Katholieke wetenschappelijke arbeid — Loyaal aan Gods Woord?

ONZE tijd kent katholieke geleerden die een zeer actief en produktief leven hebben geleid. Maar hebben zij zich loyaal betoond aan Gods Woord, de bijbel?

Deze geleerden hebben enkele voortreffelijke bijbelvertalingen tot stand gebracht, vooral in het Engels, Frans en Spaans.a Bovendien onderschrijven katholieke vertalers de laatste tijd over het algemeen de zienswijze die in het Voorbericht van The Jerusalem Bible onder woorden is gebracht: „De vertaler van de bijbel in een gangbare taal . . . [mag niet] de oorspronkelijke teksten ondergeschikt maken aan zijn eigen stijl: hij zou daarmee het persoonlijke karakter van de uiteenlopende schrijvers die, elk op hun eigen wijze, op de ingeving van de Geest hebben gereageerd, geweld aandoen. . . . De belangrijkste taak van de vertaler is dat wat de oorspronkelijke auteur heeft geschreven zo duidelijk mogelijk weer te geven. . . . Het zou beslist riskant zijn om de vorm van de vertaling zwaarder te laten wegen dan de betekenis.”

The Jerusalem Bible is vooral opmerkelijk omdat erin wordt erkend dat het Hebreeuwse tetragram dat Gods unieke naam vertegenwoordigt, niet met een soortnaam mag worden vertaald — iets wat de meeste moderne vertalers doen — maar getranslittereerd dient te worden. Ze doet dit door „Yahweh” te gebruiken, een vorm van de goddelijke naam Jehovah. Over de redenen daarvoor lezen wij: „Zij die deze vertaling van de Psalmen zouden willen gebruiken, kunnen het vervangen door het traditionele ’de Heer’. Daar staat tegenover dat er dan veel van het eigen karakter en van de betekenis van de oorspronkelijke teksten verloren gaat. Zegt men bijvoorbeeld ’De Heer is God’, dan is dit beslist een tautologie [een zinloze herhaling], terwijl dit niet zo is als men zegt ’Yahweh is God’.” Dit is allemaal heel goed onder woorden gebracht.

Onderscheidingsvermogen nodig

Soms kan men echter religieus vooroordeel in het werk van katholieke geleerden bespeuren. Ter illustratie: De Catholic Confraternity Version laat Jezus Christus op het bruiloftsfeest in Kana tegen zijn moeder zeggen: „Wat zoudt gij willen dat ik deed, vrouw?” Dat zou een lezer de indruk kunnen geven dat Jezus de leiding van zijn moeder zocht. Maar de katholieke Jerusalem Bible luidt: „Vrouw, waarom wendt u zich tot mij? Mijn uur is nog niet gekomen” (Johannes 2:4). Uit deze nauwkeuriger vertaling blijkt duidelijk dat de vertalers van de Confraternity Version zich hadden laten beïnvloeden door wat hun kerk over Maria, de moeder van Jezus, leert.

De behoefte aan onderscheidingsvermogen klemt des te meer omdat betrouwbare inlichtingen soms vermengd blijken te zijn met commentaren die de bijbel neerhalen. In een voetnoot bij Genesis 2:17 maakt The Jerusalem Bible bijvoorbeeld deze scherpzinnige opmerking over de betekenis van het eten van de verboden vrucht: „Het is het vermogen om zelf te beslissen wat goed en wat kwaad is en dienovereenkomstig te handelen, het aanspraak maken op volledige morele onafhankelijkheid, waardoor men weigert zijn status als een geschapen wezen te erkennen. De eerste zonde was een aanval op Gods soevereiniteit, een zonde van trots.”

Uit deze opmerkingen spreekt een scherp onderscheidingsvermogen. Maar de eerstvolgende zin onthult dat de vertalers niet geloofden dat Adam en Eva werkelijk hebben bestaan en letterlijk van de verboden vrucht hebben gegeten, want de voetnoot vervolgt: „Deze opstand wordt in concrete termen beschreven als het overtreden van een uitdrukkelijk gebod van God waarvoor de tekst het beeld van een verboden vrucht gebruikt.” (Wij cursiveren.) Volgens de New Catholic Encyclopedia is het Genesis-verslag slechts een allegorie en niet historisch.

