Woordkeus

WOORDEN zijn krachtige communicatiemiddelen. Maar willen we met onze woorden een specifiek doel bereiken, dan moeten we ze met zorg kiezen. Een woord dat bij de ene gelegenheid geschikt is, kan onder andere omstandigheden het verkeerde effect hebben. Op het verkeerde moment gebruikt kan een kleurrijke uitdrukking werken als „een woord dat smart veroorzaakt”. Dat bepaalde dingen gezegd worden, kan eenvoudig onnadenkendheid zijn, een gebrek aan attentheid. Sommige termen hebben een dubbele betekenis en kunnen ook beledigend of kleinerend opgevat worden (Spr. 12:18; 15:1). Aan de andere kant brengt „het goede woord” — een woord dat bemoedigend is — verheuging voor het hart van degene tot wie het gesproken wordt (Spr. 12:25). De juiste woorden vinden kost inspanning, zelfs voor een wijze. Salomo, zo vertelt de bijbel ons, was zich bewust van de noodzaak „verrukkelijke woorden” en „juiste woorden van waarheid” te vinden. — Pred. 12:10.

In sommige talen worden bepaalde uitdrukkingen gebruikt wanneer men tot personen spreekt die ouder zijn of een positie van autoriteit bekleden, terwijl tegenover gelijken of jongere personen andere uitdrukkingen worden gebruikt. Dergelijke hoffelijkheden negeren wordt als grof ervaren. Het is ook niet betamelijk als men op zichzelf doelend beleefdheidsvormen gebruikt die naar plaatselijk gebruik voor anderen gereserveerd zijn. Op het punt van het betonen van eer legt de bijbel een hogere maatstaf aan dan wat de wet of de plaatselijke gewoonte wellicht voorschrijft. De bijbel dringt er bij christenen op aan ’alle soorten van mensen te eren’ (1 Petr. 2:17). Degenen die dit in oprechtheid doen, spreken tot mensen van alle leeftijden op een manier die van respect getuigt.

Natuurlijk gebruiken veel mensen die geen ware christenen zijn, taal die grof en vulgair is. Misschien vinden ze dat ruwe taal kracht bijzet aan wat ze zeggen. Het kan ook zijn dat hun gebruik ervan simpelweg een jammerlijk beperkte woordenschat weerspiegelt. Als iemand gewoon was dat soort taal te bezigen voordat hij Jehovah’s wegen leerde kennen, zal het hem misschien moeilijk vallen om los te komen van die gewoonte. Toch is het mogelijk. Gods geest kan iemand helpen spraakgewoonten te veranderen. De persoon in kwestie moet echter ook bereid zijn een woordenschat op te bouwen van goede woorden — woorden die iets gunstigs meedelen, woorden die opbouwen — en die dan geregeld gebruiken. — Rom. 12:2; Ef. 4:29; Kol. 3:8.

Gemakkelijk te begrijpen taal. Een fundamenteel vereiste voor goede spraak is dat ze gemakkelijk te begrijpen is (1 Kor. 14:9). Als de woorden die je gebruikt niet vlot begrepen worden door je toehoorders, word je voor hen als iemand die een vreemde taal spreekt.

Sommige woorden hebben een speciale betekenis onder mensen van een bepaalde beroepsgroep. Het zijn termen die zij misschien wel dagelijks gebruiken. Maar als jij ze in de verkeerde setting gebruikt, kan dat afbreuk doen aan je vermogen om te communiceren. En ook als er alledaagse taal wordt gebruikt maar je je nodeloos verliest in details, kan het zijn dat je toehoorders hun geest gewoon op iets anders richten.

Een attente spreker kiest woorden die ook te begrijpen zijn voor degenen die slechts een beperkte opleiding hebben genoten. In navolging van Jehovah betoont hij „de geringe” consideratie (Job 34:19). Als de spreker het nodig vindt een onbekend woord te gebruiken, moet hij het gebruiken in samenhang met eenvoudige uitdrukkingen die de betekenis duidelijk maken.

Eenvoudige woorden die goed gekozen zijn, brengen de gedachten heel krachtig over. Korte zinnen en eenvoudige uitdrukkingen zijn gemakkelijk te vatten. Ze kunnen afgewisseld worden met wat langere zinnen zodat de voordracht niet hortend wordt. Maar voor de gedachten die je je toehoorders vooral wilt laten onthouden, is het goed eenvoudige woorden en bondige zinnen te kiezen.

Variatie en nauwkeurigheid. Er is geen gebrek aan goede woorden. Gebruik een verscheidenheid van woorden in plaats van voor iedere situatie dezelfde uitdrukkingen te hanteren. Je spraak zal dan zowel kleurrijk als betekenisvol zijn. Hoe kun je je woordenschat vergroten?

