KRETA, KRETENZERS.
Het op vier na grootste eiland in de Middellandse Zee en de bewoners ervan. Het eiland is ongeveer 260 km lang en varieert in breedte van 12 tot 58 km. Kreta ligt aan de zuidkant van de Egeïsche Zee, zo’n 100 km ten Z.O. van Griekenland, ongeveer tweemaal die afstand van Klein-Azië en bijna driemaal die afstand van de Noordafrikaanse kust. Kasos, Karpathos en Rhodos vormen een keten van kleinere eilanden die Kreta met de zuidwesthoek van Klein-Azië verbindt. Over de volle lengte van het smalle eiland lopen gebergten, die in bepaalde tijden van het jaar gedeeltelijk met sneeuw bedekt zijn. Ongeveer in het midden van Kreta verheft zich de berg Ida 2456 m boven de zeespiegel. De noordkust heeft enkele goede havens, maar de zuidkust is nauwelijks geleed en rijst grotendeels steil uit zee omhoog. De zuidkust biedt dus weinig gunstige plaatsen om aan te leggen, zoals blijkt uit het verslag van Paulus’ reis naar Rome, dat later besproken wordt.
Algemeen wordt aangenomen dat Kreta het „Kaftor” is dat in de Hebreeuwse Geschriften wordt vermeld, het eiland dus vanwaar de Filistijnen naar Kanaän migreerden (Jer. 47:4; Amos 9:7). Sommige geleerden leggen ook verband tussen de „Kerethieten” en de Kretenzers; de Septuaginta-vertaling heeft zowel in Ezechiël 25:15-17 als in Zefanja 2:5-7 „Kretenzers” in plaats van „Kerethieten”. Als de veronderstelling dat Kaftor en Kreta identiek zijn, klopt, wat redelijk schijnt, dan waren de vroege bewoners van het eiland nakomelingen van Mizraïm, wiens naam in de bijbel een synoniem is voor Egypte. — Gen. 10:13, 14.
In het 1ste millennium v.G.T. kwam Kreta onder Griekse heerschappij te staan. De betekenis van het eiland in de „klassieke tijd” wordt niet groot geacht; het was in die tijd alleen vermaard om zijn uitstekende boogschutters, die als huurlingen in vreemde legers dienden. In de 2de eeuw v.G.T. was het eiland een centrum en een schuilplaats geworden voor piraten, die in de Middellandse Zee schepen beroofden. In 67 v.G.T. werd Kreta vervolgens onderworpen door Pompejus en werd het samen met Cyrene in Noord-Afrika een Romeinse provincie.
PAULUS’ ACTIVITEITEN OP KRETA
Onder degenen die zich met Pinksteren van het jaar 33 G.T. in Jeruzalem bevonden, waren ook Kretenzische joden en/of proselieten (Hand. 2:5, 11). Misschien heeft daardoor het christendom zijn intrede op Kreta gedaan.
Toen de apostel Paulus omstreeks de herfst van het jaar 58 G.T. aan boord van een graanschip uit Alexandrië op weg was naar Rome om er terecht te staan, kwam hij langs Kreta. Het schip, met 276 passagiers aan boord, ’voer onder de beschutting van Kreta’, d.w.z. langs de zuidelijke lijzijde van het eiland, waar het schip beschut was tegen de hevige noordwestelijke winden. Van Salmone aan de oostkust van Kreta zwoegde het schip langzaam in westelijke richting tot het Schone Havens bereikte, een kleine baai met een ankerplaats op een plek vlak voordat de zuidelijke kustlijn scherp naar het N. buigt. Hier werd, tegen Paulus’ raad in, besloten te proberen Fenix te bereiken, een haven die ongeveer 65 km verderop aan de kust lag. Toen het schip Kaap Littinos (Matala) had gerond en „vlak onder de kust van Kreta” was gaan varen, werd het getroffen door een oostnoordoosterstorm die plotseling uit het bergland neerzwiepte en het schip dwong bij te draaien en voor de wind te zeilen. Het schip werd nu voortgedreven langs het eiland Kauda, dat zo’n 56 km van Schone Havens vandaan lag. — Hand. 27:6-16, 37, 38.
Er zijn aanwijzingen dat Paulus na zijn twee jaar durende gevangenschap in Rome een bezoek bracht aan Kreta en zich daar in de slotperiode van zijn bediening met christelijke activiteiten bezighield. Bij zijn vertrek gaf hij Titus de toewijzing op Kreta te blijven om bepaalde misstanden in de gemeenten recht te zetten en „in stad na stad” oudere mannen aan te stellen (Tit. 1:5). Toen Paulus later in een brief aan Titus gemeenteproblemen besprak, citeerde hij een Kretenzische profeet die gezegd had: „Kretenzers zijn altijd leugenaars, schadelijke wilde beesten, werkeloze veelvraten” (Tit. 1:10-12). Men neemt aan dat deze woorden van Epimenides, een Kretenzische dichter uit de 6de eeuw v.G.T., afkomstig zijn. Dit oordeel over de oude Kretenzers werd gedeeld door de Grieken, bij wie de aanduiding Kretenzer een synoniem was voor leugenaar.
[Kaart op blz. 933]
(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)
GROTE ZEE
KRETA
Knossos
Salmone
Fenix
Schone Havens
Kauda