De kunst van het terechtwijzen
IEDEREEN kan een ander terechtwijzen. Een ander terechtwijzen op een manier die enig nut heeft, is echter een kunst. Het is niet alleen noodzakelijk te weten wàt men moet zeggen, maar ook wanneer, waar en hoe het te zeggen.
Neem bijvoorbeeld eens dit waar gebeurde voorval. In een zekere huiskamer bevond zich een groep van wat genoemd zou kunnen worden welopgevoede mensen. Allen luisterden aandachtig terwijl iemand van hen, een man, een interessant verhaal vertelde. Op een zeker punt viel zijn vrouw hem in de rede om hem in een klein taalfoutje te verbeteren. Duidelijk ontstemd, herhaalde de echtgenoot zijn taalfout met nog meer nadruk en ging verder met zijn verhaal. Zijn vrouw had klaarblijkelijk niet de kunst geleerd een ander terecht te wijzen.
Het belangrijkste in de kunst van het terechtwijzen, is de beweegreden. De beweegreden dient nooit negatief te zijn, om een ander te kleineren, verlegen te maken, of uit wrok of kwaadaardigheid. Het allerbeste motief voor het geven van een terechtwijzing, is liefde. De vrouw die haar echtgenoot verbeterde, deed dit ongetwijfeld uit liefde voor hem. Zij zou er waarschijnlijk niet over gedacht hebben iets te zeggen als een andere man die fout had gemaakt, omdat het haar vermoedelijk weinig had kunnen schelen. Een van de manieren waarop men liefde kan tonen, is ongetwijfeld door terecht te wijzen. Gods Woord zegt hierover: „Slagen, door een vriend toegebracht, zijn bewijzen van trouw.” — Spr. 27:5 6, Lu.
Iemand die echter werkelijk een vriend is, en die werkelijk van anderen houdt, moet ook empathie aankweken. Er is meer nodig dan goede bedoelingen. Deze zouden vergeleken kunnen worden met de energie die nodig is om machines te laten lopen. Hoe belangrijk energie ook is, het is ook belangrijk dat machinerieën goed zijn afgesteld en dat het raderwerk en de lagers niet te los of te vast zitten. Voldoende van de juiste soort van smering is eveneens uiterst belangrijk, anders zal de machine, ondanks alle beschikbare energie, al gauw knersend stilstaan. Zo is het ook als u een ander terechtwijst. U moet niet alleen goede bedoelingen hebben, maar ook de wijsheid van empathie, dat wil zeggen, het vermogen u in de plaats van de ander te stellen ten einde te weten hoe u het zo moet inkleden dat de terechtwijzing enig nut heeft.
Bij de kunst van het terechtwijzen, is het belangrijk dat u zeker bent van de feiten. Misschien denkt u dat u het weet om dan tot de ontdekking te komen dat u zich hebt vergist, waardoor u beschaamd staat omdat u zich hebt aangematigd iemand te corrigeren. Wat niet over het hoofd moet worden gezien, is de noodzaak rekening te houden met de omstandigheden die verband houden met het feit of iets verstandig of onverstandig is, of een bepaalde handelwijze bekritiseerd dient te worden of niet. Misschien slaat iemand in een bepaald soort van werk wel een heel armzalig figuur, doch als u alle feiten, alle obstakels waarmee hij te kampen heeft, kende, zou u er misschien minder voor voelen hem terecht te wijzen. Hij brengt het er onder de gegeven omstandigheden misschien wel heel goed af.
Zo is er ook de kwestie van het corrigeren van kleinigheden. Een jonge echtgenoot klaagde tegen zijn pientere vrouwtje: „Liefje, je hebt mij nu in twee minuten al vier keer verbeterd, en nog wel met betrekking tot louter kleinigheden. Was het nu werkelijk zo erg dat deze kleine dingen niet precies op een bepaalde manier werden gedaan?” Neen, het was helemaal niet zo erg, en door erover te spreken, verried zij gebrek aan empathie. Kennelijk ging zij zich de slechte gewoonte aanwennen haar echtgenoot met betrekking tot onbeduidende, onbelangrijke details, te verbeteren en liep daardoor gevaar een zeurkous te worden. — Spr. 21:9; 27:15.