Markeer bij het lezen woorden die je niet helemaal begrijpt en zoek die in een woordenboek op. Kies er een paar uit en doe bewust moeite om ze wanneer passend te gebruiken. Zorg ervoor ze correct uit te spreken en ze te gebruiken in een context waarin ze gemakkelijk begrepen worden en niet alleen maar opvallen. Door je woordenschat uit te breiden breng je afwisseling in je spraak. Maar er bestaat reden tot voorzichtigheid — als iemand woorden verkeerd uitspreekt of gebruikt, kunnen anderen de gevolgtrekking maken dat hij niet echt weet waar hij het over heeft.

Ons doel bij het vergroten van onze woordenschat is onze luisteraars te informeren en niet indruk op hen te maken. Ingewikkelde spraak en lange woorden vestigen meestal de aandacht op de spreker. Het moet onze wens zijn waardevolle informatie met anderen te delen en die interessant te maken voor ons gehoor. Denk aan de bijbelse spreuk: „De tong der wijzen doet goed met kennis” (Spr. 15:2). Het gebruik van goede woorden, passende woorden die gemakkelijk begrepen worden, draagt ertoe bij dat onze spraak verfrissend en stimulerend is in plaats van saai en oninteressant.

Besteed bij het vergroten van je woordenschat zorgvuldig aandacht aan het gebruiken van het juiste woord. Twee woorden kunnen soortgelijke maar iets verschillende betekenissen hebben zodat ze onder verschillende omstandigheden gebruikt moeten worden. Als je daar oog voor hebt, zul je de helderheid van je spraak verbeteren en gevoeligheden bij je luisteraars ontzien. Luister aandachtig naar mensen die goed spreken. Sommige woordenboeken vermelden onder ieder woord zowel de synoniemen (woorden met een soortgelijke, maar niet altijd identieke betekenis) als de antoniemen (woorden met een ongeveer tegengestelde betekenis). Zo vind je niet alleen gevarieerde uitdrukkingen voor hetzelfde idee maar ook verschillende betekenisnuances. Dat is erg nuttig als je het juiste woord voor een bepaalde situatie zoekt. Zorg ervoor dat je alvorens een nieuw woord aan je woordenschat toe te voegen, de betekenis kent en weet hoe je het uitspreekt en wanneer het gebruikt moet worden.

Door specifiek te zijn creëer je een duidelijker beeld dan door algemene bewoordingen te gebruiken. Een spreker kan zeggen: „In die tijd werden er veel mensen ziek.” Hij kan ook zeggen: „Na de Eerste Wereldoorlog stierven binnen een paar maanden zo’n 21.000.000 mensen aan de Spaanse griep.” Wat een verschil als de spreker duidelijk zegt wat hij bedoelt met „in die tijd”, „veel mensen” en ’ziek worden’! Om je zo uit te drukken moet je de feiten kennen in verband met je onderwerp en moet je woordkeus nauwkeurig zijn.

Het gebruik van het juiste woord kan je ook helpen om zonder veel omhaal van woorden ter zake te komen. Bij breedsprakigheid raken de gedachten vaak ondergesneeuwd. Eenvoud maakt het voor anderen gemakkelijker belangrijke feiten te vatten en vast te houden. Het draagt ertoe bij nauwkeurige kennis over te dragen. Het onderwijs van Jezus Christus was zo opmerkelijk vanwege de eenvoud van het taalgebruik. Leer van hem. (Kijk eens naar voorbeelden als Mattheüs 5:3-12 en Markus 10:17-21.) Oefen je erin je in welgekozen woorden kort en bondig uit te drukken.

Woorden die kracht, gevoel, kleur overbrengen. Denk terwijl je je woordenschat uitbreidt niet alleen aan nieuwe woorden maar ook aan woorden met bepaalde kenmerken. Denk bijvoorbeeld aan werkwoorden die kracht uitdrukken; aan bijvoeglijke naamwoorden die kleur aanbrengen; en aan uitdrukkingen die warmte, iets vriendelijks of ernst overbrengen.