Merk eens op hoe ook de New Catholic Encyclopedia (1967) een dergelijke zienswijze onder woorden brengt: „Het is duidelijk dat de verhalen in Genesis over de schepping van de wereld en de mens, over Eden en de Zondeval, enz., geen werkelijke geschiedenis in de gewone zin van het woord zijn.” Dit naslagwerk zegt vervolgens: „De bijbel is ook een literair werk en kent als zodanig een traditie die ook de mythe als literair genre omvat en mythische patronen uit andere beschavingen niet verwerpt.”b

Is dit loyaliteit aan Gods Woord? Jezus Christus verwees naar het scheppingsverslag als feitelijke geschiedenis toen hij verklaarde: „Hebt gij niet gelezen dat de schepper hen van het begin af als man en als vrouw heeft gemaakt en dat hij zei: Hierom moet een man vader en moeder verlaten en zijn vrouw aanhangen, en de twee worden één lichaam? Zij zijn daarom niet langer twee, maar één lichaam. Wat God heeft verenigd, moet de mens dus niet scheiden.” — Matthéüs 19:4-6, JB; Genesis 1:27; 2:24.

Ook de apostel Paulus beschouwde dit Genesis-verslag als historisch. Zo waarschuwde hij christenen zich niet te laten bedriegen, zoals dit Eva door de listigheid van de slang was overkomen (2 Korinthiërs 11:3). Die waarschuwing zou zinloos zijn als Eva niet echt bestaan had en was verleid. Verder zei Paulus, toen hij christelijke vrouwen aanspoorde onderworpen te zijn, dat Adam het eerst werd geschapen en dat Eva, niet Adam, werd bedrogen (1 Timótheüs 2:11-14). Ook hier zou de argumentatie van de apostel krachteloos zijn als het Genesis-verslag niet historisch was.

De Vloed in Noachs tijd

Volgens The Jerusalem Bible zijn verslagen zoals dat over de vloed van Noach gebaseerd op overleveringen waarvan „het onredelijk zou zijn te verwachten dat ze de minutieuze nauwkeurigheid van een hedendaags geschiedschrijver vertoonden”. In ongeveer dezelfde trant verklaart de New Catholic Encyclopedia: „Men is het er nu algemeen over eens dat de episode van Noë en de ark geen stukje historische berichtgeving is maar een fantasierijke literaire schepping van volkomen andere aard . . . Zouden wij ervan uitgaan dat het de bedoeling van de auteur was een gedetailleerde beschrijving van een gebeurtenis uit de oudheid te geven en het als geschiedenis lezen, dan zou dit slechts tot verwarring, tot begripsmoeilijkheden en vervolgens tot geloofsproblemen leiden.”

Maar Jezus Christus bezag de Vloed als een feitelijke gebeurtenis, want hij voorzei dat zoals het in feite in de dagen van Noach was, het ook in de dagen van Zijn tegenwoordigheid zou zijn (Matthéüs 24:37-39). De apostel Paulus vestigt de aandacht op Noach als een voorbeeld van geloof (Hebreeën 11:7). En in zijn beide onder goddelijke inspiratie geschreven brieven spreekt de apostel Petrus over Noach en de geweldige vloed. — 1 Petrus 3:20; 2 Petrus 2:5.

Hoe staat het met Jona?

Laten wij nu het boek Jona eens beschouwen. The Jerusalem Bible noemt het een „grappig avontuur” en zegt: „Hoewel God inderdaad de natuur beheerst, komt de hier verhaalde reeks wonderen over als een opeenvolging van poetsen die God zijn profeet bakt: de plotselinge storm, het lot dat op Jona valt, de grote vis, de plant die in een nacht opschiet en in een uur verdort; terwijl het hele verhaal met een onverholen ironie wordt verteld die volkomen vreemd is aan geschiedschrijving. Het boek is bedoeld als vermaak en tot lering.”