Waarom deed zij dit? Waarom doen nog zoveel anderen dit? Mogelijk omdat zij op de een of andere wijze ontevreden zijn met hun lot van onderworpenheid zoals dit in de Schrift wordt bepaald. Of het zou een gevoel van rivaliteit kunnen zijn waarvan zij zichzelf niet eens bewust was. Dit kan weer het gevolg zijn van onnadenkendheid van de zijde van haar man. Een verstandige en liefdevolle echtgenoot kan veel doen om dit te verhelpen door altijd waardering te tonen voor wat zijn vrouw is en voor alles wat zij in fysiek, emotioneel en intellectueel opzicht tot zijn gemak, genoegen en welzijn bijdraagt. — 1 Kor. 11:3, 9.
WANNEER EN WAAR?
Als het raadzaam lijkt iemand terecht te wijzen, is het goed in gedachten te houden dat het, als het maar enigszins mogelijk is, het beste is die ander onder vier ogen te corrigeren. Dit wordt door nog een waar gebeurd voorval geïllustreerd.
Een rijpe christen leidde een andere christen, een moederlijk type, in een van de volkswijken van Brooklyn, New York, in de van huis-tot-huisbediening op. Zoals zijn gewoonte was, gaf hij haar van tijd tot tijd aanwijzingen hoe zij haar bediening kon verbeteren, waarbij hij haar corrigeerde. Later was hij van mening dat hij er heel goed aan had gedaan deze beginnelinge met raad en daad bij te staan. Maar dat was voor het laatst dat hij haar in maanden zag. Wat was er verkeerd gegaan?
Toen een andere rijpe christen haar bezocht om te vernemen waarom zij ermee was opgehouden de gemeentevergaderingen te bezoeken, kwam hij te weten dat zij erg gekwetst was omdat zij in tegenwoordigheid van anderen, medechristenen, was verbeterd. Er moest heel geduldig met haar worden geredeneerd om haar te helpen over haar gekwetstheid heen te komen en de dingen in het juiste licht te zien. Daarna begon zij weer met haar medechristenen in de plaatselijke Koninkrijkszaal om te gaan. Wat een les was dat voor de evangeliebedienaar die haar in het begin juist had proberen te helpen! Als wij niet voorzichtig zijn en empathie aan de dag leggen, kunnen wij, zelfs met de beste bedoelingen ter wereld, meer kwaad dan goed doen.
Vooral echtparen doen er goed aan dit beginsel in gedachten te houden. Eén christelijke raadsman met betrekking tot het huwelijk heeft terecht opgemerkt: „Het is goed als man en vrouw elkaar raad geven, doch laat het altijd onder vier ogen gebeuren. Ontzie elkaars gevoelens. Kleineer uw echtgenoot niet waar anderen bij zijn. Het is ook niet verstandig het in de vorm van een plagerijtje te doen.” Dit houdt in dat ouders elkaar niet in het bijzijn van hun kinderen moeten corrigeren.
Hier moet echter aan worden toegevoegd dat het voor degenen die gezag dragen soms nodig is iemand in tegenwoordigheid van anderen terecht te wijzen, zoals wordt opgemerkt in 1 Timótheüs 5:20: „Wijs personen die zonde beoefenen, voor alle aanwezigen terecht.” Dit wordt evenwel niet gedaan met betrekking tot kleine dingen, doch als iemand zonde beoefent. En dit gebeurt niet zozeer ter wille van de zondaar als wel voor het welzijn van de toeschouwers, zoals de apostel Paulus verder zegt: „Opdat ook de overigen vrees mogen hebben.”
HOE EN WIE?
