Uw gehoor — Een kostbaar geschenk

EEN stille avond op het platteland, weg van de geluiden van de beschaving, biedt een mogelijkheid om de rustige geluiden van de avond in te drinken. Een licht briesje laat de bladeren zachtjes ritselen. Insekten, vogels en andere dieren laten in de verte hun roep horen. Wat een heerlijke gewaarwording zulke zachte geluiden te horen! Kunt u ze horen?

Het potentieel van het menselijk gehoor is gewoon verbazingwekkend. Breng een half uur door in een echovrije ruimte — een akoestisch geïsoleerde kamer met volkomen geluidabsorberende wanden — en uw gehoor zal langzaam ’het volume dermate hebben opgevoerd’ dat u onbekende geluiden gaat horen die uit uw eigen lichaam afkomstig zijn. De akoestiekdeskundige F. Alton Everest beschrijft de ervaring in The Master Handbook of Acoustics. Eerst wordt uw eigen hartslag goed hoorbaar. Na ongeveer een uur in de kamer hoort u uw bloed door de bloedvaten stromen. Tenslotte, indien u een scherp gehoor hebt, „wordt uw geduld beloond met een vreemd sissend geluid tussen de ’slagen’ van uw hart en het geruis van uw bloed. Wat is dat? Het is het geluid van luchtdeeltjes die tegen uw trommelvliezen bonzen”, verklaart Everest. „De beweging van het trommelvlies als gevolg van dit sissende geluid is ongelofelijk gering — slechts 1/100 van een miljoenste van een centimeter!” Dit is „de drempel van het gehoor”, de ondergrens van uw vermogen om geluid op te vangen. Een grotere gevoeligheid zou voor u geen zin hebben, omdat zwakkere geluiden verloren zouden gaan in het geluid van de beweging van de luchtdeeltjes.

Het gehoor wordt mogelijk gemaakt door de samenwerking van het uitwendige, het midden- en het binnenoor, in combinatie met het verwerkings- en waarnemingsvermogen van ons zenuwstelsel en onze hersenen. Geluid plant zich door de lucht voort als golven van variaties in druk. Deze golven bewegen onze trommelvliezen naar achteren en naar voren en deze beweging wordt op haar beurt door het middenoor overgedragen op het binnenoor. Daar wordt de beweging omgezet in zenuwimpulsen, die door de hersenen als geluid worden geïnterpreteerd.a

Uw belangrijke uitwendige oor

Het flexibele uitwendige deel van uw oor met de gebogen rand wordt de oorschelp genoemd. De oorschelp vangt geluid op, maar doet veel meer dan dat. Hebt u zich ooit afgevraagd waarom er zo veel kleine vouwen in uw oor zitten? De door de verschillende vlakken van de oorschelp weerkaatste geluidsgolven worden licht gewijzigd afhankelijk van hun hoek van inval. De hersenen zijn in staat deze minuscule variaties te decoderen en de plaats van de geluidsbron te bepalen. De hersenen vergelijken tevens het tijdstip en de intensiteit van een geluid terwijl het elk van uw oren binnenkomt.

Knip om dit te demonstreren eens met uw vingers terwijl u uw hand vlak voor iemand die zijn ogen gesloten houdt, op en neer beweegt. Hoewel uw vingers op dezelfde afstand van elk van zijn oren blijven, zal hij toch kunnen onderscheiden of het geluid van boven, van beneden of van ergens daartussen komt. In feite kan zelfs iemand met slechts één goed oor geluiden prima lokaliseren.

Uw middenoor — Een wonder van mechanica

De primaire functie van uw middenoor is het overbrengen van de beweging van uw trommelvlies op de vloeistof die uw binnenoor vult. Die vloeistof is veel zwaarder dan lucht. Derhalve is er, net als bij een fietser tegen een steile heuvel op, een juiste ’overbrengingsverhouding’ nodig om de energie zo efficiënt mogelijk over te dragen. In het middenoor wordt de energie overgedragen door de drie minuscule gehoorbeentjes, gewoonlijk wegens hun vorm hamer, aambeeld en stijgbeugel genoemd. Deze mechanische miniatuurkoppeling geeft een ’overbrengingsverhouding’ die bijna perfect is voor het binnenoor. Zonder deze voorziening zou volgens berekeningen 97 procent van de geluidsenergie verloren gaan!