Jezus Christus beschouwde Jona echter als een historische figuur. Hij zei bijvoorbeeld: „Geen ander teken zal [dit geslacht] gegeven worden dan het teken van Jona. Zoals namelijk Jona een teken werd voor de Ninevieten, zo zal ook de Mensenzoon het zijn voor dit geslacht. . . . De mensen van Ninevé zullen bij het oordeel opstaan samen met dit geslacht en het veroordelen, want zij hebben zich bekeerd op de prediking van Jona: welnu, hier is méér dan Jona.” Jezus verklaarde ook: „Zoals namelijk Jona drie dagen en drie nachten verbleef in de buik van het zeemonster, zo zal de Mensenzoon drie dagen en drie nachten verblijven in de schoot van de aarde” (Lukas 11:29-32; Matthéüs 12:40, Willibrordvertaling). Tenzij Jona werkelijk heeft geleefd en dit heeft meegemaakt, zouden Jezus’ woorden elke kracht missen. Zijn deze katholieke geleerden loyaal aan Gods Woord als zij, in tegenstelling tot Jezus Christus, het boek Jona als verzinsel bestempelen?

Het Hooglied

Laten wij nog een voorbeeld onder de loep nemen, het Hooglied. Volgens The Jerusalem Bible kan dit boek niet eerder geschreven zijn dan in de tweede helft van de vijfde eeuw vóór onze Gewone Tijdrekening, lang na de tijd van koning Salomo. Het is echter interessant dat The Catholic Encyclopedia van 1908 de joodse overlevering onderschrijft dat het inderdaad door Salomo geschreven is. Er wordt in opgemerkt: „De overlevering, in harmonie met het opschrift, schrijft het lied aan Salomo toe. Zelfs in moderne tijden is een groot aantal exegeten deze mening toegedaan . . . De Wette zegt: ’De gehele reeks beelden en verhoudingen en het frisse van het leven plaatsen deze liederen in het tijdperk van Salomo.’ Uit het lied spreekt de liefde van Salomo voor de natuur (het bevat eenentwintig namen van planten en vijftien van dieren), voor schoonheid en kunst, en voor koninklijke pracht en praal . . . Ook getuigt het van bijzonder tedere gevoelens en van een liefde voor vrede die goed kloppen met de reputatie van Salomo.”

De evangelieverslagen

En hoe bezien katholieke geleerden de bijbelse verslagen over Jezus Christus? Over Jezus’ opstanding uit de doden zegt de New Catholic Encyclopedia: „Elke poging om het feit van Christus’ opstanding aan de hand van de evangelieverslagen te bewijzen . . . moet beginnen met het besef dat deze verslagen geen biografieën van Jezus zijn en nog veel minder wetenschappelijke geschiedenis.” Maar als ze geen „wetenschappelijke geschiedenis” zijn, wat zijn ze dan wel? Verzinsels? Mythen?

Dit duidelijk bekendgemaakte katholieke standpunt inzake de evangeliën is lijnrecht in strijd met Jezus’ troostende woorden tot zijn apostelen dat „de Pleiter, de Heilige Geest, . . . u alles zal leren en u alles wat ik tot u heb gezegd, te binnen zal brengen” (Johannes 14:26, JB). Daarbij komt nog dat het getuigenis van de apostel Paulus over Christus’ opstanding in perfecte harmonie is met dat van de evangelieverslagen. — 1 Korinthiërs 15:1-8.

Zult u loyaal zijn aan Gods Woord?

De Rooms-Katholieke Kerk heeft openlijk verklaard dat ze leken aanmoedigt de bijbel te lezen. Toch hebben wij moeten constateren dat katholieke geleerden veel zeggen dat feitelijk deloyaliteit jegens de bijbel verraadt.

Hoe is het echter met u gesteld? Beziet u de bijbel als Gods geïnspireerde Woord? Zo ja, wees er dan loyaal aan. Lees en bestudeer de Schrift regelmatig. Natuurlijk, de bijbel is zo geschreven dat er menselijke instrumenten nodig zijn om de bijbelse boodschap te verduidelijken. Maar moet niet iedereen die de waarheid bemint, erop toezien dat degenen tot wie hij zich om hulp wendt om Gods Woord te begrijpen, er inderdaad loyaal aan zijn?

[Voetnoten]