De ketenen verbreken

IN BIJNA elk deel van de aarde wordt het leven van veel mensen door bijgeloof beheerst. Terwijl veel westerlingen geloven dat een hoefijzer of konijnepoot hen zal beschermen, dragen veel Afrikanen een amulet om hun hals om zich tegen goddeloze geesten te beschermen. Om dezelfde reden binden zij ook een beschermend koordje om de pols van een pasgeboren baby. Sommige stammen geloven dat een stukje gorillabeen dat aan dit koordje wordt gebonden, tot gevolg zal hebben dat de baby groot en sterk zal worden.

Riviervolken geloven in zeemeerminnen, die in de Centraal-Afrikaanse Republiek Mami Wata worden genoemd. Men gelooft dat ze lang, blond haar hebben en dat ze mensen ertoe verlokken dicht bij het water te komen, zodat ze hen kunnen grijpen en onder water kunnen trekken. Sommigen maken misbruik van dit geloof. Zij gieten plengoffers in de rivier om de Mami Wata ertoe aan te moedigen hun vijand de eerstvolgende keer dat hij bij de rivieroever komt, te grijpen.

In het Afrikaanse bijgeloof zijn de fetisjpriester en de medicijnman erg belangrijk. De plaatselijke fetisjpriester werpt de nzeke (kleine zeeschelpen), om te zien wat de toekomst zal brengen. De medicijnman verschaft een liefdesdrankje om de afnemende liefde van een partner aan te wakkeren. Als dichtbij de bliksem inslaat, wordt het waarschijnlijk geacht dat iemand met wie u ruzie hebt gehad, een toverdokter heeft gehuurd om hem te helpen zich op u te wreken. Sommigen geloven dat de toverdokter mannen in vrouwen en vrouwen in mannen, en zelfs mensen in dieren kan veranderen!

Voor bijgelovige mensen krijgen toevallige gebeurtenissen een onheilspellende betekenis. Als een slang of een kameleon uw pad kruist, ga dan snel naar huis, voordat er iets ergs gebeurt. Als een vogel toevallig uw huis binnenvliegt, zal iemand daar de dood vinden. Als honden ’s nachts ongewoon tekeergaan, staat iemand op het punt te sterven of is hij net gestorven.

Zulke bijgelovige dingen schijnen ontwikkelde mensen in Afrika en andere delen van de wereld misschien onredelijk toe. Maar wat valt er te zeggen over ontwikkelde mensen die met zorg vermijden onder een ladder door te lopen, die liever niet op vrijdag de dertiende reizen, die op het laatste nippertje nog een gast uitnodigen om niet met dertien personen aan de maaltijd te zitten of die in de ochtendkrant hun horoscoop nakijken? Zijn ook zij niet door bijgeloof geketend?

Maar wat is bijgeloof? En hoe komt het dat het mensen in zijn macht weet te houden?

Vrees voor het onbekende

Bijgeloof is gedefinieerd als „een overtuiging of praktijk die voortspruit uit onwetendheid, vrees voor het onbekende, vertrouwen in magie of toeval”. Het houdt mensen net zolang in zijn greep als zij onwetend blijven en het geloven. Wanneer een bijgelovig persoon werkelijke kennis verkrijgt en de onredelijkheid van zijn overtuiging inziet, is de macht die bijgeloof over hem uitoefent, gebroken. En de beste bron van kennis om bijgeloof ongedaan te maken, is de bijbel.

Wawa heeft dit ontdekt. Nadat zij had geleerd in welke toestand de doden in werkelijkheid verkeren, verloor zij haar vrees. Zij hield ermee op de dingen te doen die door bijgeloof werden voorgeschreven en ondervond hier geen schade van. Nu weet zij dat haar bijgelovige angsten ongegrond waren.

Veel Afrikanen hebben dezelfde ervaring opgedaan. Wanneer zij in de bijbel lezen dat God elk dier „naar zijn soort” heeft geschapen, beseffen zij dat Mami Wata — half vis, half mens — niet kunnen bestaan (Gen. 1:20-27). Bovendien heeft geen enkele visser zo’n schepsel ooit in zijn netten gehad en openlijk getoond. Zij beseffen ook dat een toverdokter een persoon niet in een luipaard of een krokodil kan veranderen, aangezien dit heel andere ’soorten’ zijn.

De bijbel zegt ook dat dieren ’redeloos’ zijn (2 Petr. 2:12). Dus hoe zou een vogel of een hond kunnen weten dat iemand gaat sterven? Of hoe zou een dier, zoals een slang of een kameleon (of een zwarte kat, in Europa), rampspoed kunnen brengen over iemand wiens pad het toevallig kruist? Ja, hoe zou een fetisjpriester de toekomst kunnen voorzeggen wanneer de bijbel zegt dat alleen God werkelijk de toekomst weet? (Jes. 44:6-8) De rede zegt ons dat zij dit evenmin kunnen als de sterren en planeten, die miljarden kilometers van ons zijn verwijderd, enig verschil kunnen maken in het leven van mensen die hier, op de planeet Aarde, in horoscopen geloven.

