Anorexia en boulimie — De feiten, de gevaren

„Het emotionele gewicht van voedsel is veel zwaarder dan iets wat je in calorieën of grammen kunt afmeten.” — Janet Greeson, schrijfster.

ANOREXIA en boulimie zijn de twee eetstoornissen die het meest voorkomen, elk met hun eigen unieke kenmerken. Maar zoals wij zullen zien, kunnen ze allebei gevaarlijk zijn — dodelijk zelfs.

Anorexia — Zelfuithongering

Anorexiapatiënten weigeren te eten of eten zulke kleine hoeveelheden dat zij ondervoed raken. Neem de zeventienjarige Antoinette eens, die zegt dat zij op een gegeven moment misschien nog maar 37 kilo woog — heel weinig voor een tiener van 1,70 meter lang. „Ik at niet meer dan 250 calorieën per dag en hield in een aantekenboekje bij wat ik at”, vertelt zij.

Anorexiapatiënten worden geobsedeerd door voedsel en gaan tot het uiterste om aankomen te vermijden. „Ik begon mijn eten uit te spuwen in een servet, waarbij ik deed of ik mijn mond afveegde”, zegt Heather. Susan sportte fanatiek om haar gewicht laag te houden. „Bijna elke dag”, zegt zij, „liep ik twaalf kilometer hard of zwom ik een uur, anders maakte ik me verschrikkelijk ongerust en voelde ik me schuldig. En elke ochtend vond ik het zo geweldig heerlijk — meestal het enige wat ik echt heerlijk vond — om op de weegschaal te gaan staan en bevestigd te zien dat mijn gewicht ruimschoots onder de 45 kilo lag.”

De ironie wil dat sommige anorexiapatiënten uitstekende kokkinnen worden en tongstrelende diners opdienen die zij zelf weigeren aan te raken. „Toen het het ergst met me gesteld was,” zegt Antoinette, „maakte ik thuis letterlijk elke maaltijd klaar en alle lunchpakketjes voor mijn broertje en zusje. Ze moesten uit de buurt van de koelkast blijven. De keuken was mijn domein, dat gevoel had ik.”

Volgens het boek A Parent’s Guide to Anorexia and Bulimia worden sommige anorexiapatiënten „obsessief netjes en eisen zij dat het hele gezin aan hun irreëel hoge normen voldoet. Geen tijdschrift, geen pantoffels en geen koffiekopje mogen ook maar een moment op de verkeerde plek blijven liggen of staan. Het kan zijn dat zij al even, of nog erger, geobsedeerd raken door persoonlijke hygiëne en hun uiterlijk, dat zij uren in de badkamer doorbrengen met de deur op slot en weigeren anderen toe te laten die zich klaar moeten maken om naar school of hun werk te gaan.”

Hoe ontwikkelt deze vreemde stoornis, anorexia geheten, zich? In de regel gaat een tiener of jonge volwassene — meestal van het vrouwelijk geslacht — moeite doen om een bepaald aantal kilo’s kwijt te raken. Maar wanneer zij haar doel bereikt, is zij niet tevreden. Zij kijkt in de spiegel en ziet zich nog steeds als dik, en dus besluit zij dat het nog beter zou zijn als zij een paar pondjes meer zou kwijtraken. Deze cyclus herhaalt zich totdat haar gewicht gedaald is tot vijftien procent of meer onder het normale gewicht voor haar lengte.

Dan is het moment gekomen dat vrienden en familie er hun bezorgdheid over beginnen te uiten dat de persoon in kwestie er zo ontzettend mager uitziet, uitgemergeld zelfs. Maar de anorexiapatiënt denkt er anders over. „Ik vond niet dat ik mager was”, zegt Alan, een 1,75 meter lange anorexiapatiënt die op een gegeven ogenblik nog maar 33 kilo woog. „Hoe meer je afvalt,” zegt hij, „hoe verwrongener je geest wordt; je ziet jezelf niet duidelijk meer.”a

Mettertijd kan anorexia tot ernstige gezondheidsproblemen leiden, waaronder osteoporose en nierklachten. Anorexia kan zelfs dodelijk zijn. „Mijn dokter vertelde me dat ik mijn lichaam zo veel voedingsstoffen had ontzegd, dat als ik mijn eetgewoonten nog twee maanden had volgehouden, ik aan ondervoeding gestorven zou zijn”, zegt Heather. The Harvard Mental Health Letter bericht dat in de loop van tien jaar zo’n vijf procent van de vrouwen bij wie anorexia wordt vastgesteld sterft.

