Als er geen hoop en liefde meer is
EEN zeventienjarig Canadees meisje schreef haar redenen op om te willen sterven. Zij noemde onder andere: ’Eenzaamheid en angst voor mijn toekomst; ik voel me echt inferieur aan collega’s; kernoorlog; de ozonlaag; ik ben ronduit lelijk, dus zal ik nooit een man krijgen maar alleen blijven; ik denk niet dat het leven echt zo veel te bieden heeft, dus waarom blijven rondhangen om erachter te komen; iedereen zal van een zware last bevrijd zijn; ik zal nooit meer door iemand gekwetst worden.’
Zouden dit enkele van de redenen kunnen zijn waarom jongeren een eind aan hun leven maken? In Canada „is na ongelukken met motorvoertuigen zelfdoding nu de meest voorkomende doodsoorzaak onder hen”. — The Globe and Mail.
Professor Riaz Hassan van de Flinders University in South Australia vermeldt in zijn verhandeling „Ongeleefde levens: Tendensen in jeugdsuïcide”: „Er zijn verscheidene sociologische redenen die verband houden met de kwestie en van aanzienlijke invloed geweest blijken te zijn op de toename van suïcide onder adolescenten. Dat zijn het hoge jeugdwerkloosheidscijfer; veranderingen in het Australische gezin; toenemend gebruik van geneesmiddelen en drugs; toenemend geweld bij de jeugd; de geestelijke gezondheid; en een groeiende discrepantie tussen ’theoretische vrijheid’ en de autonomie die ervaren wordt.” In de verhandeling staat verder dat de resultaten van diverse onderzoeken een gevoel van pessimisme over de toekomst aan het licht hebben gebracht en doen vermoeden dat „een groot deel van de jongeren de eigen toekomst en die van de wereld met angst en beven tegemoet ziet. Zij zien een wereld voor zich verwoest door kernoorlog en geteisterd door vervuiling en milieudegradatie, een gedehumaniseerde samenleving waarin de technologie uit de hand is gelopen en werkloosheid hoogtij viert.”
Volgens een Gallup-enquête onder 16- tot 24-jarigen zijn andere oorzaken van zelfdoding de groeiende kloof tussen rijk en arm, het stijgende aantal eenoudergezinnen, de toenemende vuurwapencultuur, kindermishandeling en een algemeen „gebrek aan geloof in morgen”.
Newsweek bericht dat in de Verenigde Staten „de aanwezigheid van vuurwapens wel eens de meest cruciale factor [bij zelfdoding onder tieners] zou kunnen zijn. In een onderzoek waarbij adolescenten die suïcide hadden gepleegd maar geen mentale stoornissen vertoonden, werden vergeleken met jongeren die geen suïcide pleegden, kwam slechts één verschil aan het licht: een geladen vuurwapen in huis. En dan wordt er nog gezegd dat vuurwapens geen mensen doden.” In miljoenen huizen ligt een geladen vuurwapen!
Angst en een liefdeloze samenleving kunnen kwetsbare jongeren snel naar de rand van zelfdoding drijven. Beschouw deze feiten eens: Het aantal geweldsdelicten gepleegd tegen 12- tot 19-jarigen bedraagt ruim het dubbele van het aantal misdrijven tegen de bevolking in het algemeen. Uit onderzoeken bleek dat „jonge vrouwen tussen de 14 en 24 de meeste kans lopen op aanranding”, berichtte het blad Maclean’s. „Vrouwen worden het vaakst aangevallen en vermoord door de mensen die zeggen dat zij van hen houden.” Het gevolg? Deze en andere angsten „hollen het vertrouwen en het gevoel van veiligheid bij deze meisjes uit”. In één onderzoek had bijna een derde van de slachtoffers van een verkrachting zelfdoding overwogen.
Een rapport uit Nieuw-Zeeland benadert zelfdoding onder jongeren vanuit nog een andere hoek: „De gangbare materialistische, wereldse waarden die individueel succes gelijkstellen met rijkdom, er goed uitzien en macht, geven veel jonge mensen het gevoel totaal waardeloos en door de samenleving uitgestoten te zijn.” The Futurist schrijft in dit verband: „[Jongeren] zijn erg gericht op instant-geluk, zij willen het allemaal en nog snel ook. Hun favoriete tv-programma’s zijn soap opera’s. Zij zouden graag zien dat hun wereld gevuld was met dezelfde knappe mensen, gekleed volgens de laatste mode, met heel veel geld en aanzien, en zonder al te hard te hoeven werken.” De proporties die zulke irreële, niet te vervullen verwachtingen aannemen, blijken een mate van wanhoop teweeg te brengen en kunnen tot zelfdoding leiden.
Een levenreddende hoedanigheid?
Shakespeare schreef: „Liefde is een troost, als zonneschijn na regen.” De bijbel zegt: „De liefde faalt nimmer” (1 Korinthiërs 13:8). In die hoedanigheid ligt een sleutel tot het probleem van jonge mensen met zelfmoordneigingen — hun verlangen naar liefde en contact. In The American Medical Association Encyclopedia of Medicine wordt gezegd: „Suïcidale mensen voelen zich meestal wanhopig eenzaam, en de gelegenheid om met een meelevend, begrijpend luisteraar te praten is soms voldoende om de wanhoopsdaad te voorkomen.”
