De moderne geschiedenis van Jehovah’s getuigen
Deel 2: Een klein begin (1879-1889)
IN HET jaar 1879 werd het duidelijk welke van de vele vroege stemmen die Christus’ tweede komst aankondigden, door Jehovah verkozen zou worden ten einde als zijn getuigen tot een eenheid van handelen te worden gebracht. Thans, 76 jaren later, blijkt duidelijk dat in die vroege dagen Jehovah’s hand op de kleine bijbelgroep te Pittsburgh (Pa.) rustte, welke onder voorzitterschap stond van C.T. Russell. Gedurende de acht jaren die aan 1879 waren voorafgegaan, hadden deze „leken”-studenten van de bijbel veel ervaring opgedaan met betrekking tot de juiste christelijke leer, de profetische tijd, en wat betreft het prediken tot het publiek als ook het drukken van hun pas-gevonden waarheden. Eveneens waren zij op de proef gesteld met betrekking tot hun trouw aan de bijbel in verband met de strijdvraag over het rantsoenoffer van Jezus, ook al kwam dit er op neer dat zij zich moesten afscheiden van het gezelschap van vroegere religieuze verbondenen.
Omstreeks 1879 waren zij er zeker van geworden dat met Christus’ tweede komst zijn onzichtbare tegenwoordigheid zou beginnen; dat een moeilijke tijd van wereldellende voor hen lag; dat daarna een millennium zou volgen — de duizendjarige regering van Jehovah’s Christus, ten einde een herstelling van de paradijsachtige toestanden op aarde met eeuwig leven voor mensen van goede wil uit alle natiën teweeg te brengen, en dat de blijde tijdingen van zulke „herstellings”-zegeningen over de gehele wereld dienden te worden aangekondigd. Hun velddienstervaringen leerden hen dat het raadzaam was er een onderwijzende dienst bij te voegen met behulp van boeken, vlugschriften en tijdschriften, aangezien mensen preken en lezingen die zij hadden gehoord, spoedig vergaten. Ook kwamen zij tot het besef dat het noodzakelijk was dat zij beter toegerust werden ten einde het schrijven, drukken en publiceren in eigen handen te kunnen houden, in plaats van deze werkzaamheden over te laten aan andere zogenaamde „bijbelgroepen.” Deze ervaringen die de gedragslijn bepaalden, hebben van die tijd af invloed uitgeoefend op het Genootschap van Jehovah’s getuigen.
Nu de Pittsburghse bijbelklas zijn redactionele en financiële steun aan het maandelijkse tijdschrift van de Rochester-groep, The Herald of the Morning, had onttrokken, besloot zij met een groot plan te beginnen, namelijk, het voor het eerst uitgeven van hun eigen maandelijkse tijdschrift. Op 1 juli 1879 werd de eerste uitgave van Zion’s Watch Tower and Herald of Christ’s Presence (Zions Wachttoren en heraut van Christus’ tegenwoordigheid) gedrukt. Spoedig waren er 6000 exemplaren van verspreid.a De voorzitter van de klas, C.T. Russell werd tot redacteur gekozen, terwijl vijf andere rijpe bijbelstudenten geregeld bijdragen zouden leveren. De eerste woorden van het nieuwe tijdschrift waren —
„Dit is het eerste nummer van de eerste jaargang van ’ZION’S WATCH TOWER,’ en het zou niet verkeerd zijn het doel waarom het wordt uitgegeven, te vermelden. Dat wij ’in de laatste dagen’ — ’de dag des Heren’ — ’het einde’ van het Evangelie-tijdperk leven, en dientengevolge in de dageraad van het ’nieuwe’ tijdperk, zijn feiten, welke niet alleen worden onderscheiden door de nauwgezette student van het Woord, geleid door de geest, maar ook getuigen de uiterlijke tekenen welke door de wereld herkend kunnen worden, van hetzelfde, en onze wens is dat de ’huisgenoten des geloofs’ dit feit ten volle beseffen.” — Bladzijde 1.
