REGENBAK, REGENPUT.
Onderaards aangelegde holte, gewoonlijk voor het opslaan van water gebruikt. Terwijl putten gegraven worden om het grondwater aan te boren, dienen regenbakken of regenputten in het algemeen voor het opvangen en verzamelen van het regenwater of het uit bronnen afvloeiende water. In tegenstelling tot vijvers zijn ze gewoonlijk overdekt. Het Hebreeuwse woord bōr, weergegeven met „regenbak” of „regenput”, wordt ook met „waterput” vertaald, vooral wanneer het blijkbaar om een regenbak gaat waarin geen water zit (Gen. 37:20-29; 2 Sam. 23:20), verder met „gevangenishol”, wanneer uit de context blijkt dat de plaats voor dit doel werd gebruikt (Gen. 40:15), en met „kuil”, wanneer het woord betrekking heeft op „Sjeool” of parallel met „Sjeool” wordt gebruikt. — Ps. 30:3; Spr. 1:12; Ezech. 31:14, 16.
Regenbakken waren in het bijbelse Palestina van levensbelang. Vaak waren ze de enige mogelijkheid om de bevolking van een toereikende watervoorraad te voorzien, omdat er in het bergachtige land niet veel putten en bronnen waren en díe er waren, vaak tegen het einde van de zomer opdroogden. Deze aangelegde regenbakken maakten het zelfs mogelijk dat in de gewoonlijk waterarme streken, zoals de Negeb, dorpen konden ontstaan. Jehovah beloofde zijn volk dat zij bij hun intocht in het Beloofde Land reeds uitgehouwen regenbakken zouden aantreffen (Deut. 6:10, 11; Neh. 9:25). Over koning Uzzia wordt bericht dat hij in heel Juda „veel regenbakken” uithieuw (2 Kron. 26:1, 10). Vanaf Boven-Galilea tot in de Negeb moeten er letterlijk duizenden regenbakken zijn geweest, want men heeft er vele ontdekt; bepaalde gebieden zijn ermee bezaaid. Een eigen regenbak te bezitten, scheen voor elk huisgezin wenselijk te zijn. Zelfs onder de Moabieten was dit zo. Mesa, een Moabitische koning uit de 10de eeuw v.G.T., heeft volgens een inscriptie op de Mesasteen verklaard: „Nu was er geen waterbak in de stad [Kerka (Karho)] en ik zei tegen alle mensen: ’Laat iedereen een waterbak maken in zijn huis’” (Van Goor’s Geïllustreerde Encyclopedie van de Bijbel, blz. 481). Sanherib probeerde de inwoners van Jeruzalem te verlokken met de belofte dat zij, indien zij zich aan hem overgaven, „ieder het water van zijn eigen regenput” zouden drinken. — 2 Kon. 18:31; Jes. 36:16.
Regenbakken werden gewoonlijk in rotsen uitgehouwen. Als de rots waterdicht was, zonder scheuren, hoefde men niet bang te zijn voor het wegsijpelen van het water, maar vanwege de poreuze kalksteen die overal in Palestina werd aangetroffen, moest men de binnenwanden bepleisteren om ze waterdicht te maken. De in de aarde uitgegraven regenbakken werden van binnen met bak- of natuursteen bekleed en vervolgens bepleisterd om instorten te voorkomen. Deze regenbakken waren gewoonlijk peervormig, van onderen wijd en zich naar boven toe versmallend; soms had de opening slechts een doorsnede van 30 tot 60 cm. Indien men natuurlijke holen tot waterreservoirs ombouwde of vergrootte, liet men zuilen van rotsgesteente staan die het dak droegen, of — zoals bij sommige die men in de Negeb vond — bouwde men gewelfbogen, die hetzelfde doel dienden. Het van de berghellingen afvloeiende regenwater leidde men via kanalen naar het ondergrondse reservoir. Men kan zich een voorstelling maken van de grootte van enkele regenbakken wanneer men bedenkt dat van de verscheidene waterreservoirs op het tempelterrein van Jeruzalem één een inhoud had van 75.000 tot 113.000 hl; het was ruim 12 m diep en had een omtrek van 213 m. Het kreeg zijn water via een aquaduct uit de vijvers van Salomo.
In Prediker 12:6 wordt over „het scheprad voor de regenput” gesproken, maar meestal werd het water met kruiken die aan een touw hingen, naar boven gehaald. Af en toe braken deze kruiken, wat een verklaring vormt waarom men op de bodem van de meeste regenputten potscherven aantreft. Het oude gebruik om aarde in een regenput te werpen wanneer het water daarin onfris of vervuild was, teneinde het schuim te doen bezinken, vormt mede een verklaring waarom vele gedeeltelijk met aarde zijn gevuld. Om te verhinderen dat het water al te zeer verontreinigd werd en te voorkomen dat mensen of dieren erin vielen, dekte men ze toe. Mocht het toch gebeuren dat een dood lichaam er per ongeluk in terechtkwam, dan werd het water daardoor niet ceremonieel onrein, maar degene die het dode lichaam eruit haalde, werd daardoor onrein (Ex. 21:33; Lev. 11:35, 36). Bovendien droeg het afdekken ertoe bij dat het water koel bleef en er niet zoveel van verdampte (Jer. 6:7). Sommige grote regenbakken hadden verscheidene openingen waar water geschept kon worden. Bij zeer grote en diepe regenputten leidden trappen wel zo’n 30 m of meer naar beneden.
ANDERE AANWENDINGEN
Er waren ook regenbakken die voor andere doeleinden dan het opslaan van water werden gebruikt. In droge omgevingen, en wanneer ze werden afgedicht tegen vocht, ratten en insekten, vormden ze mooie opslagplaatsen voor graan, die ook gemakkelijk gecamoufleerd konden worden ter beveiliging tegen dieven. Een aantal regenbakken die men ontdekt heeft in gebieden waar van nature geen water voorkomt, werden klaarblijkelijk speciaal als graanopslagplaatsen gebouwd. Lege regenputten dienden soms als gevangenis. — Zach. 9:11.