Behalve bij zulke zeldzame gelegenheden, is het altijd verstandig degene die terechtgewezen wordt in een ontvankelijke geestesgesteldheid te brengen. Een van de manieren waarop dit gedaan kan worden, is door eerst waarderend te spreken of te prijzen. Door eerst iets goedkeurends te zeggen te hebben, kunt u iemand meer vatbaar maken voor een terechtwijzing. Het zal hem helpen te beseffen dat u niet bevooroordeeld bent, dat u de sterke en goede punten net zo goed opmerkt als de zwakke, meer dan dat, dat u empathie hebt en begrijpt dat het waarschijnlijk niet prettig zal zijn terechtgewezen te worden.
Wilt u de kunst een ander terecht te wijzen of te corrigeren machtig worden, dan moet het voor u belangrijk zijn hoe u de terechtwijzing geeft. Tenzij de overtreding heel ernstig is en er opzet of onverschilligheid in het spel is, is het het beste de terechtwijzing op een zachte wijze, met vriendelijkheid en zachtaardigheid te geven. Wijs is de geïnspireerde raad: „Broeders, zelfs al doet iemand een misstap voordat hij zich ervan bewust is, tracht gij, die geestelijke hoedanigheden hebt, zo iemand in een geest van zachtaardigheid te herstellen, terwijl een ieder van u zichzelf in het oog houdt, opdat ook gij niet verzocht wordt” (Gal. 6:1). Ja, vriendelijkheid en zachtaardigheid maken het voor een ander zoveel gemakkelijker uw terechtwijzing te aanvaarden. Dit vereist echter zelfbeheersing, want door een ander in zachtaardigheid, in vriendelijkheid en rustig terecht te wijzen, volgt men niet de weg van de minste weerstand.
De kunst van het terechtwijzen houdt in dat men de kwestie van positie in aanmerking moet nemen. Stellig behoeven degenen die met autoriteit zijn bekleed geen verontschuldigende houding aan te nemen als zij, in wijsheid en met zachtaardigheid, degenen die onder hun hoede staan een terechtwijzing geven. Het toedienen van een terechtwijzing behoort tot de plichten van echtgenoten, vaders, onderwijzers en christelijke herders. Zeker, het kan zijn dat zij zelf soms een fout begaan en dat deze onder hun aandacht moet worden gebracht. Dit dient natuurlijk op zeer eerbiedige wijze te gebeuren.
Al deze beginselen die aan het terechtwijzen of corrigeren van een ander verbonden zijn, kunnen door christelijke bedienaren van het evangelie goed worden toegepast op hun activiteit van prediken en onderwijzen. Men zou kunnen zeggen dat zij door Jehovah God zijn aangesteld om allen met wie zij in hun bediening in aanraking komen, terecht te wijzen. Hoe dat zo? Doordat zij het gebod hebben gekregen de mensenwereld te waarschuwen voor de naderende vernietiging van dit samenstel van dingen. Om deze opdracht op doeltreffende wijze ten uitvoer te brengen, moeten zij de kunst van het terechtwijzen meester worden.
Zij moeten dus vóór alles volledig op de hoogte zijn, zodat zij weten wat zij moeten zeggen; zij moeten ook de juiste beweegreden hebben en de waarschuwing uit de goedheid huns harten, uit liefde, geven, ook al waarderen anderen het misschien niet. Zij moeten de tijd en plaats in aanmerking nemen en er niet op staan te worden aangehoord als het anderen niet gelegen komt te luisteren. Zij dringen hun boodschap ook niet op aan hen die geen waardering hebben voor heilige dingen; zij ’werpen wat heilig is niet voor de honden’. En door dit alles te doen, geven zij met zachtaardigheid en vriendelijkheid een reden voor de hoop die in hen is. Door aldus de kunst van het terechtwijzen te beheersen, kunnen zij verwachten het meeste succes in hun christelijke bediening te hebben. — Matth. 7:6; 1 Petr. 3:15.