Hier hebben wij dan de geschiedenis van de geboorte van The Watchtower, welke sinds haar begin geregeld is uitgegeven tot op deze dag. In 1892 werd zij van een maandelijks in een halfmaandelijks tijdschrift veranderd ten einde gelijke tred te houden met de altijd toenemende vloed van nieuw schriftuurlijk materiaal. Het verslag van haar verspreiding is uiterst belangwekkend. Beginnend met 6000 exemplaren in 1879, werden er omstreeks 1904b geregeld 25.000 exemplaren gedrukt; en omstreeks 1949 was het fenomenale hoogtepunt van 500.000 exemplaren per uitgave bereikt. Maar daarmede zijn wij er nog niet; omstreeks 1955 was de wereldwijde oplage in eenenveertig talen met reusachtige sprongen omhooggegaan totdat het duizelingwekkende hoogtepunt van 2.275.000 exemplaren van iedere uitgave werd bereikt. Het lange, getrouwe verslag dat wij aantreffen in verband met het publiceren van het tijdschrift De Wachttoren is op zichzelf reeds een verder getuigenis van het feit dat Jehovah de kleine Pittsburgh-groep had verkozen om meer dan vijfenzeventig jaar geleden een aanvang te maken met een groots publiciteitswerk. Waarlijk, gedurende vele decennia heeft dit tijdschrift bewezen een kanaal van geestelijke communicatie te zijn hetwelk uniek is en door God is gezegend.c
Terwijl Russell de jaren 1877 en 1878 grotendeels had besteed aan het prediken in het veld en daarbij ijverig van stad tot stad ging, en tevens tegen deze tijd het grootste deel van zijn voorheen succesvolle zakenbelangen aan de kant had gedaan, wat hem meer dan een kwart miljoen dollar had opgebracht, werd het in 1879 noodzakelijk dat hij zich permanent in Pittsburgh vestigde.d Bovendien trad hij in dat jaar in het huwelijk met Maria Frances Ackley, die een medewerkster was geworden en artikelen bijdroeg voor het tijdschrift The Watch Tower. Er werden hun geen kinderen geboren. Bijna achttien jaar later, in 1897, ontstond er, doordat leden van het Wachttorengenootschap bezwaren opperden dat een vrouw in strijd met 1 Timotheüs 2:12 onderwees en lid was van de raad van directeuren, een meningsverschil tussen Russell en zijn vrouw over het beheer van het tijdschrift Zion’s Watch Tower. Daarna scheidde zij vrijwillig van hem nadat ze een financiële regeling hadden getroffen welke haar in staat stelde apart van het hoofdbureau van het Genootschap te wonen. Deze onderling overeengekomen scheiding evenwel had volstrekt niets uitstaande met een echtscheidingsproces dat veel later werd gevoerd (1906), waarin hij van „overspel” beschuldigd zou zijn, zoals klerikale vijanden van Russell op lasterlijke wijze trachtten en nog steeds trachten vol te houden. De dossiers van de rechtszaak stellen duidelijk vast dat allen die Russell valselijk beschuldigden en zelfs nu nog beschuldigen een immoreel man te zijn geweest, gescheiden op grond van overspel, leugenaars zijn.e
Gedurende de jaren 1879 en 1880 werden er pogingen ondernomen om kleine gemeenten van geïnteresseerden te organiseren, dat wil zeggen van Watch Tower-abonnees. Meer dan dertig gemeenten waren er in het leven geroepen in Pennsylvanië, New Jersey, New York, Massachusetts, Delaware, Ohio en Michigan. In 1880 bezocht Russell deze gemeenten, waarbij hij op zijn minst zes uren van studie met iedere groep doorbracht.f Er was een speciale liederenbundel voor de gemeenten gereedgemaakt, die genoemd werd „Liederen van de Bruid.g Tegen deze tijd had men uit de Schrift begrepen dat het „avondmaal” van de heer slechts eens per jaar op 14 abib (nisan), de datum van het Pascha, plechtig als een Gedachtenisfeest gevierd moest worden.h Dit was