Pas op! Zwendelaars in actie

STEL u het tafereel eens voor. Er is een storm voorbijgeraasd. De destructieve winden hebben hun woeste aanval gestaakt en ook de dreiging van overstroming is er niet meer. Geschokte overlevenden, met de angst nog op hun gezicht te lezen, komen te voorschijn uit hun schuilplaatsen, terwijl in de verte, met bange vermoedens, evacués terugkomen om te zien wat de storm heeft aangericht. Daken zijn afgerukt; bomen zijn ontworteld en liggen nu dwars over openliggende kamers waarin de regen alles doorweekt heeft. Elektrische leidingen zijn geknapt en telefoneren is niet mogelijk. Sommige huizen, tot voor kort de vertrouwde thuishaven van gelukkige gezinnen, moeten als verloren worden beschouwd — ze zijn zo beschadigd dat geen herstel mogelijk zal zijn. Wat eens een rustige en vredige gemeenschap was, is nu een toneel van verwoesting en wanhoop.

De gemeenschap toont zich tegen de uitdaging opgewassen — vastberaden pakt men de wederopbouw aan. Buren helpen elkaar; sommigen kenden voordien niet eens elkaars naam. Mannen delen hun gereedschap met elkaar en springen elkaar bij met de vaardigheden die zij hebben. Vrouwen verzorgen het eten voor de werkers terwijl de oudere kinderen op de kleintjes letten. Van buiten de gemeenschap komen in colonnes de hulpploegen zich aanbieden — dakdekkers, boomopruimers, timmerlieden, schilders. Maar met hen komen ook de zwendelaars, klaar om de overlevenden uit te buiten.

Er worden enorme aanbetalingen geëist voordat er enig herstelwerk kan beginnen. In arren moede betalen huiseigenaren wat er gevraagd wordt, om daarna te moeten constateren dat de werkers ermee verdwijnen en zich niet meer laten zien. Dakdekkers, die alle garanties bieden voor de kwaliteit van hun werk, repareren op armzalige wijze de open naden, die vervolgens bij de eerste de beste regenbui het water met bakken doorlaten. Met het voorwendsel zwaar materiaal te moeten huren voor de klus van de volgende dag, maken boomopruimers hun slachtoffers duizenden dollars lichter. En ’de volgende dag’ blijkt niet te bestaan.

Voeg bij de schade en de verliezen de woede en teleurstelling van huiseigenaren die vette premies hebben betaald aan insolvente of niet-bestaande verzekeringsmaatschappijen, die nu weigeren uit te keren of waarvan de kantoren verlaten blijken en de directeuren spoorloos. En de gelukkigen die wel een cheque van de verzekering in handen hebben, ervaren maar al te vaak dat er zich gewetenloze en onbevoegde aannemers zullen aandienen als de weinige goede vakmensen al het werk niet aankunnen. Het resultaat is armzalig werk dat de toch al zo geplaagde huiseigenaren nog meer verdriet bezorgt.

Keer op keer worden slachtoffers van rampen uitgebuit. Wat begint als een zwaarbeproefde gemeenschap die eensgezind aan de slag gaat ten bate van het algemeen belang, loopt voor sommigen uit op een hartverscheurende illusie.

Na een orkaan liep in één gemeenschap de prijs voor een eenvoudige versnapering als een candy-bar op tot een ongelofelijke hoogte van $4, en babyvoeding kostte moeders $6 per blik. In één winkel waren batterijen niet te krijgen als men er niet ook een tv of radio kocht. Leveranciers van bouwmaterialen schroefden hun prijzen op en maakten enorme winsten. In een ander geval zagen eigenaren van stacaravans die naar hogere grond moesten omdat er een overstroming dreigde, zich geconfronteerd met zesmaal zo hoge versleepkosten. Na een aardbeving kreeg een 84-jarige vrouw wier huis schade had opgelopen, bezoek van iemand die zich voordeed als ambtenaar. De vrouw dacht dat de documenten die zij later tekende, aanvragen voor overheidssubsidie en voedselbonnen waren. In werkelijkheid betrof het een hypotheek van $18.000 op haar huis ter financiering van wat slechts reparaties ter waarde van ongeveer $5000 bleken te zijn.

Oplichterij via de telefoon

’Gefeliciteerd, mevrouw S———! U hebt een geluksdag.’ Zo begint misschien een onverwacht telefoontje. ’U hebt de hoofdprijs gewonnen . . .’ Veel mensen zijn opgebeld met de boodschap dat zij „tot de winnaars behoorden”, dat hun prijs „al vaststond”. De „prijs” kan een nieuwe auto zijn, een tv plus video plus cd-speler, of misschien wel een diamanten ring.

