Jonge mensen vragen . . .

Waarom is mijn gewicht zo’n obsessie voor me?

„In mijn hoofd woedt een strijd die ik niet in de hand heb. Een deel van mij wil eten, maar het andere deel verzet zich ertegen omdat ik bang ben dat ik te zwaar word.” — Jaimee.

WAAR ben je het bangst voor? Veel meisjes zouden zonder te aarzelen antwoorden: dik worden. Uit een opiniepeiling bleek zelfs dat de jonge vrouwen van tegenwoordig banger zijn voor gewichtstoename dan voor een kernoorlog, kanker of zelfs het verlies van hun ouders!

Soms beginnen de zorgen over het gewicht al op verbazend jonge leeftijd. Nog vóór hun tienerjaren, zo merkt dr. Catherine Steiner-Adair op, komen veel meisjes bij elkaar voor gesprekken waarin zij een gemeenschappelijke walging van hun lichaam onthullen. Kennelijk is het meer dan slechts praten. Uit een onderzoek onder 2379 meisjes bleek dat veertig procent echt probeerde af te vallen. En de meisjes in kwestie waren pas negen en tien jaar!

Op den duur kunnen veel van deze jongeren helemaal in de ban raken van dieetrages. Erger nog, sommigen worden misschien zoals de twintigjarige Jenna. Bij een lengte van 1,60 meter weegt deze jonge vrouw slechts 40 kilo! „Ik wil gewoon niet eten”, verklaart Jenna. „Mijn grote zorg is dat ik drie jaar heb geprobeerd wat gewicht kwijt te raken en dat het er als ik zou eten binnen een maand weer allemaal aan zou komen.”

Misschien kun je Jenna’s gevoelens begrijpen. Het kan zijn dat jij ook hebt geprobeerd af te slanken om er zo goed mogelijk uit te zien. Het is beslist niet verkeerd als je om je uiterlijk geeft. In het geval van Jenna kostte het verlangen om slank te zijn haar echter bijna het leven. Hoe?

Uithongering

Jenna worstelt met een gevaarlijke eetstoornis die anorexia nervosa wordt genoemd. En dat is ook het geval met Jaimee, die aan het begin werd geciteerd. Deze meisjes zijn een tijdlang bezig geweest zich letterlijk dood te hongeren, en zij zijn geen uitzondering. Naar schatting heeft 1 op de 100 meisjes anorexia. Dat betekent dat miljoenen jonge vrouwen eraan lijden — misschien zelfs iemand die jij kent!a

Anorexia kan zich vrij onschuldig ontwikkelen. Een jong meisje kan aan een op het oog onschadelijk dieet beginnen, misschien om een paar pondjes kwijt te raken. Wanneer zij haar doel heeft bereikt, is zij echter niet tevreden. „Ik ben nog steeds te dik!”, zegt ze wanneer ze afkeurend in de spiegel staart. Dus besluit ze nog een paar pondjes af te vallen. En dan nog een paar. En nog een paar. Het patroon is gevormd en de zaden van anorexia zijn gezaaid.

Uiteraard heeft niet iedereen die op dieet gaat anorexia. Sommigen maken zich terecht zorgen over hun gewicht en voor hen kan het heilzaam zijn een paar kilo af te vallen. Maar veel meisjes hebben een vertekend beeld van hun lichaam. FDA Consumer vergelijkt het hebben van een vertekend lichaamsbeeld met het kijken in een lachspiegel. „Je ziet jezelf dikker dan je bent”, zegt het tijdschrift.

Daarom heeft de anorexiapatiënt een ziekelijke angst om aan te komen — zelfs als ze al broodmager is. Misschien doet ze dwangmatig aan lichaamsbeweging om op gewicht te blijven en gaat ze een paar keer per dag op de weegschaal om zich ervan te vergewissen dat ze geen „terugval” heeft. Als ze eet, zal ze slechts kleine porties nemen. Of ze eet helemaal niet. „Ik ging elke dag naar school met een lunchpakket dat mijn moeder voor me had klaargemaakt en bijna elke dag gooide ik het weg”, zegt Heather. „Al gauw raakte ik er zo aan gewend niet te eten, dat zelfs als ik wílde eten ik het niet kon. Ik kreeg geen honger.”

In het begin zijn anorexiapatiënten zoals Heather in de wolken wanneer zij de pondjes eraf zien gaan. Maar uiteindelijk eist het gebrek aan juiste voeding zijn tol. De anorexiapatiënt wordt suf en lusteloos. Haar schoolwerk begint eronder te lijden. Haar menstruatie kan uitblijven.b Na verloop van tijd kunnen haar hartslag en bloeddruk gevaarlijk laag worden. Toch is de anorexiapatiënt zich niet bewust van enig gevaar. In feite is het enige gevaar dat voor haar telt, het gevaar dat het gewicht dat ze is kwijtgeraakt er weer aankomt — al is het maar een enkel pondje.

Maar anorexia is niet de enige noch de meest voorkomende eetstoornis. Boulimia nervosa (boulimie) is een plaag die wel drie keer zoveel meisjes treft als anorexia. Dan is er nog dwangmatig te veel eten, dat nauw verwant is aan boulimie. Laten wij deze kwalen eens nader beschouwen.