tamelijk tegengesteld aan de onschriftuurlijke gewoonte van de kerken die „’s Heren Avondmaal” of „Mis” vele keren per jaar hielden. In 1879, en gedurende enkele jaren daaropvolgend, reisden alle geïnteresseerde verbondenen naar Pittsburgh ten einde samen te komen met deze eerste en grootste van de vroege gemeenten en gezamenlijk datgene te vieren wat zij het „Jaarlijkse Avondmaal” noemden. Terzelfder tijd belegden zij een klein congres ten behoeve van christelijke studie en omgang, hetgeen jaarlijks de groeiende gemeenschap versterkte.i
Deze vroege gemeenten werden met de naam in de Griekse Geschriften, „ecclesia’s,” en soms „klassen” genoemd. Zij werden overeenkomstig de congregationalistische en presbyteriaanse vorm van kerkbestuur georganiseerd. Alle leden stemden op democratische wijze over zekere zakelijke dingen en verkozen ook een raad van zeven of meer „ouderlingen” (presbyters) die de algemene bestuurszaken van de gemeente regelden. (De theocratische vorm van bestuur over gemeenten zoals in de eerste eeuw, werd bij Jehovah’s getuigen niet eerder hersteld dan in 1938.) Deze ecclesia’s waren zeer losjes met elkaar verbonden enkel en alleen doordat ze het leiderschap en voorbeeld van activiteit van de Pittsburghse gemeente aanvaardden, waar Russell en andere Watch Tower-schrijvers de ouderlingen waren. De gemeente te Pittsburgh („Allegheny”) hield op zondagen van 2.30 uur tot 4.00 n.m. vergaderingen om te luisteren naar bijbelse lezingen; op woensdagavonden werden er van 7.30 uur tot 9.00 uur „Huisvergaderingen” voor gebed en persoonlijk getuigenis gehouden, en op vrijdagavonden werden de „Dageraadskringen” gehouden voor bijbelstudie.j
Gedurende 1880 waren Russell en zijn helpers verder druk bezig met het schrijven van verscheidene traktaten, waarvan elk was genummerd. Na 1891 werd deze serie van traktaten, welke eerst gewoonlijk werden aangeduid met „Bible Students Tracts” (Traktaten voor bijbelonderzoekers), ook genoemd Old Theology Quarterly (Oude theologie, driemaandelijks). Zij werden gratis verschaft ten behoeve van de algemene openbare verspreiding door Watch Tower-lezers ten einde de dwaalbegrippen van kerkelijke leerstellingen aan de kaak te stellen.k Spoedig zag men in dat het noodzakelijk was een vast omlijnd genootschap te organiseren dat het groeiende publiciteitswerk zou leiden en besturen. Daarom werd vroeg in 1881 ZION’S WATCH TOWER TRACT SOCIETY (Zions Wachttoren Traktaatgenootschap) een niet-rechtspersoonlijkheid bezittend administratief lichaam met Russell als de beheerder er van, opgericht. Russell en anderen droegen royaal $35.000 bij om deze traktaten-uitgevende organisatie op gang te krijgen.l Vervolgens verhuisden zij van het hoofdbureau dat zij in 1879 hadden betrokken, op nr. 101 in de Fifth Avenue, Pittsburgh, naar nieuwe en grotere panden in het gebouw op nr. 40 in de Federal Street, van waaruit hij voorheen zijn voormalige filialen had geleid. Door deze nieuwe regeling begon een stroom van miljoenen bijbelse traktaten te vloeien en begon het drukken van aanvullende Watch Tower-uitgaven welke als vlugschriften in omloop werden gebracht. Omstreeks 1881 was Russell klaargekomen met het schrijven van grotere vlugschriften, getiteld Tabernacle Teachings (Tabernakelonderwijzingen) en Food for Thinking Christians (Voedsel voor denkende christenen), waarvan het laatste een 162-bladzijden tellend boekje was, hetwelk werd gedrukt en verspreid als een speciale uitgave van de Watch Tower voor september 1881.m
