Ouderlijk gezag bij echtscheiding — Een evenwichtige zienswijze

VAAK komt de echte uitdaging na de echtscheiding, bij een gevecht om de genegenheid van en de zeggenschap over het kind. Het gezegde „Waar twee kijven, hebben beiden schuld” gaat niet altijd op. Eén dominerende ouder die zijn of haar zin door wil drijven, kan genoeg zijn. Een in het familierecht gespecialiseerde advocate in Toronto (Canada) merkte op: „In het familierecht ligt alles erg gevoelig en emotioneel.”

In plaats van aan het belang van het kind te denken, saboteren sommige ouders het bereiken van een oplossing door verzoeken om een rechterlijke uitspraak te doen in niet ter zake doende kwesties. Sommigen hebben bijvoorbeeld geprobeerd te bewijzen dat er een verandering in het ouderlijk gezag moet komen omdat de andere ouder een van Jehovah’s Getuigen is en het kind een ’normaal leven’ zal onthouden.

De niet-Getuige kan een punt maken van het vieren van verjaardagen, Kerstmis of zelfs Halloween. Sommigen zullen klagen dat de omgang en sociale aanpassing van het kind belemmerd zouden worden als het kind zou besluiten de vlag niet te groeten. Of sommigen kunnen suggereren dat het kind psychische schade oploopt door de ouder te vergezellen wanneer deze met anderen over de bijbel praat. Sommige ouders die geen Getuige zijn hebben zelfs beweerd dat het leven van het kind gevaar loopt omdat de Getuige-ouder geen toestemming zou geven voor het toedienen van een bloedtransfusie aan het kind.

Hoe gaat een christen de uitdaging van zulke emotioneel geladen argumenten aan? Een emotionele reactie — „vuur met vuur bestrijden” — zal niet effectief zijn. Wordt de zaak voor de rechter gebracht, dan zal elke ouder de gelegenheid krijgen gehoord te worden. Het is bijzonder belangrijk de bijbelse raad in gedachte te houden: „Werp uw last op Jehóvah, en hijzelf zal u schragen. Nooit zal hij toelaten dat de rechtvaardige wankelt” (Psalm 55:22). Door hierover te mediteren en bijbelse beginselen toe te passen, kunnen ouders, hoe de zaak ook uitvalt, het met Jehovah’s hulp aan. — Spreuken 15:28.

Redelijkheid

De belangen van het kind komen op de eerste plaats. Indien een ouder al te veeleisend is, kan hij het ouderlijk gezag kwijtraken en kan zelfs zijn omgangsrecht beperkt worden. De verstandige ouder gedraagt zich vreedzaam; hij houdt de bijbelse raad in gedachte: „Vergeldt niemand kwaad met kwaad. . . . Geeft plaats aan de gramschap . . . Laat u niet overwinnen door het kwade, maar blijf het kwade overwinnen met het goede” (Romeinen 12:17-21). Of het nu voor de rechtbank, in het kantoor van een advocaat of bij een maatschappelijk werker is, ouders moeten hun „redelijkheid aan alle mensen bekend [laten] worden”. — Filippenzen 4:5.

Soms zal een ex-huwelijkspartner trachten anderen om de tuin te leiden door misleidende en speculatieve problemen te berde te brengen. Het is verstandig tegen de menselijke neiging te vechten om te fel op deze verbale aanvallen te reageren. Gezondheid, godsdienst en onderwijs zijn thema’s waarvan ex-partners zich bij voorkeur bedienen om kwaad te stichten tijdens een voogdijzaak. — Spreuken 14:22.

Redelijkheid omvat het vermogen de feiten te beschouwen en tot een billijke schikking te komen. Geen ouder mag vergeten dat ook na de echtscheiding het kind nog steeds twee ouders heeft. De ouders zijn van elkaar gescheiden maar niet van het kind. Daarom moet elke ouder, extreme omstandigheden daargelaten, de vrijheid bezitten om als ouder te fungeren wanneer hij of zij het kind heeft. Beiden moeten vrij zijn uiting te geven aan hun gevoelens en waarden en het kind te laten delen in hun wettige activiteiten, op godsdienstig gebied of anderszins.

Laten wij de mogelijke uitslagen van een rechtszaak eens beschouwen: (1) gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag, (2) één ouder wordt met het ouderlijk gezag belast, en (3) beperkingen op het omgangsrecht. Wat is het verschil tussen gezamenlijke gezagsuitoefening en gezagsuitoefening door één ouder? Hoe kunt u te werk gaan wanneer u het ouderlijk gezag verliest? Stel dat een van de ouders uit de gemeente gesloten is, wat dan?

Gezamenlijk ouderlijk gezag

Sommige rechters vinden het belangrijk dat het contact tussen het kind en beide ouders bewaard blijft. Hun redenatie is gebaseerd op studies waaruit blijkt dat kinderen na de echtscheiding minder last hebben van stress en emotionele schade als de ouders het ouderlijk gezag kunnen delen. In plaats van zich in de steek gelaten te voelen door de ene ouder, zou het kind het gevoel hebben dat beide ouders van hem houden en hij bij beide huishoudingen betrokken is. „Gezamenlijk ouderlijk gezag is een manier om beide ouders erbij betrokken te houden”, zegt een in het familierecht gespecialiseerde advocaat.

