De verdwijnende dierenwereld

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN AUSTRALIË

VINDT u het geen opwindend idee wilde dieren in levenden lijve te zien en te horen — een tijger, een orka of een gorilla? Een koala te verzorgen? De aarde te voelen trillen onder de dreunende hoeven van onafzienbare trekkende kudden? Helaas zullen veel mensen zulke avonturen misschien nooit beleven — tenzij het bezoeken van een museum, het lezen van een boek of het kijken naar een computerscherm een avontuur wordt gevonden. Hoe komt dat?

Omdat terwijl u dit artikel zit te lezen, het bestaan van duizenden soorten planten en dieren onverbiddelijk ten einde loopt. Dr. Edward O. Wilson, bioloog aan de Harvard University, schat dat er 27.000 soorten per jaar, of drie per uur, uitsterven. In dat tempo zou in dertig jaar tegen de twintig procent van de soorten op aarde uitgestorven kunnen zijn. Maar dat tempo is niet constant; het neemt toe. Verwacht wordt dat er in het begin van de volgende eeuw elke dag honderden soorten zullen verdwijnen!

Op de rand van uitsterven staat de Afrikaanse zwarte neushoorn. Door stropen is zijn aantal in nog geen twintig jaar drastisch gedaald van 65.000 tot 2500. In de slinkende oerwouden van Borneo en Sumatra zijn al geen 5000 orang-oetans meer over. Het kwaad heeft ook toegeslagen in het water. Eén slachtoffer is de sierlijke Chinese vlagdolfijn uit de rivier de Yangzi Jiang. Door vervuiling en lukraak vissen zijn er nauwelijks honderd overgebleven, en die zouden binnen tien jaar wel eens allemaal dood kunnen zijn.

„Wetenschappers van verschillende disciplines zijn het over veel dingen oneens,” zegt Linda Koebner in Zoo Book, „maar over de dringende noodzaak soorten te redden en over de biologische gezondheid van de planeet zijn zij eenstemmig: De komende vijftig jaar zijn beslissend.”

Bij wie ligt de schuld?

Door de groei van de menselijke bevolking is het tempo van uitsterving verhoogd, maar de schuld mag niet alleen op de bevolkingsdruk geschoven worden. Veel dieren — de trekduif, de moa, de reuzenalk en de buidelwolf, om er slechts een paar te noemen — werden lang voordat de menselijke bevolking op zich een bedreiging vormde, uitgeroeid. Dr. J. D. Kelly, directeur van de Zoological Parks Board in New South Wales (Australië), zegt over wat er in dat land is gebeurd: „Het verlies aan biodiversiteit sinds de kolonisatie in 1788 is een nationale schandvlek.” Deze opmerking gaat ongetwijfeld voor nog heel wat landen op. Er wordt ook mee gezinspeeld op de veel kwalijker oorzaken van uitsterving — onwetendheid en hebzucht.

Wegens de mondiale kritieke situatie op dit terrein heeft een nieuwe en verrassende bondgenoot het strijdperk betreden om voor de belaagde dieren op te komen — de dierentuinen. Deze stedelijke enclaves zijn in toenemende mate het laatste toevluchtsoord voor veel soorten. Maar de ruimte waarover dierentuinen beschikken is beperkt en het houden van wilde dieren is zowel duur als moeilijk. Tevens is er het ethische aspect van het opgesloten houden, al gebeurt dat ook op een humane manier. Bovendien zijn ze in de dierentuin totaal afhankelijk van de financiële goedgeefsheid van de mens en van zwakke, vaak onbestendige, politieke en economische stelsels. Hoe veilig zijn deze vluchtelingen uit het wild dus eigenlijk?

[Kader op blz. 3]

Is uitsterven een normale zaak?

„Hoort uitsterven niet bij de natuurlijke gang van zaken? Het antwoord luidt nee, in ieder geval niet op de schaal waarin het zich recent heeft voorgedaan. Gedurende het grootste deel van de afgelopen 300 jaar bedroeg de snelheid waarmee soorten uitstierven ongeveer één per jaar. Op het moment is de snelheid waarmee soorten door menselijke oorzaken uitsterven minstens duizendmaal zo groot. . . . De oorzaak van deze enorme versnelling van het tempo waarin soorten uitsterven, is menselijke activiteit.” — The New York Public Library Desk Reference.

„Ik ben in de ban geraakt van talrijke bijzondere, verdwenen dieren, en bedroefd en vaak boos geworden om hun uitsterven. Want in verreweg de meeste gevallen is het de mens geweest die door hebzucht of wreedheid, nonchalance of onverschilligheid hetzij direct of indirect de oorzaak van dit uitsterven is geweest.” — David Day, The Doomsday Book of Animals.

„Menselijke activiteit leidt tot het uitsterven van soorten nog voordat ze geregistreerd zijn.” — Biological Conservation.