Jonge mensen vragen . . .

Waarom kan ik niet wat spontaner zijn?

„Het is verlammend als je verlegen bent. Je hebt te maken met een beklemmende angst. Je bent écht bang.” — Richard.a

„Toen ik opgroeide, was verlegenheid echt een probleem voor mij. Het was alsof ik in mijn eigen kleine wereldje zat.” — Elizabeth, achttien jaar.

’IS ER iets mis met mij? Waarom kan ik niet wat spontaner zijn?’ Vraag je je dat wel eens af? Net als de hierboven geciteerde Richard ben je misschien nerveus of angstig wanneer je iemand ontmoet die je nog niet kent. Misschien kruip je in je schulp in het gezelschap van mensen die een positie van autoriteit bekleden. Of misschien maak je je zo veel zorgen over wat anderen van je denken dat je dichtklapt wanneer je de gelegenheid krijgt je gevoelens of mening naar voren te brengen. „Ik vind het heel moeilijk op mensen af te stappen die ik niet echt goed ken en met hen te praten”, geeft de jonge Tracey toe.

Wat schuilt er achter zulke gevoelens? Het probleem begrijpen, kan de eerste stap zijn om het te overwinnen (Spreuken 1:5). Een vrouw zei: „Ik wist nooit waarom ik me niet op mijn gemak voelde in gezelschap. Maar nu ik heb vastgesteld wat mijn probleem is, kan ik er iets aan doen.” Laten wij dus eens kijken naar een paar redenen waarom jongeren het moeilijk kunnen vinden spontaan te zijn.

Verlegenheid — Een probleem

De meest voorkomende reden is waarschijnlijk verlegenheid. Terwijl een extraverte jongere gewoonlijk een verscheidenheid aan vriendschappen heeft, kan een verlegen, teruggetrokken jongere zich alleen en geïsoleerd voelen. „Toen ik opgroeide, was verlegenheid echt een probleem voor mij”, zegt de achttienjarige Elizabeth. „Het was alsof ik in mijn eigen kleine wereldje zat.” Diane herinnert zich nog de spanningen die zij in haar eerste jaar van de middelbare school ondervond. „Ik vond het niet leuk om op te vallen. Ik had een leraar die ons met een cijfer liet aangeven hoe belangrijk het volgens ons was om populair te zijn. Op een schaal van nul tot vijf betekende nul totaal onbelangrijk en vijf belangrijk. Alle meisjes die op school populair waren, gaven vijf op. Ik nul. Voor mij was verlegenheid bijna een angst om populair te zijn. Je wilt niet opvallen of in het middelpunt van de belangstelling staan omdat je bang bent dat anderen je misschien niet aardig zullen vinden.”

Uiteraard is de neiging een beetje verlegen te zijn helemaal niet verkeerd. Nauw verwant aan verlegenheid is bescheidenheid — een bewustheid van onze beperkingen. In de bijbel krijgen wij feitelijk het gebod ’bescheiden te wandelen met onze God’ (Micha 6:8). Een persoon die bescheiden of zelfs een beetje verlegen is, is misschien makkelijker in de omgang dan iemand die dominerend, agressief of veeleisend is. En hoewel het waar is dat er „een tijd [is] om te spreken”, is er ook „een tijd om zich stil te houden” (Prediker 3:7). Verlegen mensen hebben er niet zo’n moeite mee zich stil te houden. Omdat zij vaak „vlug zijn om te horen [en] langzaam om te spreken”, worden zij door anderen vaak gewaardeerd als goede luisteraars. — Jakobus 1:19.

Het gebeurt echter maar al te vaak dat een jongere zo stil, verlegen of schuw is dat hij of zij moeilijk vrienden maakt. En in enkele extreme gevallen kan verlegenheid leiden tot wat één schrijver „een soort neurotisch opsluiten van zichzelf” noemt — een sociaal isolement. — Spreuken 18:1.

Verlegenheid — Een veelvoorkomend probleem

Als jij last hebt van verlegenheid, besef dan dat het een heel vaak voorkomend probleem is. Een onderzoek onder leerlingen van het middelbaar en hoger onderwijs leverde op dat „82 procent van de leerlingen zichzelf ooit verlegen vond” (Adolescence, door Eastwood Atwater). Zelfs in bijbelse tijden was verlegenheid voor sommigen een probleem. Mannen van formaat, zoals Mozes en Timotheüs, kunnen er last van hebben gehad. — Exodus 3:11, 13; 4:1, 10, 13; 1 Timotheüs 4:12; 2 Timotheüs 1:6-8.

Beschouw Saul eens, de eerste koning van de natie Israël uit de oudheid. Gewoonlijk was Saul een moedig man. Toen de kudde van zijn vader zoek was geraakt, ging Saul moedig op weg om die op te sporen (1 Samuël 9:3, 4). Maar toen hij als koning over de natie werd aangesteld, kreeg hij plotseling een aanval van verlegenheid. In plaats dat hij de juichende menigte tegemoettrad, verstopte hij zich tussen de bagage! — 1 Samuël 10:20-24.

Sauls duidelijke gebrek aan zelfvertrouwen lijkt misschien onbegrijpelijk. De bijbel beschrijft hem immers als een opvallend knappe jonge man. Ja, „van zijn schouders af opwaarts was hij langer dan heel het volk”! (1 Samuël 9:2) Gods profeet had Saul bovendien verzekerd dat Jehovah zijn heerschappij als koning zou zegenen (1 Samuël 9:17, 20). Toch voelde Saul zich onzeker. Toen hem werd verteld dat hij koning zou zijn, antwoordde hij bescheiden: „Ben ik niet een Benjaminiet, uit de kleinste van Israëls stammen, en is mijn familie niet de onbeduidendste van alle families van de stam Benjamin? Waarom hebt gij dan zo iets tot mij gesproken?” — 1 Samuël 9:21.

