Zelfmedicatie — De voordelen en de risico’s

Door Ontwaakt!-correspondent In Brazilië

„WERELDWIJD groeit de markt voor zelfmedicatie”, verklaart de directeur van een groot farmaceutisch bedrijf. „De mensen willen zelf vat hebben op hun gezondheid.” Dat is best mogelijk, maar zijn er ook risico’s aan verbonden waarvoor u op uw hoede moet zijn?

Natuurlijk kan een geneesmiddel, mits juist gebruikt, verlichting schenken. Door insuline en antibiotica bijvoorbeeld, en zelfs door de goedkope en simpele zoutoplossing voor orale rehydratietherapie, worden talloze levens gered. De uitdaging van zelfmedicatie is, te bepalen wanneer de voordelen zwaarder wegen dan de risico’s.

Toegegeven, in sommige landen kan bekwame medische hulp hetzij te ver weg of te duur zijn. Bijgevolg verlaten veel mensen zich voor informatie over medicatie op de opinie van vrienden en familieleden of op zelfhulpboeken. Daarbij komt nog dat „publiciteitscampagnes de gedachte overbrengen dat men zich door een simpele capsule te kopen, gezond en lekker kan voelen”, zegt Fernando Lefèvre, een hoogleraar aan de Universiteit van São Paulo.a Vandaar dat velen hun toevlucht nemen tot geneesmiddelen om de gevolgen van overwerk, slechte voeding en zelfs onbeduidende emotionele problemen te bestrijden. Lefèvre voegt eraan toe: „In plaats van de kwaliteit van hun leven te verbeteren, trachten mensen hun problemen op te lossen met een van de winkelschappen gepakt produkt.” En wie weet of de patiënten wel de juiste diagnose hebben gesteld?

Naast het gebruik van middeltjes voor het behandelen van kwalen als hoofdpijn, hoge bloeddruk en maagpijn, grijpen velen naar geneesmiddelen om het hoofd te bieden aan gespannenheid, angst en eenzaamheid. „Mensen zoeken de hulp van een arts omdat zij denken dat een pil het probleem zal oplossen”, zegt dr. André Feingold. „Zelfs deskundigen in de gezondheidszorg zijn geneigd geneesmiddelen voor te schrijven en talloze onderzoeken aan te bevelen. Er wordt geen moeite gedaan om zich te verdiepen in de achtergrond van de patiënt, die er in de meeste gevallen een chaotische, gestresste en ongezonde levensstijl op na houdt.” Romildo Bueno, van de Wereldraad ter Voorkoming van Misbruik van Stemmingsveranderende Middelen, geeft toe: „De arts heeft maar weinig tijd per patiënt, moet hem zo gauw mogelijk weer kwijt en behandelt slechts het symptoom.” Geneesmiddelen aanwenden „is een medicinale manier om maatschappelijke problemen [op te lossen]”. Een andere arts waarschuwt echter dat veel patiënten wel degelijk zorgvuldig voorgeschreven stemmingsveranderende middelen nodig hebben.

Na de „Prozac-rage” besproken te hebben, zegt het Braziliaanse dagblad O Estado de S. Paulo: „Een middel dat een rage wordt, net als een nieuwe haarstijl, is op zijn zachtst gezegd vreemd.” In het artikel wordt de psychiater Arthur Kaufman aangehaald, die zegt: „Gebrek aan perspectief en een doel in het leven creëert een verschijnsel dat een werkzaam middel tot de redding voor alle kwalen maakt.” Kaufman voegt eraan toe: „De mens bekommert zich steeds meer om onmiddellijke remedies, en daar hij niet langer geïnteresseerd is in het zoeken naar de oorzaken van zijn problemen, geeft hij er de voorkeur aan een pil te nemen om ze op te lossen.” Maar is zelfmedicatie veilig?

Zelfmedicatie — Een risico?

„Een van de opvallende kenmerken in de medische wereld in de 20ste eeuw is de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen”, zegt The New Encyclopædia Britannica. Maar er wordt ook in gezegd: „Waarschijnlijk is meer vergiftiging te wijten aan medicijnen dan aan enige andere oorzaak.” Inderdaad, net zoals medicijnen kunnen genezen, kunnen ze ook schaden. Vermageringspillen „hebben een uitwerking op het zenuwstelsel en kunnen daarom ongunstige symptomen als slapeloosheid, gedragsveranderingen en in sommige gevallen zelfs hallucinaties teweegbrengen”, verklaart de schrijfster Cilene de Castro. Zij voegt eraan toe: „Maar wie denkt dat vermageringspillen alleen de eetlust remmen, houdt zichzelf voor de gek. Eén capsule kan het begin zijn van een vicieuze cirkel van remedies die elkaars effect neutraliseren.”