’Maar’, zouden sommigen kunnen tegenwerpen, ’een slang kruiste mijn pad, en twee dagen later werd mijn oudste zoon ziek!’ Dat zou natuurlijk kunnen gebeuren. Maar wat valt er te zeggen over allen wier kinderen ziek worden zonder dat zij slangen of kameleons hebben gezien? Of wat valt er te zeggen over degenen die deze dieren wel zien maar kort daarna geen problemen hebben? De bijbel zegt over de ervaringen van mensen: „Tijd en toeval treffen hen allen” (Pred. 9:11, Nieuwe Vertaling van het Nederlands Bijbelgenootschap). Ja, dingen kunnen gewoon toevallig gebeuren. Wanneer iemand zich op een verkeerd moment op een bepaalde plaats bevindt, kan hij tijdens een zeer zware storm gewond raken. Ziekte en ongelukken hoeven niet door de boze plannen van de een of andere vijand te zijn veroorzaakt. Velen hebben dit ontdekt, en nu wordt hun leven niet langer door bijgelovige vrees beheerst.

Geloof in magie

Er kleeft evenwel een aspect aan bijgeloof dat niet genegeerd kan worden. Soms schijnt er een geheimzinnige macht in het spel te zijn — door sommigen magie genoemd — die op meer duidt dan een toevallige samenloop van omstandigheden en zuivere toevalligheden. In het Westen weten mensen dat er vreemde dingen kunnen gebeuren gedurende een spiritistische séance. Een jonge man beschreef een ervaring met een Ouija-bord. Hij zei dat hij en zijn vrienden rondom het bord zaten om te zien wat er zou gebeuren, toen hij met geweld van zijn stoel werd gegooid en tegen de muur aan het andere einde van de kamer werd gesmakt.

Ook in Afrika doen verhalen over geheimzinnige dingen de ronde. Mensen beweren met klem dat zij een blonde vis-vrouw hebben gezien die hen wenkte dat zij de rivier moesten ingaan. Ook heeft men naar verluidt dieren horen spreken die beweerden dat zij eens mensen waren geweest. Ook schijnen ziekten toe te slaan als een reactie op een toverformule of -middel van een toverdokter. Hoe kunnen wij dit verklaren?

Sommige geheimzinnige dingen vinden inderdaad plaats, en de bijbel legt uit hoe dit komt. Ook in deze gevallen vormt kennis de sleutel om de ketenen van bijgeloof te verbreken. Volgens de bijbel zijn er goddeloze geestenkrachten die ons graag zouden willen bedriegen. Zij zijn echter niet de geesten van de doden. En mensen kunnen hun macht weerstaan.

Wie of wat zijn, om te beginnen, deze geestenkrachten? In de bijbel worden zij demonen genoemd, en de belangrijkste onder hen is Satan. Wij moeten niet spotten met de gedachte dat zij bestaan. Jezus zelf was van hun bestaan op de hoogte. Waar vonden zij hun oorsprong? De bijbel toont aan dat engelen van God, die Hem dienden, in opstand kwamen en tegenstanders werden. — Matth. 12:26-28; 2 Petr. 2:4.

De bijbel zegt ook dat Satan „de gehele bewoonde aarde misleidt” (Openb. 12:9). Het hoeft daarom geen verbazing te wekken dat hij mensen in de ketenen van bijgeloof tracht vast te houden. Kan hij geheimzinnige werken verrichten om hen te misleiden? Ja, dat kan hij. De bijbel zegt bijvoorbeeld dat „de tegenwoordigheid” van een zekere „wetteloze is overeenkomstig de werking van Satan met elk krachtig werk en leugenachtige tekenen en wonderen en met elk onrechtvaardig bedrog voor degenen die vergaan”. — 2 Thess. 2:9, 10.

Dus als er inderdaad geheimzinnige dingen schijnen te gebeuren, moet dit te wijten zijn aan de invloed van Satan en zijn demonen. Satan is natuurlijk machtiger dan welk mens maar ook. Maar wij zijn niet hulpeloos, omdat God nog machtiger is dan Satan, en Hij heeft aangeboden ons te helpen wanneer wij dit willen.

De bijbelschrijver Jakobus zei: „Onderwerpt u daarom aan God, maar weerstaat de Duivel en hij zal van u wegvluchten” (Jak. 4:7). Wawa en veel andere Afrikanen hebben deze uitnodiging aanvaard. Nu zij de waarheid van Gods Woord, de bijbel, hebben aanvaard en Gods geboden hebben opgevolgd met betrekking tot de wijze waarop zij zich dienen te gedragen, bemerken zij dat satanisch bijgeloof geen macht heeft in hun leven. Zij zijn bevrijd van vroegere angsten.

Zij hebben dan ook de amuletten die zij om hun hals droegen en de beschermende koordjes die zij om de pols van hun kinderen hadden gebonden, afgedaan en verbrand. Zij nemen niet deel aan bijgelovige rituele handelingen om de geesten van de doden gunstig te stemmen; en ook zijn zij niet bang voor de toverformules of -middelen van toverdokters. Ook onthouden zij zich van slechte dingen als immoraliteit en gewelddaad.

Hebben deze personen te lijden gehad als gevolg van deze vrijmoedigheid? Integendeel! Jezus gaf zijn discipelen de belofte: „Indien gij in mijn woord blijft, zijt gij werkelijk mijn discipelen, en gij zult de waarheid kennen en de waarheid zal u vrijmaken” (Joh. 8:31, 32). Zonde is niet langer meester over deze personen. Zij worden door God beschermd voor de mogelijke activiteiten van de demonen, terwijl hun nieuwe kennis aan het licht brengt hoe waardeloos hun vroegere bijgelovige ideeën en handelingen waren. De waarheid heeft de ketenen ervan verbroken!

Deze vrijheid is beschikbaar voor allen die hiernaar verlangen. Indien u graag de vrijheid van vrees wilt bezitten die Wawa nu geniet, zullen Jehovah’s Getuigen u met het grootste genoegen willen helpen zoals zij haar hebben geholpen.