Maar dr. Judith Wallerstein, directrice van het Centrum voor het Gezin in de Overgangsfase, in het Californische Corte Madera, waarschuwt dat wil het gezamenlijk ouderlijk gezag werken, de ouders meewerkend moeten zijn en het kind flexibel moet zijn en goed met mensen moet kunnen opschieten. Deze kwaliteiten zijn essentieel, omdat bij gezamenlijk ouderlijk gezag beide ouders het wettelijke recht behouden in de besluitvorming te delen bij belangrijke kwesties in verband met de gezondheid, het onderwijs, de religieuze opvoeding en het maatschappelijk leven van hun kind. Maar dit werkt alleen als beide ouders redelijk blijven in hun overwegingen wat in het belang van hun kind is in plaats van in hun eigen belang.

Door één ouder uitgeoefend gezag

De rechter kan ook alleen de ouder die naar zijn mening het beste in staat is om in de behoeften van het kind te voorzien, met het ouderlijk gezag belasten en bepalen dat die ouder de enige is die mag beslissen over belangrijke kwesties in verband met het welzijn van het kind. Vaak komt de rechtbank tot die uitspraak na geluisterd te hebben naar de bevindingen van getuige-deskundigen — meestal psychologen, psychiaters of maatschappelijk werkers.

Degenen die er voorstander van zijn dat het ouderlijk gezag bij één ouder komt te berusten, vinden dat die regeling het kind meer stabiliteit geeft. Als ouders niet in staat zijn effectief met elkaar te communiceren of de kans klein is dat zij dat doen, geven veel rechters de voorkeur aan deze regeling. Natuurlijk wordt de ouder die niet met het ouderlijk gezag belast is, niet uit het leven van het kind buitengesloten. Over het algemeen krijgt hij of zij omgangsrecht toegekend en beide ouders kunnen het kind de nodige leiding, liefde en genegenheid blijven geven.

Omgangsrecht

Het is irreëel als ouders bij het toekennen van het ouderlijk gezag van een „winnaar” en een „verliezer” spreken. Ouders hebben succes en „winnen” als zij hun kinderen zien opgroeien tot rijpe, bekwame, respectabele volwassenen. Er is geen direct verband tussen succes bij het grootbrengen van kinderen en de rechterlijke uitspraak over het ouderlijk gezag. Door zich te houden aan het door de rechtbank bepaalde in ouderlijk-gezagzaken, zelfs wanneer dat onrechtvaardig lijkt, geeft een christen er blijk van „onderworpen aan de superieure autoriteiten” te zijn (Romeinen 13:1). Het is ook belangrijk in gedachte te houden dat dit niet de tijd is om te wedijveren om de genegenheid of loyaliteit van uw kinderen door de andere ouder te kleineren in een poging zijn of haar band met hen teniet te doen.

Er bestaan bijbelse voorbeelden van godvrezende ouders die, om uiteenlopende redenen, van hun kinderen gescheiden werden. Amram en Jochebed bijvoorbeeld, de ouders van Mozes, handelden in het belang van hun kind toen zij hem in een klein drijvend arkje „tussen het riet aan de oever van de rivier de Nijl” zetten. Toen de baby werd gevonden door Farao’s dochter, bleven zij op Jehovah vertrouwen. Deze wijze en getrouwe ouders werden beloond met royale „omgangsrechten”, die zij effectief gebruikten om de jongen op te leiden in Jehovah’s weg. Mozes groeide op tot een opmerkelijke dienaar van de ware God. — Exodus 2:1-10; 6:20.

Maar stel nu dat een van de ouders wordt uitgesloten. Moet de christelijke ouder dan toestaan dat het kind omgang met hem of haar heeft? Het uitsluitingsproces van de gemeente brengt alleen verandering in de geestelijke relatie tussen de persoon in kwestie en de christelijke gemeente. De geestelijke banden worden in feite doorgesneden. Maar de ouder-kindrelatie blijft intact. De ouder die met het ouderlijk gezag is belast, moet het omgangsrecht van de uitgesloten ouder respecteren. Vormt deze ouder echter een onmiddellijke en wezenlijke bedreiging voor het fysieke of emotionele welzijn van het kind, dan kan de rechtbank (niet de ouder die het ouderlijk gezag uitoefent) regelingen treffen dat de omgang met het kind onder toezicht van een derde partij plaatsvindt.