Jongeren hebben vaak een overweldigende behoefte aan liefde en het gevoel erbij te horen. Het lenigen van die behoefte wordt moeilijker met elke dag die verstrijkt in deze liefdeloze en destructieve wereld — een wereld waarin zij weinig of niets te zeggen hebben. Afwijzing door ouders door het uiteenvallen van het gezin en echtscheiding kan een factor zijn die tot de zelfdoding onder adolescenten bijdraagt. En deze afwijzing heeft veel gezichten.
Neem nu eens het geval van ouders die zelden thuis zijn bij hun kinderen. Pa en Ma kunnen totaal in beslag genomen worden door hun baan of zich bezighouden met een vorm van ontspanning waarbij de kinderen niet betrokken zijn. De indirecte boodschap aan hun kinderen is een niet eens zo subtiele afwijzing. De prominente journalist en onderzoeker Hugh Mackay merkt op dat „ouders steeds egocentrischer worden. Zij komen zelf op de eerste plaats want zij willen hun leefstijl aanhouden. . . . Om het grof uit te drukken: kinderen zijn uit de mode geraakt. . . . Het leven is zwaar en men heeft al genoeg aan zichzelf.”
Het komt in sommige culturen ook voor dat mannen met een macho zelfbeeld niet in een verzorgende rol gezien willen worden. De journaliste Kate Legge brengt het goed onder woorden: „Mannen die graag iets in het algemeen belang doen, verkiezen over het algemeen het redden van levens of het blussen van branden boven de verzorgende taken . . . Zij verkiezen het sterke, stille heldendom van de strijd tegen externe krachten boven het intensief met mensen bezig zijn.” En uiteraard is tegenwoordig een van de taken waarbij men het intensiefst met mensen bezig is het ouderschap. Slecht ouderschap staat gelijk met afwijzing van het kind. De kans bestaat dat uw zoon of dochter als gevolg daarvan een negatief zelfbeeld en slechte sociale vaardigheden ontwikkelt. In The Education Digest wordt opgemerkt: „Zonder een positief beeld van zichzelf hebben kinderen geen basis om beslissingen te nemen waarbij zij zelf het meest gebaat zijn.”
Hopeloosheid kan het gevolg zijn
Onderzoekers zijn van mening dat hopeloosheid in belangrijke mate tot zelfdoding bijdraagt. Gail Mason, een schrijfster over zelfdoding bij jongeren in Australië, merkte op: „Gedacht wordt dat suïcidale gedachten sterker met hopeloosheid samenhangen dan met depressiviteit. Hopeloosheid wordt soms gedefinieerd als een van de symptomen van depressiviteit. . . . Ze neemt meestal de vorm aan van een algemeen gevoel van wanhoop en vertwijfeling over de toekomst van jonge mensen en in het bijzonder hun economische toekomst: en in mindere mate een gevoel van hopeloosheid ten aanzien van de wereldtoestand.”
Als overheidspersonen een slecht voorbeeld geven op het gebied van eerlijkheid, is dat voor jongeren geen stimulans om aan hun eigen ethische en morele peil te werken. De houding wordt dan: „Waar zou ik me druk om maken?” In Harper’s Magazine wordt over het vermogen van jongeren om huichelarij te doorzien opgemerkt: „De jongeren, met hun scherpe neus voor huichelarij, zijn in feite bedreven lezers — maar niet van boeken. Wat zij zo scherp lezen zijn de sociale signalen die de wereld waarin zij aan de kost zullen moeten komen, afgeeft.” En wat geven die signalen te kennen? De schrijfster Stephanie Dowrick merkt op: „Nooit zijn wij sterker bedolven onder informatie over hoe te leven. Nooit zijn wij rijker of hoger opgeleid geweest, en toch heerst overal wanhoop.” En er zijn bijzonder weinig goede rolmodellen in de hoogste politieke en religieuze gelederen. Dowrick stelt enkele rake vragen: „Hoe putten we wijsheid, veerkracht en zelfs betekenis uit zinloos lijden? Hoe cultiveren we liefde in een klimaat van zelfzucht, prikkelbaarheid en hebzucht?”
De antwoorden op deze vragen zult u in ons volgende artikel aantreffen, en misschien zullen ze u verbazen.
[Inzet op blz. 6]
’Een groot deel van de jongeren ziet de eigen toekomst en die van de wereld met angst en beven tegemoet’
[Inzet op blz. 7]
„De gelegenheid om met een meelevend, begrijpend luisteraar te praten is soms voldoende om de wanhoopsdaad te voorkomen”
[Kader op blz. 6]
Enkele suïcidesignalen
• Problemen met slapen, verlies van eetlust
• Isolement en zich terugtrekken, herhaaldelijk ongelukjes
• Van huis weglopen
• Opvallende veranderingen in uiterlijk
• Drugsgebruik en/of alcoholmisbruik
• Irritatie en agressie
• Praten over de dood; briefjes over zelfdoding; afbeeldingen van geweld, vooral tegen zichzelf gericht
• Schuldgevoelens
• Wanhoop, angst, depressiviteit, huilbuien
• Persoonlijke bezittingen worden weggegeven
• Verminderd concentratievermogen
• Verlies van belangstelling voor plezierige activiteiten
• Zelfkritiek
• Promiscue gedrag
• Plotselinge achteruitgang in schoolprestaties, spijbelen
• Lid worden van sekte of bende
• Euforie na depressiviteit
Gebaseerd op Teens in Crisis (American Association of School Administrators) en Depression and Suicide in Children and Adolescents, door Philip G. Patros en Tonia K. Shamoo
[Illustraties op blz. 7]
Warme liefde en medeleven kunnen een jongere helpen het leven te waarderen