Voedsel voor iedereen — Slechts een droom?
DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN ITALIË
„ELKE man, elke vrouw en elk kind heeft het recht om vrij te zijn van honger en ondervoeding”, verkondigde de onder auspiciën van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) gehouden Wereldvoedselconferentie in 1974. Er werd toen een oproep gedaan de honger „binnen tien jaar” wereldwijd uit te bannen.
Toen echter eind vorig jaar vertegenwoordigers van 173 landen op het hoofdkwartier van de FAO in Rome bijeenkwamen voor een vijfdaagse Wereldvoedseltop, wilden zij weten: „Wat is er misgegaan?” Niet alleen is men er niet in geslaagd iedereen van voedsel te voorzien, maar de situatie is nu, ruim twintig jaar later, nog slechter.
De grote problemen, voedsel, bevolking en armoede, zijn urgent. In een op die top uitgebracht document wordt erkend dat, tenzij deze problemen worden opgelost, „de sociale stabiliteit van veel landen en streken er wel eens ernstig onder zou kunnen lijden, waardoor misschien zelfs de wereldvrede gevaar zou lopen”. Eén waarnemer zei het onomwonden: „Wij zullen de beschaving en nationale culturen ten onder zien gaan.”
Volgens de directeur-generaal van de FAO, Jacques Diouf, „hebben thans ruim 800 miljoen mensen niet voldoende toegang tot voedsel; onder hen bevinden zich 200 miljoen kinderen”. Naar schatting zal tegen het jaar 2025 de huidige wereldbevolking van 5,8 miljard toegenomen zijn tot 8,3 miljard, en het grootste deel van die groei doet zich voor in de ontwikkelingslanden. Diouf verzucht: „Alleen al het aantal mannen, vrouwen en kinderen die het onvervreemdbare recht op leven en waardigheid ontberen, is onaanvaardbaar hoog. De kreten van de hongerigen gaan gepaard met de stille smart van verarmde grond, gekapte wouden en steeds legere visgronden.”
Welke remedie wordt voorgesteld? Diouf zegt dat de oplossing ligt in „vastberaden actie”, in het verschaffen zowel van „voedselzekerheid” voor landen waar voedselschaarste heerst als van de deskundigheid, investering en technologie die hen in staat zullen stellen zichzelf te voeden.
„Voedselzekerheid” — Waarom zo moeilijk te verwezenlijken?
Volgens een door de top uitgebracht document „bestaat er voedselzekerheid wanneer alle mensen te allen tijde fysieke en economische toegang hebben tot voldoende, veilig en voedzaam voedsel ter voldoening aan hun voedselbehoeften en voedselvoorkeur voor een actief en gezond leven”.
Hoe de voedselzekerheid in gevaar gebracht kan worden, werd geïllustreerd door de vluchtelingencrisis in Zaïre. Terwijl een miljoen Rwandese vluchtelingen verhongerden, hadden VN-organisaties voorraden voedsel beschikbaar om hen te voeden. Maar voor het vervoer en de distributieregelingen waren politieke vergunningen vereist en de medewerking van plaatselijke autoriteiten — of plaatselijke krijgsheren als die het voor het zeggen hadden in de vluchtelingenkampen. De noodsituatie in Zaïre maakt eens te meer duidelijk hoe moeilijk het voor de internationale gemeenschap is de hongerigen te voeden, zelfs wanneer er voedsel beschikbaar is. Een waarnemer merkte op: „Er moet een menigte organisaties en instellingen worden geraadpleegd en omgepraat voordat er iets kan gebeuren.”
Zoals in een document van het Amerikaanse Ministerie van Landbouw werd uiteengezet, kan de voedselzekerheid ernstig worden ondermijnd door allerlei grondoorzaken. Naast natuurrampen behoren daartoe oorlog en burgertwisten, een verkeerd nationaal beleid, onvoldoende wetenschappelijk onderzoek en technologie, milieudegradatie, armoede, bevolkingsgroei, ongelijke behandeling van mannen en vrouwen, en een slechte gezondheidssituatie.
Er is het een en ander bereikt. Sinds de jaren ’70 is de gemiddelde energievoorziening uit voedsel, een indicator van voedselconsumptie, in ontwikkelingslanden gestegen van 2140 tot 2520 calorieën per persoon per dag. Maar volgens de FAO zullen er met het oog op een bevolkingsgroei met verscheidene miljarden tegen het jaar 2030, „alleen al om het huidige niveau van voedselbeschikbaarheid te handhaven, snelle en duurzame produktieverhogingen nodig zijn om de voorraden met ruim 75 procent te vergroten zonder de natuurlijke hulpbronnen te vernietigen waarvan wij allemaal afhankelijk zijn”. Het verschaffen van voedsel voor hongerige bevolkingen is dus geen hoopvolle taak.