Boulimie — Eetaanvallen gevolgd door braken of laxeren

De eetstoornis die men boulimie of boulimia nervosa noemt, wordt gekenmerkt door eetaanvallen, waarbij snel grote hoeveelheden voedsel worden verorberd, soms wel 5000 calorieën of meer, gevolgd door het geforceerd legen van de maag, vaak door te braken of laxeermiddelen te gebruiken.b

In tegenstelling tot anorexia is boulimie niet gemakkelijk te herkennen. De patiënt hoeft niet ongewoon mager te zijn en haar eetgewoonten kunnen heel normaal lijken — in de ogen van anderen althans. Maar voor de boulimiepatiënt is het leven allesbehalve normaal. Ja, zij wordt zo geobsedeerd door voedsel dat al het andere onbelangrijk is. „Hoe meer ik bunkerde en braakte, hoe minder ik om andere dingen of mensen gaf”, vertelt de zestienjarige Melinda. „Ik vergat zelfs hoe het is om plezier te maken met vriendinnen.”

Geneen Roth, schrijfster en lerares op het gebied van eetstoornissen, beschrijft een eetaanval als „een dertig minuten lange razernij, een duik in de hel”. Zij zegt dat tijdens een eetaanval „niets ertoe doet — vrienden niet, familie niet . . . Het enige wat ertoe doet is eten.” Lydia, een zeventienjarige patiënte, gebruikt een beeldende vergelijking om haar aandoening te beschrijven. „Ik voel me net een afvalmolen”, zegt zij. „Schuif het naar binnen, vermaal het, gooi het eruit. Steeds opnieuw.”

De boulimiepatiënt wil koste wat het kost vermijden zo veel aan te komen als normaal het gevolg zou zijn van haar onbeheerste eten. Daarom gaat zij onmiddellijk na de vreetbui braken of gebruikt zij laxeermiddelen om het voedsel af te drijven voordat het in lichaamsvet omgezet kan worden.c Hoewel het idee alleen al walgelijk lijkt, ziet de ervaren boulimiepatiënt het anders. „Hoe meer je bunkert en braakt of laxeert, hoe makkelijker het je afgaat”, legt maatschappelijk werkster Nancy Kolodny uit. „De gevoelens van walging of zelfs angst die je eerst had, maken snel plaats voor de drang dit boulimiepatroon te herhalen.”

Boulimie is buitengewoon gevaarlijk. Bij herhaald braken bijvoorbeeld wordt de mond blootgesteld aan bijtende maagzuren, die het glazuur van de tanden van de patiënt kunnen wegvreten. De gewoonte kan ook de slokdarm, de lever, de longen en het hart van de patiënt beschadigen. In extreme gevallen kan overgeven een maagbreuk en zelfs de dood veroorzaken. Het buitensporig gebruiken van laxeermiddelen kan ook gevaarlijk zijn. Het kan de darmfunctie verstoren en ook leiden tot voortdurende diarree en rectale bloedingen. Net als herhaald braken kan misbruik van laxeermiddelen in extreme gevallen tot de dood leiden.

Volgens het Amerikaanse Nationaal Instituut voor de Geestelijke Volksgezondheid komen eetstoornissen steeds meer voor. Wat brengt de ene jonge vrouw ertoe met de dood te flirten door zich uit te hongeren? En hoe raakt de andere zo bezeten van eten dat zij zich volpropt, om vervolgens zo geobsedeerd te raken door haar gewicht dat zij zich gedwongen voelt haar ingewanden geforceerd te legen? Deze vragen zullen in het volgende artikel beschouwd worden.

[Voetnoten]