De bejaarden als doelwit

DENK er niet te licht over. Zwendelaars hebben hun huiswerk gemaakt. Zij kennen de feiten die bejaarden tot een bijzonder aantrekkelijk doelwit voor zwendel maken. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld vormen mensen van 65 of ouder slechts 12 procent van de bevolking. Zij hebben bij elkaar echter wel een inkomen van meer dan $800 miljard, wat neerkomt op bijna 70 procent van wat alle gezinnen in Amerika netto waard zijn. Het is niet verrassend dat zulke ouderen zo’n 30 procent van alle slachtoffers van bedrog vormen.

Wat maakt de bejaarden kwetsbaar? „Zij zijn geneigd vertrouwen te schenken en bezitten wellicht niet veel kennis van huidige investeringen”, verklaart het tijdschrift Consumers’ Research. Eén politieambtenaar zei dat bedrieglijke telemarketingpraktijken „zich speciaal richten op de eenzamen en de kwetsbaren — oude mensen — die de hoofdmoot vormen van de slachtoffers. Het zijn mensen die opgroeiden in een tijd dat de handslag van een man zo goed was als zijn woord.” Een vertegenwoordiger van de Amerikaanse Bond van Gepensioneerden zei: „Heel vaak valt er te horen dat hebzucht een mens in problemen brengt. Bij ouderen is het geen hebzucht. Zij zijn bang dat zij het niet halen met hun spaarcentjes. Zij willen hun kinderen niet tot last zijn. Vervolgens zijn zij bang om aangifte te doen omdat zij bang zijn dat hun kinderen denken dat zij niet voor zichzelf kunnen zorgen.”

Bejaarde slachtoffers van bedrog worden niet altijd bedot of misleid. In sommige gevallen zijn zij eenzaam en voelen wellicht de behoefte vriendschap te „kopen”. In een bepaalde gemeenschap werden enkele eenzame weduwen overgehaald om $20.000 — vooruit — te betalen voor een „werkelijk unieke serie danslessen”, schreef een verslaggever. „Sommigen waren te broos om te lopen. Zij waren niet naïef, maar wanhopig.” Een dansclub biedt de nieuwe leden een plek om nieuwverworven vrienden te treffen, vaak mensen van hun eigen leeftijd. Een leuke complimentjes uitdelende en voorkomende verkoper die misschien ook nog hun dansinstructeur wordt, valt moeilijk te weerstaan.

Hoe zwendelaars in Japan te werk gaan

Sommige zwendelaars buiten eenzame oudere mensen op andere manieren uit. In Japan hebben gewetenloze bedriegers zich voorgedaan als mensen die zich laten leiden door warme empathie. Zij nemen de tijd voor een praatje met hun bejaarde slachtoffers en schenken hun een horend oor. Geleidelijk worden hun bezoekjes frequenter en nadat zij het volledige vertrouwen van de betrokkene hebben gewonnen, komen zij op de proppen met een bedrieglijk aanbod. Een typerend voorbeeld van zulke frauduleuze praktijken was een goudzwendel waarbij zo’n 30.000 mensen, onder wie veel gepensioneerden, naar verluidt een 200 miljoen yen zijn kwijtgeraakt. „Geen kans om iets van de verliezen te achterhalen”, kopte de Japanse Asahi Evening News.

De in Tokio verschijnende Asahi Shimbun berichtte over deze zaak: Een vrouw van middelbare leeftijd bezocht als vertegenwoordigster een oudere man en zei: „Meer dan mijn werk houdt mij eigenlijk uw situatie bezig, meneer K., want u woont hier maar alleen.” Zij luisterde naar zijn vele verhalen en hij liet zich inpalmen door haar charme. Toen zij wegging, vroeg zij of zij de volgende dag mocht terugkomen. „Zeker”, was zijn antwoord.

Er volgden geregelde bezoeken; zij gebruikten samen de avondmaaltijd en zij bracht zelfs eten voor de heer K. mee. „Ik zal tot uw dood voor u zorgen”, beloofde zij. Toen kwam eindelijk het verkooppraatje: „Ik zal uw bezittingen voor u beheren. De firma waarvoor ik werk, heeft kort geleden een zeer winstgevende methode ontwikkeld om meer te kunnen doen met het onroerend goed dat men bezit.” Het plan hield in dat hij een hypotheek zou moeten nemen op zijn huis en grond, goud moest kopen en dat bij haar firma in bewaring moest geven. De val was gezet. De heer K. werd het volgende slachtoffer in een lange reeks oplichterijen. Na de transactie is de dame niet meer verschenen.

„Als militair”, zei de heer K., „heb ik op het randje van de dood verkeerd. Maar het is veel moeilijker te verdragen dat ik nu door zwendel van mijn bezittingen ben beroofd door iemand die aast op de zwakheden van ons ouderen die alleen wonen zonder familieleden om ons op te kunnen verlaten. Het schijnt dat de wereld in een tijdperk is beland waarin mensen als zij geld willen, daar ook bedrog voor zullen aanwenden.”