De verborgen gesel

„Een vriendin van me bekende onlangs dat ze stiekem voedsel wegneemt en opeet. Daarna zorgt ze ervoor dat ze het weer uitbraakt. Ze beweert dat ze dat al twee jaar doet.” Met deze woorden beschreef een meisje in een brief aan een vragenrubriek van een tijdschrift symptomen die kenmerkend zijn voor de eetstoornis die bekendstaat als boulimie.

De boulimiepatiënt heeft vreetbuien, waarbij in een korte tijd een grote hoeveelheid voedsel wordt verorberd. Vervolgens zal ze haar lichaam ontdoen van het voedsel dat ze heeft gegeten, vaak door geforceerd braken.c Toegegeven, het idee je maag op die manier te legen kan walgelijk lijken. Maar Nancy J. Kolodny, een maatschappelijk werkster, schrijft: „Hoe meer je bunkert en braakt, hoe makkelijker het je afgaat. De gevoelens van walging of zelfs angst die je eerst had, maken snel plaats voor de drang dit boulimiepatroon te herhalen.”

Anorexia en boulimie zijn wel twee variaties op één thema genoemd. Hoewel de symptomen verschillen, worden beide stoornissen gevoed door een geobsedeerd zijn door voedsel.d Maar in tegenstelling tot anorexia is boulimie veel makkelijker geheim te houden. Per slot van rekening zorgen de vreetbuien ervoor dat de patiënt niet afvalt en zorgt het braken of laxeren ervoor dat zij niet aankomt. De boulimiepatiënt is daarom waarschijnlijk niet dik noch dun en in gezelschap kunnen haar eetgewoonten als vrij normaal overkomen. „Negen jaar lang”, zegt een vrouw die Lindsey heet, „bunkerde en braakte ik, wel vier of vijf keer op een dag. . . . Niemand wist van mijn boulimie af omdat ik het veilig verborgen hield achter een façade van bekwaamheid, geluk en gemiddeld lichaamsgewicht.”

Het is echter ietwat anders gesteld met iemand die lijdt aan dwangmatig te veel eten. Net als de boulimiepatiënt zal die persoon grote hoeveelheden voedsel ineens eten. The New Teenage Body Book merkt op: „Omdat dit bunkeren plaatsvindt zonder braken of laxeren, kan het gewicht van iemand die dwangmatig te veel eet, variëren van iets te zwaar tot beduidend te zwaar of zwaarlijvig.”

Gezondheidsrisico’s

Alle drie de eetstoornissen kunnen een ernstige bedreiging vormen voor iemands gezondheid. Anorexia kan ernstige ondervoeding veroorzaken en kan in veel gevallen — sommigen schatten in wel vijftien procent — de dood tot gevolg hebben. Vreetbuien, al dan niet gevolgd door geforceerd braken of laxeren, zijn schadelijk voor de gezondheid. Op den duur kan zwaarlijvigheid leiden tot levensbedreigende hart- en vaatziekten, suikerziekte en zelfs enkele vormen van kanker. Door geforceerd braken kan de slokdarm scheuren, en misbruik van laxeermiddelen en diuretica kan in extreme gevallen tot een hartstilstand leiden.

Er is echter nog een aspect van eetstoornissen dat aandacht verdient. Personen die aan anorexia of boulimie lijden of die dwangmatig te veel eten, zijn over het algemeen ongelukkig. Vaak hebben zij weinig zelfrespect en de kans is groot dat zij last hebben van angsten en depressiviteit. Zij hebben duidelijk hulp nodig. Maar hoe kunnen degenen die een eetstoornis hebben, geholpen worden van hun obsessie met hun gewicht af te komen? Die vraag zal in een toekomstig artikel in deze serie worden behandeld.

[Voetnoten]

[Kader op blz. 14]

Een vertekend lichaamsbeeld

De meeste meisjes die zich zorgen maken over hun gewicht hebben daar geen reden toe. Bij een onderzoek bleek 58 procent van de meisjes in de leeftijd van 5 tot 17 jaar te geloven dat zij te zwaar waren, terwijl dat in feite slechts bij 17 procent het geval was. Bij een ander onderzoek dacht 45 procent van de vrouwen die feitelijk onder hun gewicht zaten dat zij te zwaar waren! Bij een Canadees onderzoek kwam aan het licht dat 70 procent van de vrouwen in dat land voortdurend bezig is met hun gewicht en dat 40 procent een patroon van afvallen en weer aankomen vertoont, het zogenoemde jojo-effect.

Het is duidelijk dat een vertekend lichaamsbeeld sommige meisjes ertoe kan brengen zich overdreven bezorgd te maken over iets wat niet echt een probleem is. „Ik heb een vriendin die grote doses vermageringspillen slikt en ik ken een paar meisjes die anorexia hebben”, zegt de 16-jarige Kristin. Ze voegt eraan toe: „Geen van hen is ook maar in de verste verte te dik.”

Het tijdschrift FDA Consumer doet terecht de aanbeveling: „Vraag, in plaats van te lijnen omdat ’iedereen’ het doet of omdat je niet zo slank bent als je wel zou willen, eerst aan een arts of een voedingsdeskundige of je te zwaar bent of te veel lichaamsvet hebt voor je leeftijd en lengte.”

[Illustratie op blz. 15]

Velen die zich zorgen maken over hun gewicht, hebben daar geen reden toe