Vergeven en vergeten — Is het mogelijk?

ER IS sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945 ruim een halve eeuw verstreken. Die wereldomvattende oorlog was verreweg de barbaarste en kostbaarste oorlog in de hele menselijke geschiedenis.

De Tweede Wereldoorlog heeft zes jaar geduurd en zo’n vijftig miljoen mensen het leven gekost, burgers inbegrepen. Talloze anderen raakten fysiek, mentaal en emotioneel verminkt. Bij velen die deze rampzalige oorlogsjaren hebben meegemaakt, zijn de pijnlijke herinneringen aan bedreven gruweldaden en aan verloren beminden nog steeds niet geheeld.

Zo zijn er de herinneringen aan de gruweldaden gepleegd door de nazi’s in de Holocaust, waarbij miljoenen onschuldige slachtoffers zijn omgebracht. Zowel in Europa als in Azië werden veel gruweldaden gepleegd door binnenvallende legers, die burgers vermoordden, verkrachtten, plunderden en terroriseerden. Ook werden velen het slachtoffer van luchtaanvallen, die verwoesting, letsel en dood brachten voor talloze onschuldige mannen, vrouwen en kinderen. Miljoenen militairen op verschillende slagvelden overal ter wereld hebben ook verschrikkelijke dingen meegemaakt.

Mentale en emotionele wonden

Veel van de mentale en emotionele wonden die de verschrikkelijke gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog geslagen hebben, zijn nog steeds kwellend aanwezig in de geest van grote aantallen mensen die toen leefden en nu nog in leven zijn. Zij zouden al die afschuwelijke, bittere herinneringen graag uitwissen. Maar dat lukt hun niet. Sommigen worden steeds opnieuw gekweld door de beelden van die verschrikkingen, als een zich almaar herhalende nachtmerrie.

Anderen willen het echter niet vergeten, hetzij omdat zij naar wraak dorsten of omdat zij de herinnering aan de gevallenen willen eren. Daarnaast is de mening wijdverbreid dat gruweldaden uit het verleden levend gehouden moeten worden in het collectieve geheugen van de mensheid, in de hoop dat zulke gruweldaden nooit weer bedreven zullen worden.

Enkele jaren geleden, in 1994/95, bleek uit de sfeer die er rond de vieringen van de vijftigste verjaardag van D-Day (de landingen van de Geallieerden in Normandië in juni 1944) en van het einde van de Europese fase van de Tweede Wereldoorlog (in mei 1945) heerste, dat voor veel ooggetuigen van die gebeurtenissen vergeven en vergeten erg moeilijk is. Vaak wordt elk gebaar van verzoening tussen voormalige vijanden onmogelijk gemaakt. Zo weigerden Britse veteranen Duitse vertegenwoordigers uit te nodigen voor herdenkingen van de geallieerde landingen in Normandië.

Over de door de nazi’s in de Tweede Wereldoorlog begane gruweldaden en de moeite die het kost te vergeven en te vergeten, drukte de schrijver Vladimir Jankélévitch zich als volgt uit: „Bij zo’n weerzinwekkende misdaad is de natuurlijke impuls . . . woedend te zijn en hartstochtelijk te vechten tegen het vergeten en de misdadigers te achtervolgen — zoals de rechters van het geallieerde Tribunaal van Neurenberg hadden beloofd — tot de einden der aarde.” Dezelfde schrijver vervolgde: „Wij zouden graag het tegenovergestelde zeggen van de woorden waarmee Jezus zich in gebed tot God richtte in het Evangelie volgens Sint-Lukas: Heer, vergeef hun niet, want zij weten wat zij doen.” — Vergelijk Lukas 23:34.

Helaas hebben vanaf 1945 tot op de huidige tijd ontelbare andere gruweldaden — in Kambodja, Rwanda en Bosnië, om slechts enkele voorbeelden te noemen — de aarde steeds weer met bloed bevlekt. Deze gruwelen hebben geleid tot de dood van miljoenen, tot enorme aantallen weduwen en wezen, tot verwoeste levens en afgrijselijke herinneringen als nasleep.

Het lijdt geen twijfel dat deze twintigste eeuw een tijd van ongekende wreedheid is geweest. Het is zoals bijbelprofetieën lang geleden nauwkeurig over dit tijdperk hebben voorzegd — de mensen zijn „wreed en onmenselijk” gebleken. — 2 Timotheüs 3:1-5, Groot Nieuws Bijbel; Openbaring 6:4-8.

Wat moeten wij doen?

Geconfronteerd met een dergelijke barbaarsheid reageren mensen verschillend. Maar hoe staat het met ons? Moeten wij het ons blijven herinneren? Of moeten wij het vergeten? Komt het zich blijven herinneren neer op het koesteren van een bittere, diepgewortelde wrok tegenover vroegere vijanden, weigeren te vergeven? Betekent vergeven daarentegen dat iemand het kan vergeten in de zin dat hij de pijnlijke herinneringen totaal uitwist?

Hoe staat de Schepper van de mensheid, Jehovah God, tegenover de verschrikkelijke misdaden die in onze tijd en in vroeger tijden zijn gepleegd? Zal hij de bedrijvers ervan vergeven? En is God er niet te laat mee, de bij gruweldaden omgebrachte slachtoffers schadeloos te stellen? Is er enige deugdelijke hoop dat er ooit een eind zal komen aan de gruweldaden, daar ze al duizenden jaren plaatsvinden? Hoe zal de Almachtige God deze gecompliceerde kwesties uiteindelijk rechtzetten?

[Illustratie op blz. 4]

Kinderen van vermoorde ouders bijeen in vluchtelingenkamp

[Verantwoording]

UN PHOTO 186797/J. Isaac

[Illustratieverantwoording op blz. 3]

U.S. Navy photo