Veel algemeen gebruikte geneesmiddelen kunnen irritatie van de maag en zelfs misselijkheid, braken en bloedingen veroorzaken. Bepaalde middelen kunnen verslavend werken of schadelijk zijn voor de nieren en de lever.

Zelfs populaire gezondheidsprodukten kunnen verdacht zijn. „Deze rage van vitaminesupplementen is uitermate gevaarlijk”, waarschuwt dr. Efraim Olszewer, directeur van een Braziliaans medisch genootschap. „Niet alleen doet de bevolking aan zelf-dokteren, maar sommige slecht geïnformeerde artsen schrijven dubieuze geneesmiddelen voor, zonder de eraan verbonden gevaren in aanmerking te nemen.” Een andere arts zegt echter dat vitaminesupplementen in een juiste dosering noodzakelijk of nuttig kunnen zijn ter behandeling van bepaalde kwalen en gebreken.

Veilige zelfdiagnose — Hoe?

Aangezien wij niet voor elk wissewasje naar een dokter kunnen lopen, kan gezondheidsvoorlichting alsook een redelijke zelfmedicatie nuttig zijn voor ons gezin. Maar alvorens enige medicatie te gebruiken, is een juiste en effectieve zelfdiagnose uitermate belangrijk. Als er geen arts in de buurt is of u het u niet kunt veroorloven zijn hulp in te roepen, kan het raadplegen van een geschikt medisch naslagwerk u helpen een juiste diagnose te stellen. Het Amerikaans Medisch Genootschap bijvoorbeeld publiceert een medische gezinsgids waarin een 183 bladzijden tellend gedeelte is opgenomen met tabellen van symptomen. De patiënt moet een reeks vragen met ja of nee beantwoorden. Door dit eliminatieproces kan een kwaal dikwijls worden geïdentificeerd.

Maar hoe staat het met de rol van artsen? Wanneer dienen wij professionele hulp te zoeken? Hoe kunnen wij uitersten vermijden door enerzijds niet al te bezorgd om onze gezondheid te zijn maar anderzijds ook niet nalatig te zijn? Ja, hoe kunnen wij in een wereld waarin ziekte en psychosomatische aandoeningen veelvuldig voorkomen, een zekere mate van gezondheid genieten?

[Voetnoten]

[Inzet op blz. 4]

„Er wordt geen moeite gedaan om zich te verdiepen in de achtergrond van de patiënt, die er in de meeste gevallen een chaotische, gestresste en ongezonde levensstijl op na houdt.” — Dr. André Feingold

[Kader op blz. 4]

Plantaardige huismiddeltjes

Al duizenden jaren lang behandelen mensen in veel culturen hun ziekten met geneeskruiden, waarbij gebruik wordt gemaakt van in de velden en bossen gevonden planten. Zelfs veel hedendaagse geneesmiddelen worden gemaakt van planten, zoals digitalis, dat wordt gebruikt ter behandeling van hartziekten. Zo zegt Penelope Ody, lid van het Nationaal Instituut van Medische Plantkundigen in het Verenigd Koninkrijk, in haar boek dat „er meer dan 250 veilige behandelingen zijn die ertoe kunnen bijdragen algemene klachten te verlichten — van de gevallen van gewone hoest, verkoudheid en hoofdpijn tot speciale behandelingen van huidaandoeningen, spijsverteringsproblemen en kinderziekten”.

Zij schrijft: „Kruidkunde is altijd beschouwd als het ’volksgeneesmiddel’ — eenvoudige middeltjes die thuis gebruikt kunnen worden voor kwaaltjes of ter aanvulling van door deskundigen voorgeschreven krachtiger geneesmiddelen voor chronische en acute aandoeningen.” Zij vervolgt: „Hoewel de meeste kruiden in wezen tamelijk veilig zijn, is voorzichtigheid geboden. Overschrijd de aanbevolen dosering niet en blijf een huismiddel niet gebruiken als de aandoening hardnekkig is of erger wordt, of als er twijfels zijn over de juiste diagnose.” — The Complete Medicinal Herbal.