Hoe bejaarden in Italië worden bezwendeld

Het boek L’Italia che truffa (Het Italië dat zwendelt) berichtte over een ingewikkeld plan dat zwendelaars in Italië hadden opgezet om bejaarden van hun kostbare spaargelden te beroven. In 1993 werd een regering gevormd met aan het hoofd de vroegere president van de Bank van Italië. Zijn handtekening stond natuurlijk op bankbiljetten (die uiteraard nog steeds geldig waren) die waren uitgegeven in de periode dat hij zijn bankfunctie had. Een aantal zwendelaars vervoegde zich nu bij bejaarden, zich met behulp van vervalste identiteitsbewijzen als medewerkers van de Bank van Italië identificerend, en zei: „U weet dat de president van de Bank van Italië premier is geworden; daarom is zijn handtekening op de bankbiljetten niet langer geldig. Wij moeten alle oude biljetten bij de diverse gezinnen innemen en door nieuwe vervangen die door zijn opvolger zijn getekend . . . Hier hebt u een ontvangstbewijs. Gaat u overmorgen met dit document naar uw bank en dan ontvangt u het geldbedrag dat u nu aan ons hebt overhandigd.” Met deze list haalden de zwendelaars in één dag 15 miljoen lire (ongeveer $9000) binnen!

Sommige zwendelaars in Italië vinden degenen die te weinig voorzichtigheid aan de dag leggen, vaak ook de bejaarden, op straat. Zij vragen de mensen die niet op kwaad bedacht zijn, deel te nemen aan een enquête en laten hen daarna een aantal papieren tekenen, met de toelichting dat hun handtekening simpelweg de bevestiging vormt van hun deelname aan het onderzoek. In werkelijkheid wordt er een contract getekend dat de ondertekenaar verplicht iets te doen of te kopen.

Enige tijd later ontvangt het slachtoffer over de post een pakketje met bepaalde artikelen en misschien duidelijk zichtbaar op de verpakking de waarschuwing dat er bij weigering van de artikelen strafrechtelijke maatregelen zullen volgen. Sommigen, vooral ouderen, worden bang en denken dat het maar beter is om een betrekkelijk klein bedrag te betalen en de artikelen die weinig waard zijn te houden, dan voor het gerecht gesleept te worden.

Hoe wijdverbreid is zwendel in Italië? Volgens L’Italia che truffa bedraagt het aantal gevallen van bedrog waarvan aangifte wordt gedaan, jaarlijks zo’n 500.000. Minstens driemaal zoveel oplichterijen worden niet aangegeven. Een tv-verslaggever merkte op: „In totaal gaat het jaarlijks om ongeveer twee miljoen valstrikken van allerlei aard, of iets van vijf- tot zesduizend per dag.”

Dit is de realiteit. Geen leeftijdsgroep (of raciale of nationale of etnische groep trouwens) blijft buiten schot als mensen eropuit zijn anderen hun geld te ontfutselen — en vaak het geld dat zij in de loop van hun hele leven opzij hebben gelegd. Pas op! Het kan ook u overkomen.

[Kader/Illustratie op blz. 8]

Hoe u kunt vermijden bezwendeld te worden

NIET alle organisaties die zich met telemarketing bezighouden en mensen telefonisch benaderen, zijn oneerlijk. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld waren in 1994 140.000 firma’s actief op het gebied van telemarketing, aldus de AARP, de Amerikaanse Bond van Gepensioneerden. Men schat dat hiervan 10 procent, en dat zijn er dan 14.000, niet zuiver op de graat was. Het is dan ook nodig op uw hoede te zijn wanneer er een aanbod wordt gedaan dat te mooi klinkt om waar te zijn. Hier zijn enkele tips die u kunnen helpen het te vermijden door opbellers bezwendeld te worden.

◆ Als iemand u opbelt om u te vertellen dat u een gratis prijs hebt gewonnen, kunt u waarschijnlijk het beste ophangen.

◆ Als een beller aandringt dat u vandaag moet beslissen omdat het anders te laat is, wijst dit er gewoonlijk op dat het aanbod niet te vertrouwen is.

◆ Wees heel voorzichtig met het nummer van uw creditcard. Geef dat nummer niet aan vreemden die bellen om fondsen te werven.

◆ Koop niets over de telefoon als u niet zelf gebeld hebt en te maken hebt met een postorderbedrijf dat u als betrouwbaar kent.

Huiseigenaars moeten op hun hoede zijn voor oplichterij op het gebied van reparaties. Hier volgen een aantal waarschuwingen, uiteengezet door de afdeling Consumentenzaken van de AARP:

◆ Neem geen vreemde in de arm als u niet grondig hebt gecheckt wat zijn of haar referenties zijn; vraag namen en telefoonnummers van anderen voor wie zij reparaties hebben uitgevoerd.

◆ Teken niets voordat u het document zorgvuldig hebt doorgenomen, en vergewis u ervan dat u alle clausules in een contract of overeenkomst begrijpt en ermee instemt.

◆ Verlaat u nooit op iemand die u wel zal uitleggen wat een bepaalde overeenkomst inhoudt als het niet iemand is die u kent en vertrouwt. Lees zelf de kleine lettertjes.

◆ Betaal nooit vooruit voor reparaties. Vergewis u ervan dat het werk tot uw tevredenheid is uitgevoerd voordat u het laatste bedrag betaalt.

Wees alert. Gebruik uw gezonde verstand. Aarzel niet nee te zeggen als u niet geïnteresseerd bent in een aanbod. En bedenk: Als een aanbod te mooi klinkt om waar te zijn, dan is het dat waarschijnlijk ook.

[Illustratie op blz. 7]

Oplichters kunnen zich voordoen als mensen die om anderen geven, met het oogmerk bejaarden te bezwendelen