Zijn religie en politiek duurzame partners?

OP EEN dag besloot de Russische heerser Vladimir I dat zijn heidense onderdanen „christenen” moesten worden. Hijzelf was in 987 bekeerd, na zijn huwelijk met een Grieks-orthodoxe prinses, en nu verordende hij dat zijn volk massaal gedoopt moest worden — desnoods met het zwaard op de borst. Geleidelijk maakte de Russische Kerk zich onafhankelijk van haar „moeder”, de Griekse Kerk, totdat ze ten slotte zelfs een staatsinstelling werd. En hoewel de hedendaagse Sovjetleiders officieel het bestaan van God ontkennen, is er in Rusland tussen kerk en staat altijd een soort moeizame verbintenis blijven bestaan.

Eeuwen later slaagde ook koning Hendrik VIII van Engeland erin een nauwe band tussen kerk en staat tot stand te brengen, zij het met andere methoden. In 1532 maakte hij zich zorgen over het feit dat zijn vrouw, Catharina van Aragón, hem geen mannelijke troonopvolger had geschonken. Hendrik loste het probleem op door in het geheim te huwen met zijn maîtresse, Anna Boleyn. Dit gebeurde met medeweten van de aartsbisschop van Canterbury, die Hendriks eerste huwelijk ongeldig verklaarde. In 1534 riep deze overspeler en tiran zichzelf uit tot hoofd van de Anglicaanse Kerk, een titel die de Engelse soeverein tot op de huidige dag is blijven voeren. De besluiten van de kerkelijke synode behoeven de goedkeuring van het parlement, en de bisschoppen hebben als lid van het Hogerhuis deel aan het Britse staatsbestuur. Aldus zijn in Engeland kerk en staat al meer dan 450 jaar gehuwd.

Hedendaagse huwelijken tussen kerk en staat

In 1936 liep in Spanje een opstand tegen de republikeinse regering uit op een burgeroorlog en de machtsovername door generaal Franco. Tot ontsteltenis van de linksen verleende Franco de geestelijkheid aanzienlijke macht in ruil voor hun kwistige steun.

In 1983 hield de WCC (Wereldraad van Kerken) een algemene vergadering in Vancouver (Canada). De secretaris-generaal, Philip Potter, spoorde de leden aan „politiek gezind” te blijven. De financiële steun die de Wereldraad aan militante politieke groeperingen in een aantal landen verleent, is voor veel kerkgangers een bron van ernstige bezorgdheid geworden.

De religie bemoeit zich dus ontegenzeglijk met de politiek. De brandende vraag is echter of dat wel zo behoort te zijn. Is het goed of is het verkeerd? Worden door de politieke bemoeienissen van de religie de morele maatstaven van de politiek veredeld, of leidt deze inmenging tot ontaarding van de religie? En hoe zal het in de toekomst gaan? Zullen religie en politiek hun ’vrijage’ voortzetten of zullen ze er genoeg van krijgen en op een botsing aankoersen?

[Illustratie op blz. 3]

Het eerste hoofd van de Anglicaanse Kerk