Aan het koppelmechanisme in uw middenoor zitten twee fijne spiertjes vast. Wordt uw oor blootgesteld aan een hard laagfrequent geluid, dan spannen deze spiertjes zich automatisch binnen een honderdste van een seconde, waardoor de beweging van de koppeling aanzienlijk wordt beperkt en aldus mogelijke beschadiging voorkomen wordt. Deze reflex gaat snel genoeg om u af te schermen tegen praktisch alle harde geluiden die in de natuur voorkomen, maar niet tegen alle door mechanische en elektronische apparatuur voortgebrachte geluiden. Bovendien kunnen de kleine spieren deze beschermende houding slechts hooguit tien minuten volhouden. Maar dat stelt u in de gelegenheid het onaangename geluid te ontvluchten. Interessant is dat wanneer u praat, uw hersenen signalen naar deze spiertjes sturen om de gevoeligheid van uw gehoor te verminderen, zodat uw eigen stem niet te hard voor u klinkt.

Uw verbazingwekkende binnenoor

Het deel van uw binnenoor dat bij het horen betrokken is, ligt in de cochlea of het slakkehuis, zo genoemd naar de vorm ervan. Het omhulsel dat dit fragiele mechanisme beschermt, is het hardste bot in uw lichaam. In het labyrint ervan bevindt zich het basilaire membraan, een van de weefsels die het slakkehuis over zijn hele lengte in kanalen verdelen. Langs het basilaire membraan ligt het orgaan van Corti, dat duizenden haarcellen bevat — zenuwcellen die haarachtige uiteinden hebben die in de vloeistof steken waarmee het slakkehuis gevuld is.

Wanneer de beweging van de beentjes van het middenoor het ovale venster van het slakkehuis doet trillen, veroorzaakt dat golven in de vloeistof. Deze golven brengen de membranen in beweging, zoals golfjes op een vijver drijvende bladeren op en neer doen gaan. De golven vervormen het basilaire membraan op plekken die overeenkomen met specifieke frequenties. Haarcellen op die plekken strijken dan tegen het membraan van Corti erboven. Dit contact activeert de haarcellen, die op hun beurt impulsen opwekken en die naar uw hersenen sturen. Hoe intenser het geluid, des te meer haarcellen er worden gestimuleerd en des te sneller ze worden gestimuleerd. Op die manier nemen de hersenen een harder geluid waar.

Uw hersenen en het gehoor

Uw hersenen spelen de belangrijkste rol bij uw gehoor. Ze hebben het ontzagwekkende vermogen de stroom gegevens die ze in de vorm van zenuwimpulsen ontvangen, om te zetten in de mentale waarneming van geluid. Deze belangrijke rol laat duidelijk zien wat een bijzonder verband er tussen denken en horen bestaat, een verband waarmee men zich bezighoudt bij de zogenoemde psychoakoestiek. Uw hersenen stellen u bijvoorbeeld in staat één gesprek te horen uit de vele die er in een kamer vol mensen gevoerd worden. Een microfoon heeft dat vermogen niet, zodat een bandopname die in dezelfde kamer is gemaakt, misschien bijna niet te volgen zal zijn.

Een ander aspect van dit verband wordt gedemonstreerd door de irritatie die ongewenste geluiden veroorzaken. Hoe laag de intensiteit van een geluid ook is, als u het maar enigszins kunt horen wanneer u dat niet wilt, kan het irritant zijn. Zo is de intensiteit van het geluid van een druppende kraan heel laag. Maar u zult het uiterst onaangenaam vinden als het u in het holst van de nacht wakker houdt!

Ja, onze emoties zijn nauw verbonden met onze gehoorzin. Denk maar eens aan het aanstekelijke effect van hartelijk gelach, of aan het warme gevoel dat een oprecht woord van genegenheid of lof geeft. Evenzo wordt een groot deel van wat wij met ons verstand leren via onze oren opgenomen.

Een kostbaar geschenk

Veel van de fascinerende geheimen van ons gehoor zijn nog steeds onopgehelderd. Maar het wetenschappelijk inzicht dat wel is verworven, verdiept onze waardering voor de intelligentie en liefde die eruit spreken. „Bij een enigszins grondige beschouwing van het menselijk gehoor”, schrijft de akoestiekonderzoeker F. Alton Everest, „valt nauwelijks aan de conclusie te ontkomen dat de complexe functies en structuren duiden op een weldoende hand in het ontwerp ervan.”

