De kunst van het stokversieren

Door Ontwaakt!-correspondent in Groot-Brittannië

„IK BEN altijd verbaasd als ik merk dat er hele gebieden zijn van de Britse Eilanden waar niemand ook maar een idee heeft van wat je bedoelt wanneer je zegt dat je hobby stokversieren is”, zegt een meester in deze kunst.

Velen kennen de wandelstok of de herdersstaf. Stokversieren verandert deze gewone gebruiksvoorwerpen in bijzondere kunstwerken. Eeuwenlang hebben herders en landarbeiders gemerkt dat deze fascinerende kunstvaardigheid aanzienlijke bekwaamheid vereist — en heel veel geduld. Maar wat is er bij stokversieren betrokken?

Het hout kiezen

De eerste stap is het kiezen van het hout. Elk hout — bijvoorbeeld van de sleedoorn, de appelboom of de pereboom — kan gebruikt worden als het de juiste afmetingen heeft. Hulst wordt vaak gekozen vanwege zijn opvallende en aantrekkelijke knoesten. Maar veel stokversierders geven er de voorkeur aan het hout van de hazelaar te gebruiken. Soms heeft een boom een scheut die in een lichte hoek groeit ten opzichte van een tak of een wortel. Hierdoor is het mogelijk de hele stok — met greep en steel — uit één stuk van de boom te maken.

Wanneer kan een steel het beste worden afgesneden? Gewoonlijk wanneer de boom in het ruststadium is en het sap niet in beweging is, hoewel veel stokversierders beweren dat het beste tijdstip onmiddellijk is — voordat iemand anders hem vindt! Hoe dan ook, als de stokversierder er eenmaal van overtuigd is dat hij een geschikt stuk hout heeft afgesneden, dan moet hij de snijvlakken invetten of schilderen om te voorkomen dat het stuk hout splijt. Vervolgens moet het hout drogen, een proces dat wel twee jaar of langer kan duren. Dan pas kan de stokversierder beginnen met snijden.

De knop snijden

Als de stok geen natuurlijke handgreep of knop heeft, kan de versierder er een maken van de hoorn van een koe, een schaap of een geit. Net als de steel, moet de hoorn drogen, meestal een jaar lang. Dan geeft de stokversierder er met gebruikmaking van een bankschroef de vorm aan die hij in gedachten heeft. Al generaties lang gebruiken herders het vuur van een smid, kokend water, de gloeiende as van turfvuur of zelfs de hitte boven een petroleumlamp om de hoorn buigzaam te maken. Daarna kan de hoorn veranderd worden in wat de fantasie en de vaardigheid van de herder ook maar kunnen voortbrengen. Hij kan het handvat bijvoorbeeld in de vorm van een collie, een vogel, een zalmforel, de kop van een fazant, of een ander klein dier snijden.

Bij het snijden van de hoorn besteedt de stokversierder nauwgezet aandacht aan details. Als hij bijvoorbeeld een forel maakt, worden de graten van staart en vinnen met een heet ijzer ingebrand en wordt er een ronde priem gebruikt om aan elke afzonderlijke schub vorm te geven. De ogen kunnen gemaakt worden van de zwarte hoorn van een buffel. Om de romp te kleuren wordt inkt in plaats van verf gebruikt. Er zullen meerdere lagen nodig zijn en het aanbrengen van de inkt op het gepolijste oppervlak kan een eentonig werkje zijn. Als laatste wordt de kleur verzegeld doordat de hoorn van een laagje vernis wordt voorzien.

Een goed afgewerkt kunstwerk

De hoorn wordt met behulp van een stalen bout, een nagel of een houten plug op de steel bevestigd. Daarna schuurt de stokversierder zijn kunstwerk vakkundig met fijne staalwol. Vervolgens polijst en vernist hij de steel. „Een forel maken, de vinnen uitsnijden, enz., en de romp van de forel van schubben voorzien, kleuren en aflakken op een manier die goed genoeg is om er een show mee te winnen, kost me zo’n honderd uur”, schrijft een ervaren stokversierder.

Stokversieren is ontegenzeglijk een eentonig werk. Maar het eindprodukt kan een waar kunstwerk zijn, en met sommige wordt zelfs aan wedstrijden meegedaan. In ieder geval beziet de stokversierder zijn ambacht als een herinnering aan een rustiger tijdperk, een tegengif tegen de stress en spanningen van het moderne leven.