Russell, die nog steeds beneden de dertig jaar was, en zijn enthousiaste medewerkers verlangden er vurig naar dat hun boodschap zo spoedig mogelijk wijd en zijd verbreid zou worden. Dit blijkt duidelijk uit de volgende mededeling die in 1881 in de Watch Tower verscheen, in het bijzonder wanneer men bedenkt dat er toen nog slechts ongeveer honderd actieve medewerkers bij de beweging waren:
Gevraagd 1000 predikers. Een uitgestrekt veld ligt open voor de besteding van de tijd en talenten van iedere gewijde man en vrouw aan wie de Heer een kennis van Zijn waarheid heeft toevertrouwd. . . . Aan degenen die zich in zodanige omstandigheden bevinden, dat zij de helft of meer van hun tijd uitsluitend aan het werk van de Heer kunnen geven, hebben wij een plan voor te stellen. . . . namelijk: Dat u naar grote of kleine steden gaat, overeenkomstig uw mogelijkheden, als Colporteurs of Evangelisten, om te trachten in iedere plaats de ernstige christenen te vinden, . . . Aangezien weinigen het zich zouden kunnen veroorloven te reizen, hun kost te betalen en zichzelf te kleden zonder enig inkomen, doen wij het voorstel de TRAKTATEN en DAY DAWNS [gebonden boeken „DAGERAAD”] gratis te verschaffen, en een ieder van hen toe te staan abonnementen op de WATCH TOWER af te sluiten, terwijl het geld verkregen uit beide bronnen, gebruikt kan worden voor het bestrijden van noodzakelijke uitgaven.”n
Ten slotte hadden er zich omstreeks 1888 vijftig als vrijwilliger gemeld voor deze volle-tijd-dienst op weg naar de „1000” waarnaar zo vurig werd verlangd. Hun werd verzocht wekelijks velddienstrapporten te overleggen aan het Pittsburghse bureau.o Dus hier hebben wij het begin van de volle-tijd-pioniersdienst (colporteursdienst), waarbij in de loop der jaren vele duizenden zich hebben geschaard als een dappere groep gezegende Koninkrijkspredikers. In werkelijkheid waren er omstreeks 1954 over de gehele wereld 17.265 van deze volle-tijd-onderwijzers.
Er werd eveneens een poging gedaan alle Watch Tower-lezers en in het bijzonder alle bezoekers van gemeentevergaderingen zover te krijgen, dat zij begonnen deel te nemen aan het veldgetuigeniswerk door het verspreiden van traktaten aan hun vrienden en buren. Schenk aandacht aan de volgende vroege instructies van 1881 betreffende het prediken in het veld:
„Aan hen die er op uit zouden willen trekken om veel of weinig van hun tijd te gebruiken, zouden wij willen zeggen: Het is niet alleen een zaak van groot belang om het juiste te onderwijzen, maar eveneens dat de waarheid op een juiste manier en in de juiste volgorde wordt aangeboden. . . . Vermeld in je aanbieding eerst de Herstelling en de schoonheden van Gods zich ontvouwende plan; toon vervolgens aan dat dit alles in afwachting en afhankelijk is van de Koning en de komst van het koninkrijk. Dan, wanneer jouw toehoorder of lezer de Koning is gaan liefhebben en naar zijn koninkrijk is gaan verlangen, is wellicht het juiste ogenblik gekomen om de wijze van Zijn komst uiteen te zetten — dat het niet is Jezus de mens die komt, maar Jezus een geestelijk [schepsel], ongezien, . . . En spreek ten laatste over ’de tijd,’ dat wij ons thans ’in de dagen van de Zoon des Mensen’ bevinden.”p
Op deze wijze werden langzamerhand honderden christelijke getuigen gevoed en opgeleid om een aandeel aan de velddienst te hebben. Hier hebben wij opnieuw de eerste aanduiding van een publiciteitswerk dat er toe bestemd was in onze tijd toe te nemen tot een machtige vloed ten einde de gehele aarde te bedekken met een leger van meer dan een half miljoen getuigen van Jehovah, die geregeld van huis tot huis gaan en bijbels, traktaten en andere bijbelse studiehulpmiddelen verspreiden.