Koning David van het oude Israël miste de huidige wetenschappelijke kennis van het inwendig functioneren van ons gehoor. Maar hij beschouwde zijn eigen lichaam en waartoe het allemaal in staat was en zong voor zijn Maker: „Ik [ben] op een vrees inboezemende wijze wonderbaar . . . gemaakt. Uw werken zijn wonderbaar” (Psalm 139:14). Wetenschappelijk onderzoek naar de wonderen en raadsels van het lichaam, waaronder het gehoor, versterkt het bewijs dat David het bij het rechte eind had — wij zijn wonderbaar ontworpen door een wijze en liefdevolle Schepper!

[Voetnoten]

[Kader/Illustratie op blz. 24]

Hulp voor personen met een beschadigd gehoor

Langdurige blootstelling aan harde geluiden veroorzaakt blijvende gehoorbeschadiging. Uzelf blootstellen aan buitensporig harde muziek of werken in de nabijheid van machines die veel lawaai produceren zonder uw gehoor te beschermen vergt een te hoge prijs. Hoorapparaten kunnen een mate van hulp bieden aan slechthorenden, zelfs aan sommige doofgeborenen. Bij velen herstellen zulke apparaten een hele waarnemingswereld. Na voor de eerste keer hoorapparaten aangemeten gekregen te hebben, merkte een vrouw een vreemd geluid bij haar keukenraam op. „Het waren de vogels!”, vertelt zij enthousiast. „Ik had de vogels in geen jaren gehoord!”

Ook zonder extreme beschadiging gaat met het ouder worden gewoonlijk ons vermogen om hoge tonen te onderscheiden achteruit. Helaas vallen daar ook de frequenties van de medeklinkers onder — de klanken die vaak het belangrijkst zijn om spraak te verstaan. Ouderen merken dan ook vaak dat verbale communicatie verstoord kan worden door normale huishoudelijke geluiden, zoals die van stromend water of van papier dat verfrommeld wordt, daar die hoge frequenties hebben waardoor de medeklinkers verloren gaan. Hoorapparaten kunnen een gedeeltelijke oplossing brengen maar hebben hun eigen nadelen. Hoorapparaten van goede kwaliteit kunnen bijvoorbeeld erg duur zijn — totaal buiten het bereik van de gemiddelde burger in veel landen. En hoe dan ook, geen enkel hoorapparaat kan u een volkomen normaal gehoor teruggeven. Valt er toch nog iets aan te doen?

Consideratie tonen helpt aanzienlijk. Zorg ervoor dat voordat u iets zegt tegen iemand die niet goed hoort, hij weet dat u op het punt staat iets te zeggen. Probeer de persoon recht aan te kijken. Dat stelt hem in staat uw gebaren en lipbewegingen te zien en de volle kracht van de medeklinkers in uw woorden te horen. Begeef u zo mogelijk dichter naar de persoon toe en spreek langzaam en duidelijk; schreeuw niet. Harde geluiden zijn zelfs pijnlijk voor veel slechthorenden. Wordt wat u zegt niet begrepen, probeer hetzelfde dan met andere woorden te zeggen in plaats van het te herhalen. En indien uw gehoor niet meer is wat het geweest is, kunt u het eveneens voor anderen gemakkelijker maken met u te communiceren door dichter bij de spreker te gaan staan en geduldig te zijn. Deze extra moeite kan heel goed tot betere relaties leiden en kan u helpen afgestemd te blijven op uw omgeving.

[Illustratie]

Wanneer u zich tot een slechthorende richt, is het goed hem recht aan te kijken en langzaam en duidelijk te spreken

[Diagrammen op blz. 23]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

Uw oor

Oorschelp

Gehoorgang

Trommelvlies

Hamer (malleus)

Aambeeld (incus)

Stijgbeugel (stapes)

Rond venster

Ovaal venster

Slakkehuis

Gehoorzenuw

[Diagram]

Orgaan van Corti

Gehoorzenuw

[Diagram]

Haarcellen

Membraan van Corti

Zenuwvezels

Basilair membraan