Als het iemand zoals Saul aan zelfvertrouwen kon ontbreken, is het niet zo verwonderlijk dat het jou soms ook een beetje aan zelfvertrouwen ontbreekt. Als jongere bevind je je in een fase van je leven waarin je lichaam snel verandert. Je begint maar net te leren hoe je moet functioneren in de wereld van volwassenen. Het is daarom alleen maar normaal dat je je soms een beetje verlegen en onzeker voelt. Dr. David Elkind schreef in het tijdschrift Parents: „Aan het begin van de adolescentie maken de meeste jonge mensen een periode van verlegenheid door, wanneer zij te maken krijgen met, zoals ik het noemen wil, een denkbeeldig publiek — de overtuiging dat anderen op hen letten en helemaal in beslag genomen worden door hun uiterlijk en wat zij doen.”

Omdat jonge mensen door hun leeftijdgenoten vaak worden beoordeeld op hun uiterlijk, maken velen zich zorgen over hoe zij eruitzien. (Vergelijk 2 Korinthiërs 10:7.) Maar te veel aandacht voor je uiterlijk is ongezond. Lilia, een jonge vrouw in Frankrijk, weet nog wat haar eigen ervaring was op dit gebied: „Ik had een probleem waar veel jongeren last van hebben. Ik had acne — puistjes! Je durft niet naar anderen toe te gaan omdat je je zorgen maakt over hoe je eruitziet.”

Een vicieuze cirkel

Omdat verlegen mensen vaak verkeerd worden begrepen, kunnen zij gemakkelijk terechtkomen in een isolement waaraan zij niet kunnen ontsnappen. Het boek Adolescence merkt op: „Verlegen adolescenten hebben meer moeite met het maken van vrienden omdat anderen vaak een — negatief uitvallend — verkeerd beeld van hen hebben. Verlegen personen worden gauw als gereserveerd, verveeld, ongeïnteresseerd, hooghartig, koel en onvriendelijk beschouwd. Wanneer zij dienovereenkomstig worden behandeld, voelen zij zich misschien nog meer geïsoleerd, eenzaam en depressief.” Het is onvermijdelijk dat zij zich hierdoor zelfs nog verlegener gaan gedragen waardoor de verkeerde indruk dat zij uit de hoogte of verwaand zijn natuurlijk alleen nog maar wordt versterkt.

Omdat je als christen „een theaterschouwspel . . . voor de wereld” bent, moet het je natuurlijk interesseren wat voor indruk je anderen geeft (1 Korinthiërs 4:9). Vermijd je oogcontact wanneer je met anderen praat? Geven je houding en lichaamstaal het signaal af dat je met rust gelaten wilt worden? Besef dan dat anderen dat misschien verkeerd zullen uitleggen en de neiging zullen hebben je te mijden. Dat kan het des te moeilijker maken vriendschappen op te bouwen.

Andere factoren

Nog een veelvoorkomend probleem is de angst om te falen. Toegegeven, het is volkomen normaal je een beetje onzeker te voelen of wat te aarzelen wanneer je iets nieuws doet waarmee je nog geen ervaring hebt. Maar sommige jongeren vervallen wat dat betreft tot uitersten. Als jongere had Gail zoals zij het noemt, een sociale fobie. Zij zegt: „In de klas gaf ik geen antwoorden. En mijn ouders werden voortdurend gebombardeerd met opmerkingen als: ’Ze steekt haar vinger niet op. Ze uit zich niet vrij.’ Ik vond dat heel vervelend en eng om te doen. En weet je, ik vind het nu nog steeds moeilijk.” De angst om te falen kan verlammend zijn. „Ik ben bang dat ik een fout maak”, zegt een jongere die Peter heet. „Ik voel me niet erg zeker in de dingen die ik doe.” Botte plagerij en kritiek van leeftijdgenoten kunnen persoonlijke angsten verergeren en het zelfvertrouwen van een jongere blijvende schade toebrengen.

Een gebrek aan sociale vaardigheden is nog een veelvoorkomend probleem. Het kan zijn dat je aarzelt je aan een nieuweling voor te stellen, gewoon omdat je niet weet wat je moet zeggen. Het verbaast je misschien te weten dat zelfs ouderen zich soms niet op hun gemak voelen. Fred, een zakenman, zegt: „In de zakenwereld weet ik heel goed hoe ik het moet doen. Als ik het gewoon over zaken heb, bestaat er bij mij geen twijfel over hoe ik een goede indruk moet maken. Maar wanneer het gesprek met diezelfde mensen in de richting van een wat algemenere conversatie gaat, ben ik onzeker. Misschien vinden zij mij saai of formeel of te technisch of niet erg boeiend.”

Of je nu verlegen, schuchter of alleen onbeholpen in de omgang bent, het werkt in je voordeel wanneer je leert spontaner te zijn. De bijbel moedigt christenen aan ’zich te verruimen’ en anderen te leren kennen! (2 Korinthiërs 6:13) Maar hoe kun je dat doen? Dat zal in een komende uitgave worden behandeld.

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 26]

Vaak denkt men dat verlegen mensen gereserveerd zijn

[Illustratie op blz. 26]

De angst om te falen brengt sommige jongeren ertoe zich in sociaal opzicht terug te trekken