zich verschillende graden van dementie ontwikkelen, zodat zij steeds meer aandacht nodig hebben. Zij vergeten dagen, tijden, seizoenen en beloften. Misschien laten zij hun haar niet meer knippen en wassen hun kleren niet meer. Zij kunnen zelfs vergeten hoe zij zich moeten aankleden en baden. Velen raken gedesoriënteerd, terwijl anderen ’s nachts de grootste moeite hebben om te slapen. Zij vertonen de neiging in herhalingen te vervallen en worden kribbig als zij daarop gewezen worden. Hun geest is in de war. Zij kunnen hardnekkig volhouden dat er iets van hen gestolen is, of dat dieven proberen in te breken. Een gezin met vier dochters kreeg onophoudelijk ongegronde beschuldigingen van seksueel wangedrag te verduren. „Het was niet leuk,” zeiden zij, „maar wij leerden gewoon de beschuldigingen te verduren en te proberen het gesprek op iets anders te brengen. Met Oma van mening verschillen, had geen zin.” — Spreuken 17:27.
Emotionele behoeften waarin voorzien moet worden
De ouderdom brengt voor de bejaarden beproevingen mee. Zij hebben pijnlijke ziekten, verlies van beweeglijkheid en geestelijk lijden te verduren. Velen vinden dat hun leven geen richting of doel heeft. Zij beschouwen zichzelf misschien als een last en geven wellicht uiting aan de wens te sterven. Zij hebben er behoefte aan zich geliefd, gerespecteerd, en bij de dingen betrokken te voelen (Leviticus 19:32). Hisako zei: „Wij proberen Mams altijd in ons gesprek te betrekken als zij erbij is, en waar mogelijk het gesprek op haarzelf te brengen.” Een ander gezin probeerde het zelfrespect van hun grootvader te vergroten door hem te vragen de dagelijkse bespreking van een bijbeltekst te leiden.
Men moet voortdurend blijven proberen een juiste kijk op de bejaarden te behouden. Bedlegerige patiënten vinden het vreselijk als zij het gevoel hebben dat zij neerbuigend worden toegesproken of oneerbiedig worden behandeld. „Moeder was goed bij”, vertelde Kimiko, die bij haar gehandicapte schoonmoeder inwoonde, „en zij had het precies in de gaten als ik er met mijn hart niet bij was wanneer ik haar verzorgde of als ik neerbuigend deed.” Ook Hideko moest aan haar houding werken. „Eerst was ik gefrustreerd toen ik voor mijn schoonmoeder moest zorgen. Ik was pionierster [volle-tijdbedienaar bij Jehovah’s Getuigen] geweest, en ik miste de bediening. Toen zag ik dat ik mijn denken moest herzien. Hoewel de van-huis-tot-huisbediening belangrijk is, was dit ook een belangrijk onderdeel van het acht geven op Gods geboden (1 Timotheüs 5:8). Ik besefte dat ik meer liefde en empathie moest ontwikkelen om vreugde te kunnen hebben. Mijn geweten zou mij plagen als ik de dingen alleen maar plichtmatig deed. Toen ik een ongeluk kreeg en pijn had, dacht ik aan mijn schoonmoeder en de pijn die zij leed. Daarna viel het mij makkelijker meer hartelijkheid en empathie te tonen.”
Verzorgers hebben ook zorg nodig
De noodzaak waardering tot uitdrukking te brengen voor degene die het leeuwedeel van de zorg voor de bejaarde verricht, mag niet over het hoofd worden gezien. (Vergelijk Spreuken 31:28.) De meeste vrouwen blijven zich van hun verplichtingen kwijten, of zij nu wel of geen uitingen van waardering horen. Als wij echter beschouwen wat hun werk allemaal inhoudt, zijn zulke uitingen van waardering beslist op hun plaats. Waarschijnlijk zullen zij meer moeten schoonmaken, wassen en koken. Denk ook eens aan tochten naar het ziekenhuis of de dokter, en aan het voeden of wassen van een bejaarde patiënt. Een vrouw die lang voor haar schoonmoeder heeft gezorgd, zei: „Ik weet dat het voor mijn man moeilijk is het onder woorden te brengen, maar hij laat mij op andere manieren wel degelijk zien dat hij waardeert wat ik doe.” Eenvoudige woorden van dank kunnen maken dat het allemaal de moeite waard schijnt. — Spreuken 25:11.
Er zijn ook beloningen
Veel gezinnen die jarenlang voor bejaarde ouders hebben gezorgd, zeggen dat dit hen heeft geholpen belangrijke christelijke hoedanigheden aan te kweken: volharding, zelfopoffering, onzelfzuchtige liefde, vlijt, nederigheid en tederheid. Veel gezinnen zijn gevoelsmatig nader tot elkaar gekomen. Een extra voordeel is de gelegenheid meer met ouders te praten en hen beter te leren kennen. Hisako zei over haar schoonmoeder: „Zij heeft een interessant leven gehad. Zij heeft heel wat meegemaakt. Ik heb haar beter leren kennen en heb geleerd eigenschappen in haar te waarderen die ik eerst niet onderkende.”
„Er is een tijd geweest voordat ik de bijbel bestudeerde, dat ik wilde scheiden en de situatie ontvluchten”, verklaarde Kimiko, die voor de ouders van haar man en voor zijn bedlegerige grootmoeder zorgde. „Toen las ik dat wij ’voor weduwen moesten zorgen in hun verdrukking’ (Jakobus 1:27). Ik ben blij dat ik mijn best gedaan heb, want nu kan niemand van de familie met recht over mijn geloofsovertuiging klagen. Mijn geweten is zuiver.” Een ander zei: „Ik heb met eigen ogen de vreselijke gevolgen van Adams zonde gezien en heb nu nog meer waardering voor de noodzaak van de losprijs.”
Zult u binnenkort een ander familielid in uw huisgezin verwelkomen? Of gaat u misschien bij uw bejaarde ouders inwonen? Ziet u er een beetje tegen op? Dat is begrijpelijk. Er zullen aanpassingen nodig zijn. Maar wanneer u met succes het hoofd biedt aan de uitdaging zult u merken dat u rijkelijk beloond wordt.
[Illustratie op blz. 24]
Bejaarden hebben er behoefte aan zich geliefd en gerespecteerd te voelen