De bijbel staat vol met voorbeelden van dergelijke betekenisvolle taal. Bij monde van de profeet Amos drong Jehovah aan: „Zoekt het goede, en niet het kwade . . . Haat het kwade en hebt het goede lief” (Amos 5:14, 15). Tegen koning Saul zei de profeet Samuël: „Jehovah heeft heden de koninklijke heerschappij over Israël van u afgescheurd” (1 Sam. 15:28). Sprekend tot Ezechiël gebruikte Jehovah bewoordingen die niet licht vergeten zullen worden: „Allen van het huis van Israël zijn hard van hoofd en hard van hart” (Ezech. 3:7). De ernst van Israëls kwaaddoen benadrukkend vroeg Jehovah: „Zal de aardse mens God beroven? Maar gij berooft mij” (Mal. 3:8). In zijn beschrijving van een geloofsbeproeving in Babylon berichtte Daniël in levendige bewoordingen dat „Nebukadnezar zelf vervuld werd met verbolgenheid” omdat Sadrach, Mesach en Abednego zijn beeld niet wilden aanbidden, en dat hij daarom bevel gaf ze te binden en in de brandende vuuroven te werpen. Om ons te helpen beseffen hoe intens de hitte was, berichtte Daniël dat de koning zijn mensen ’de oven zevenmaal meer liet verhitten dan men gewoon was hem te verhitten’ — zo heet dat de mannen van de koning zelf de dood vonden toen ze er dicht bij kwamen (Dan. 3:19-22). Een paar dagen voor zijn dood zei Jezus vol gevoel tot mensen in Jeruzalem: „Hoe dikwijls heb ik uw kinderen willen vergaderen, zoals een hen haar kuikens onder haar vleugels vergadert! Maar gij hebt het niet gewild. Ziet! Uw huis wordt u verlaten achtergelaten.” — Matth. 23:37, 38.

Welgekozen woorden kunnen levendige indrukken op de geest van je toehoorders overdragen. Als je woorden gebruikt die een beroep doen op de zintuigen, zullen je luisteraars de dingen waarover je spreekt „zien” en „voelen”, zullen ze het voedsel waarover je het hebt „proeven” en „ruiken”, en zullen ze de geluiden die je beschrijft en de mensen die je citeert „horen”. Je toehoorders zullen helemaal opgaan in wat je zegt omdat je hen helpt het met jou te beleven.

Woorden die op levendige wijze gedachten overbrengen, kunnen mensen doen lachen of doen huilen. Ze kunnen hoop schenken en iemand die neerslachtig is bezielen met levenslust en in hem liefde voor zijn Schepper wakker roepen. Overal op aarde zijn mensen diep geraakt door de hoopgevende woorden in bijbelpassages als Psalm 37:10, 11, 34; Johannes 3:16 en Openbaring 21:4, 5.

Als je de bijbel en de publicaties van „de getrouwe en beleidvolle slaaf” leest, zul je een grote verscheidenheid aan woorden en uitdrukkingen tegenkomen (Matth. 24:45). Laat die niet allemaal daar op de gedrukte bladzijde. Kies er enkele uit die je aanspreken en maak ze tot een deel van je actieve woordenschat.

Spraak die aan de grammaticaregels voldoet. Sommigen beseffen wel dat hun spraak niet altijd strookt met de regels van de grammatica. Maar wat kunnen ze eraan doen?

Als je nog op school zit, is het goed voordeel te trekken van de gelegenheid om je nu een correct taalgebruik en een zorgvuldige woordkeus eigen te maken. Ben je niet zeker van de reden voor een bepaalde grammaticaregel, vraag daar je leraar dan naar. Stel je niet tevreden met minimale inspanningen en minimale schoolcijfers. Je hebt een motivatie die andere leerlingen misschien niet hebben. Je wilt een doeltreffende bedienaar van het goede nieuws zijn.

En als je nu al wat ouder bent en opgegroeid met een andere taal dan je nu spreekt? Of misschien heb je niet de kans gehad om veel onderwijs in je eigen taal te genieten. Wees niet ontmoedigd. Doe in plaats daarvan oprecht moeite om vorderingen te maken — ter wille van het goede nieuws. Veel van wat we van grammatica weten, leren we door anderen te horen spreken. Luister dus aandachtig als ervaren sprekers hun lezingen houden. Let bij het lezen van de bijbel en bijbelse publicaties bewust op de zinsbouw, de woorden die in samenhang met elkaar gebruikt worden en de context waarin ze worden gebruikt. Modelleer je eigen spraak naar deze goede voorbeelden.

Populaire entertainers en zangers gebruiken soms taal die botst met de grammatica. Mensen zijn geneigd zulke personen na te bootsen. Drugsdealers en anderen met een levenspatroon dat volslagen crimineel of immoreel is, hebben vaak hun eigen taaltje, waarbij woorden een heel andere betekenis hebben dan de gebruikelijke. Het is niet verstandig voor een christen om dat soort mensen te imiteren. Dat zou ons identificeren met zulke wereldse elementen en hun levenswijze. — Joh. 17:16.

Maak het tot een gewoonte om dagelijks goede spraak te gebruiken. Als je toelaat dat je spraak in alledaagse gesprekken slordig wordt, mag je niet verwachten dat je het er bij speciale gelegenheden wel goed afbrengt. Maar als je taalgebruik onder normale omstandigheden goed is, zal het je ook gemakkelijk afgaan op het podium en als je tegenover anderen getuigenis aflegt van de waarheid.