Maar zelfs de snelle massa-communicatie van tegenwoordig schijnt voorschaduwd te zijn in hetgeen waarin de jonge werkers van het Wachttorengenootschap een aandeel hadden toen zij in 1881 plannen opstelden om bevolkingscentra te gaan bedienen met de pasgevonden bijbelse waarheden. Bij dat vroege begin waren ongewone methoden inbegrepen. Twee voorbeelden:
„De beheerder van het voornaamste blad van New York City stemde er in toe een exemplaar van het traktaat [Food for Thinking Christians] aan hun gehele lijst van abonnees te sturen, en verschillende andere couranten van Chicago, Boston, Philadelphia en New York steunden ons op overeenkomstige wijze in het werk, waarvoor zij onze oprechte dank ontvangen. [Wij laten de namen van de couranten alleen weg om hen het ongemak van aanvragen door anderen te besparen. Zij zeggen dat zij nimmer tevoren dergelijke voorrechten aan wie dan ook hebben geschonken.]”q
Bij deze verreikende taak komt nog het volgende:
„van een ogenschijnlijk klein begin is het traktatenwerk toegenomen tot de geweldige omvang van 1.200.000 exemplaren, . . . heeft honderden mannen, vrouwen en jongens in dienst gehad bij het voorbereiden en verspreiden, aangezien er bijna 500 jongens werden gebruikt bij verspreidingswerk in Londen [Engeland], en ongeveer 300 in New York — andere steden naar evenredigheid. De verspreiding geschiedde in grotere steden op zondagen aan de kerkdeuren.”r
Ook werden er in 1881 twee broeders naar Brittannië gezonden ten einde het verbreiden van het werk naar Europa te doen toenemen en zij berichtten de verspreiding van 100.000 vlugschriften in Londen en 65.000 in Schotland in de plaatsen Glasgow, Edinburgh, Dundee en Aberdeen.s
(Wordt vervolgd)
„In dit opzicht is het koninkrijk Gods gelijk aan een mens die het zaad op de grond strooit en dan ’s nachts gaat slapen en overdag opstaat, en het zaad schiet op en groeit op, maar hij weet niet hoe. De grond brengt vanzelf geleidelijk aan vruchten voort, eerst de halm, dan de aar, ten slotte de volle korrel in de aar.” — Mark. 4:26-28, NW.
Verwijzingen
a Watch Tower van augustus 1879, blz. 2.
b W 15 december 1904, blz. 371.
c Terloops zij opgemerkt dat er direct bij het begin reeds in het tijdschrift werd gezegd: „’Zion’s Watch Tower’ heeft, naar wij geloven, JEHOVAH als haar helper,” daarmede te kennen gevend dat zij Gods persoonlijke naam „Jehovah” erkende en gebruikte, W augustus 1879, blz. 2; september 1879, blz. 8.
d Great Battle in the Ecclesiastical Heavens door J.F. Rutherford, blz. 16-18.
e „Dat Mevr. Russell zelf niet geloofde en nimmer heeft geloofd dat haar echtgenoot schuldig was aan immoreel gedrag, wordt getoond door het [gerechtelijke] verslag van deze zaak waar haar eigen advocaat (op bladzijde 10) aan Mevr. Russell de vraag stelde: ’U meent toch niet dat uw echtgenoot schuldig was aan overspel?’ Antw. ’Neen.’” Idem, blz. 19. Zie ook W 15 juli 1906, blz. 211-227.
f W juni 1880, blz. 8; september 1880, blz. 8; november 1880, blz. 8.
g W september 1879, blz. 4.
h Gerekend als de dichtstbijzijnde volle maan na de lente-equinox, zoals deze in Palestina wordt bepaald. W 15 maart 1897, blz. 86.
i W 15 april 1892, blz. 114; zie „Believers’ Convention,” aantal aanwezigen 400.
j W januari 1881, blz. 7; april 1881, blz. 8; 1 juni 1897, blz. 158.
k W december 1880, blz. 8; januari 1981, blz. 3; maart 1889, blz. 7.
l W januari 1882, blz. 2.
m „Dit Genootschap [Zion’s Watch Tower Tract Society] is georganiseerd met het doel lectuur te verspreiden gelijkend op dit vlugschrift, hetwelk in ZION’S WATCH TOWER, een acht bladzijden tellend maandelijks tijdschrift, is verschenen. Dit vlugschrift is een nummer van genoemd tijdschrift in gemakkelijker vorm, en gedurende de laatste vier jaren heeft dit Genootschap voor meer dan een miljoen exemplaren er van betaald en ze kosteloos verspreid.” — Food for Thinking Christians, 1881, blz. 162.
n W april 1881, blz. 7.
o W 1 oktober 1892, blz. 301.
p W april 1881, blz. 8.
q Harvest Siftings, 1894, blz. 114; W oktober-november 1881, blz. 5.
r Idem.
s Idem, blz. 6.