Bent u ooit gebeld met zo’n aankondiging dat u gratis iets waardevols zou krijgen? Ging uw hart opgewonden tekeer? Kon u uw oren nauwelijks geloven? En als u er vervolgens op inging, hebt u dan ooit uw prijs echt ontvangen? Of was u het slachtoffer van telefonische oplichterij? Als dat u is overkomen, staat u daarin niet alleen. Volgens het tijdschrift Consumers’ Research worden er alleen al in de Verenigde Staten iedere minuut een tiental mensen gedupeerd door bedriegers die hun slachtoffers telefonisch benaderen. Jaarlijks halen gewetenloze zwendelaars $10 miljard tot $40 miljard binnen, een $7500 per minuut.

„Elk jaar”, zo berichtte Reader’s Digest, „worden er in heel Canada minstens 150.000 mensen gebeld door oplichters die hun vertellen dat zij ’gewonnen’ hebben of ’geselecteerd zijn’ voor een grote prijs. En ieder jaar laten duizenden Canadezen zich door zo’n verhaal inpalmen en besteden gemiddeld zo’n $2000 om hun prijs te kunnen ontvangen.” Een functionaris van Ontario’s provinciale politie verklaarde: „Oplichterij per telefoon is een van de belangrijkste vormen van zwendel in de Canadese geschiedenis.” Hij voegt eraan toe: „Wij weten dat Canadezen er jaarlijks miljoenen dollars aan kwijtraken.” Deze cijfers geven hoofdzakelijk weer wat de politie gemeld wordt. Maar omdat men schat dat slechts tien procent van de slachtoffers hun verlies aangeeft, is het onmogelijk de volledige omvang van het probleem met precisie vast te stellen.

„We vertellen mensen dat zij gewonnen hebben en op dat moment houden ze op helder te denken”, gaf één zwendelaar toe. Hij voegde eraan toe: „Dan zetten we hen onder druk om geld te sturen, en we blijven aandringen.” Als een slachtoffer zich eenmaal heeft laten bedotten, kan zijn of haar naam verkocht worden aan andere firma’s die actief zijn op dit terrein en deel gaan uitmaken van een ’sucker list’. Namenbestanden van potentiële klanten kunnen verkocht worden aan anderen, die hen op hun beurt herhaaldelijk zullen bellen. „Als wij werken aan de hand van een sukkels-lijst,” aldus een voormalige vanuit Toronto opererende telemarketing-belster, „hebben wij bij ongeveer 75 procent van de mensen direct bij de eerste keer al beet. Dat daalt dan tot zo’n 50 procent wanneer we de lijst voor de derde keer afwerken. Maar sommige mensen zullen, als ze zich eenmaal hebben laten inpalmen, gewoon doorgaan; zij blijven achter hun geld aanjagen.”

Hoe ver zullen mensen, als zij eenmaal een keer hebben gehapt in het aas van deze niet-bonafide telefonische verkopers, bereid zijn te gaan in het najagen van hun droom een fabelachtige prijs te winnen? „Wij hebben banken ertoe moeten overhalen de rekeningen van sommige bejaarden te bevriezen om te verhinderen dat deze mensen totaal geplukt werden”, zei een politieman. Eén vrouw die onlangs weduwe was geworden, bleek 36 betalingen aan 16 verschillende telefonische verkopers te hebben gedaan, voor een totaal van meer dan $85.000. Daarvoor had zij „een halve kamer vol aan waardeloze prullaria” ontvangen.

Subtielere zwendelpraktijken voor de ’wereldwijzen’

Degenen die dit soort zwendelzaken opzetten, discrimineren echter niet. Hun slachtoffers komen uit alle lagen van de maatschappij. Ook mensen met een hogere opleiding, die beter zouden moeten weten, zijn bedrogen. De zorgvuldig in elkaar gezette zwendel kan zo verraderlijk zijn dat zelfs de meest alerte consument ervoor kan vallen. Duurdere zwendelzaken waarmee op de ’hogere klasse’ gemikt wordt, ziet men misschien eerst aangeprezen in tv-reclame of fraaie brochures die over de post arriveren. En dan gaat het wellicht om investeringen die hoge winsten beloven op te leveren — investeringen in filmmaatschappijen, goud en goudmijnen, oliebronnen. De lijst lijkt eindeloos. De opbrengst is echter steeds dezelfde — verlies van al het geld dat erin is gestoken.

„De omvang van hun bedrog is onvoorstelbaar”, zei een ontwikkelde vrouw die ook het slachtoffer was geworden. „Als lerares vond ik mijzelf toch wel een intelligent mens. . . . De beloften kenden geen grenzen.” Zij verloor $20.000 in een filmmaatschappij-zwendel.

Oplichterij die zich van telemarketing bedient, is een internationaal probleem. Onderzoekers voorspellen dat het „in dit decennium nog erger zal worden”. Maar pas op! Er zijn nog andere vormen van zwendel, en sommige oplichters hebben een favoriet doelwit — bejaarden.

[Illustratie op blz. 4]

Pas op voor de zwendelaars die opduiken in het kielzog van een storm!

[Illustratie op blz. 5]

„U hebt een gratis prijs gewonnen!” — ís dat zo?