U staat nooit alleen

Een echtscheidingsprocedure en de daaropvolgende discussies over de toekenning van het ouderlijk gezag zijn emotioneel afmattende ervaringen. Een verbintenis die zo veelbelovend begon, is verbroken, zoals ook de dromen, plannen en verwachtingen van het paar in duigen liggen. Ontrouw of zware mishandeling kunnen een loyale vrouw er bijvoorbeeld toe dwingen wettelijke bescherming voor zichzelf en haar kind te zoeken. Niettemin kunnen gevoelens van schuld en tekortschieten aanhouden als zij overpeinst wat er verkeerd is gegaan of hoe de zaak doeltreffender aangepakt had kunnen worden. Veel echtparen maken zich zorgen over de reactie van hun kinderen op het opbreken van het gezin. De juridische strijd om het ouderlijk gezag kan een emotionele rit in een achtbaan worden die niet alleen een test is op iemands integriteit als liefdevolle ouder maar ook op iemands geloof en vertrouwen in Jehovah. — Vergelijk Psalm 34:15, 18, 19, 22.

Wanneer een onschuldige partner besluit stappen te ondernemen omdat het kind misbruikt of mishandeld wordt of hij of zij zelf door de huwelijkspartner zwaar mishandeld wordt, of om zijn of haar gezondheid te beschermen tegen het risico van seksueel overdraagbare aandoeningen door een ontrouwe partner, dan is er voor die onschuldige partner geen reden om zich schuldig of door Jehovah verlaten te voelen (Psalm 37:28). Het is de ontrouwe of gewelddadige partner die het heilige huwelijkscontract heeft geschonden en ’trouweloos heeft gehandeld’ tegenover zijn of haar partner. — Maleachi 2:14.

„Behoudt een goed geweten” tegenover mensen en Jehovah door bijbelse beginselen toe te passen, uw ex-partner eerlijk te behandelen en van flexibiliteit blijk te geven bij het regelen van het ouderlijk gezag. „Het is beter te lijden omdat gij goeddoet, indien de wil van God het wenst, dan omdat gij kwaad doet.” — 1 Petrus 3:16, 17.

Wat de kinderen betreft, hun moet verzekerd worden dat het uiteenvallen van het gezin niet hun schuld was. Soms gaan de dingen gewoon niet zoals de bedoeling was. Maar de toepassing van bijbelse beginselen kan de schok van een echtscheiding verzachten door het stimuleren van een open en begripvolle dialoog tussen ouders en kinderen. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren door de kinderen actief te laten deelnemen aan het plannen van het gezinsleven na de echtscheiding. Door geduldig en vriendelijk te zijn, belangstelling te tonen voor de gevoelens van de kinderen en te luisteren naar wat zij zeggen, zult u hen aanzienlijk helpen zich aan nieuwe schema’s en leefomstandigheden aan te passen.

Anderen kunnen helpen

Ouders zijn niet de enigen die een kind kunnen helpen dat het uiteenvallen van een gezin meemaakt. Familieleden, onderwijzers en vrienden kunnen veel doen om kinderen van gescheiden ouders te steunen en gerust te stellen. Vooral grootouders kunnen aanzienlijk bijdragen tot de stabiliteit en het emotioneel welzijn van de kinderen.

Christelijke grootouders kunnen de kinderen geestelijk onderricht en heilzame activiteiten bieden, maar zij moeten de beslissingen van de ouders ten aanzien van godsdienstonderricht respecteren, want het zijn de ouders, niet de grootouders, die de morele en wettelijke autoriteit hebben om deze beslissingen te nemen. — Efeziërs 6:2-4.

Met die steun kunnen kinderen de ontbinding van het huwelijk van hun ouders te boven komen. En zij kunnen vooruit blijven zien naar de zegeningen van Gods nieuwe wereld, waar alle gezinnen vrij zullen zijn van „de slavernij des verderfs en de glorierijke vrijheid van de kinderen Gods [zullen] hebben”. — Romeinen 8:21; 2 Petrus 3:13.

[Kader op blz. 11]

Het rechtzetten van misverstanden

„De tong der wijzen doet goed met kennis”, en een christelijke ouder is in de gelegenheid om misverstanden of halve waarheden recht te zetten (Spreuken 15:2). Wat bijvoorbeeld de medische zorg voor hun kinderen betreft, „Jehovah’s Getuigen zijn niet tegen medische en chirurgische behandeling”, maar wanneer een Getuige het ouderlijk gezag over zijn of haar kinderen toegekend heeft gekregen, behoudt hij of zij zich het recht voor op ’informed consent’, op informatie gebaseerde toestemming, voor medische procedures.a — The Journal of the American Medical Association.

Jehovah’s Getuigen vatten hun godsdienst, die gebaseerd is op Gods Woord, de bijbel, ernstig op. Dat maakt hen tot betere vaders, moeders, kinderen, vrienden, buren en staatsburgers. Christelijke ouders dienen hun kinderen in liefde streng onderricht toe en brengen hun zo respect voor gezag en een stel gezonde maatstaven voor hun verdere leven bij.b — Spreuken 13:18.

Werelds onderwijs is een belangrijk onderdeel van de opvoeding van een kind, en Jehovah’s Getuigen willen dat hun kinderen het beste onderwijs krijgen dat beschikbaar is.c — Spreuken 13:20.

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 10]

Een ouder die met het ouderlijk gezag belast is, moet geduldig luisteren wanneer een kind vertelt over zijn of haar bezoek aan de andere ouder