’Actie hebben wij nodig, niet nog meer topconferenties’
Er was heel wat kritiek te horen op de gang van zaken op de Wereldvoedseltop en de verplichtingen die werden aangegaan. Een Latijnsamerikaanse vertegenwoordiger veroordeelde de „bescheidenheid” van een plechtige belofte om het aantal ondervoede mensen tot slechts de helft van het huidige niveau terug te brengen, als „schandelijk”. Vijftien landen bleken door de top goedgekeurde voorstellen verschillend te interpreteren. Zelfs om tot het opstellen van een bescheiden verklaring en actieplan te komen, waren, aldus de Italiaanse krant La Repubblica, „twee jaar van confrontaties en onderhandelingen nodig geweest. Elk woord, elke komma werd afgewogen om niet de geslagen wonden . . . weer open te rijten.”
Velen die hadden geholpen bij het voorbereiden van de documenten voor de top waren ongelukkig over de resultaten. „Wij betwijfelen ten zeerste of de goede voorstellen die bekendgemaakt zijn, verwezenlijkt zullen worden”, zei een van hen. Een twistappel was of toegang tot voedsel gedefinieerd moest worden als een „internationaal erkend recht”, omdat een „recht” voor het gerecht verdedigd kan worden. Een Canadees verklaarde: „De rijke staten vreesden dat zij gedwongen zouden worden tot het geven van hulp. Daarom stonden ze erop dat de tekst van de verklaring werd afgezwakt.”
Wegens het eindeloze gepraat op door de VN georganiseerde topconferenties zei een Europese minister: „Wij hebben zo veel besloten op de conferentie van Caïro [over bevolking en ontwikkeling, gehouden in 1994], maar blijken nu op elke volgende conferentie opnieuw dezelfde onderwerpen te behandelen.” Zij deed de aanbeveling: „Het uitvoeren van actieplannen ten behoeve van onze medemensen moet op al onze agenda’s bovenaan staan, niet nog meer topconferenties.”
Waarnemers wezen er ook op dat zelfs het bijwonen van de top een zware uitgave betekende voor sommige landen die het zich nauwelijks kunnen veroorloven. Een klein Afrikaans land stuurde veertien afgevaardigden plus twee ministers, die allemaal ruim twee weken in Rome bleven. De Italiaanse krant Corriere della Sera berichtte dat de vrouw van de president van een Afrikaans land waar het gemiddelde jaarinkomen niet hoger ligt dan $3300 per persoon, in de chicste winkelwijk in het centrum van Rome onbekommerd $23.000 had uitgegeven.
Is er reden om te geloven dat het op de top aangenomen Actieplan zal slagen? Een journalist antwoordt: „Wij kunnen nu alleen maar hopen dat regeringen het serieus zullen nemen en stappen zullen doen om ervoor te zorgen dat de gedane aanbevelingen worden uitgevoerd. Zal dat gebeuren? . . . De geschiedenis biedt weinig reden tot optimisme.” Dezelfde commentator wees op het teleurstellende feit dat ondanks de op de Milieutop in Rio de Janeiro van 1992 gemaakte afspraak om de bijdragen voor ontwikkelingshulp te verhogen tot 0,7 procent van het bruto nationaal produkt, „slechts een handjevol landen aan die niet-bindende doelstelling heeft voldaan”.
Wie zal de hongerigen voeden?
De geschiedenis heeft ruimschoots bewezen dat het, ondanks alle goede bedoelingen van de mensheid, „niet aan de aardse mens is zijn weg te bepalen. Het staat niet aan een man die wandelt, zelfs maar zijn schrede te richten” (Jeremia 10:23). Het is dus onwaarschijnlijk dat mensen op eigen houtje ooit in voedsel voor iedereen zullen voorzien. Hebzucht, wanbeheer en egotisme hebben de mensheid op de rand van de afgrond gebracht. Directeur-generaal Diouf van de FAO merkte op: „Wat er, alles welbeschouwd, nodig is, is een verandering van hart, geest en wil.”
Dat is iets wat alleen Gods koninkrijk kan doen. Eeuwen geleden profeteerde Jehovah in feite met betrekking tot zijn volk: „Ik wil mijn wet in hun binnenste leggen, en in hun hart zal ik ze schrijven. En ik wil hun God worden en zíj zullen mijn volk worden.” — Jeremia 31:33.
Toen Jehovah God voorbereidingen trof voor het oorspronkelijke paradijstehuis voor de mensheid, gaf hij de mens „alle zaaddragende plantengroei die op de oppervlakte van de gehele aarde is, en elke boom waar zaaddragende boomvrucht aan zit” als voedsel (Genesis 1:29). Die voorziening was overvloedig, voedzaam en toegankelijk. Het was wat de hele mensheid nodig had ter bevrediging van hun voedselbehoeften.
Gods voornemen is niet veranderd (Jesaja 55:10, 11). Lang geleden gaf hij de verzekering dat hij alleen elke behoefte van de mensheid zal bevredigen via zijn koninkrijk in handen van Christus door in voedsel voor iedereen te voorzien, armoede uit te bannen, natuurrampen te bestrijden en conflicten uit de weg te ruimen (Psalm 46:8, 9; Jesaja 11:9; vergelijk Markus 4:37-41; 6:37-44). Dan ’zal de aarde zelf stellig haar opbrengst geven; God, onze God, zal ons zegenen’. „Er zal volop koren op aarde blijken te zijn; op de top der bergen zal overvloed zijn.” — Psalm 67:6; 72:16.
[Illustratieverantwoording op blz. 12]
Dorothea Lange, FSA Collection, Library of Congress