„Een lichtpunt in een donkere tijd”

Door Ontwaakt!-correspondent in Duitsland

ZO KENSCHETSTE een historicus de geschiedenis van Jehovah’s Getuigen in het nazi-tijdperk. Het gebeurde ter gelegenheid van de wereldpremière van de documentaire video Standhaft trotz Verfolgung — Jehovas Zeugen unter dem NS-Regime (Jehovah’s Getuigen — Standvastig onder nazi-terreur), die plaatsvond in het Herinneringscentrum Ravensbrück in Duitsland. Deze video geeft een aangrijpend verslag over moed en geloof, uitgebracht door 24 overlevenden van het nazi-tijdperk en 10 geleerden op het terrein van geschiedenis en godsdienst.

In het concentratiekamp Ravensbrück zaten ooit honderden getuigen van Jehovah. Enkele overlevende Getuigen, die ruim vijftig jaar geleden door de nazi’s gevangen waren gezet, waren bij de première aanwezig. Zij, alsook historici en regeringsautoriteiten, vertelden over de donkere dagen waarin het nazi-regime Europa overspoelde met een golf van terreur. De ongeveer 350 aanwezigen luisterden naar bezielende verslagen over de christelijke rechtschapenheid van honderden Getuigen die moedig de dood tegemoetgingen in plaats van hun geloof te verloochenen.

De nieuwsmedia zijn geïnteresseerd

Op de ochtend van de première, 6 november 1996, werd in een Berlijns hotel een persconferentie gehouden. Verslaggevers keken naar fragmenten van de video en luisterden vervolgens naar toespraken van geleerden die wezen op het belang van de nieuwe documentaire, omdat daarin een weinig bekend maar belangrijk aspect van de geschiedenis aan de orde komt. Dr. Detlef Garbe, directeur van het Herinneringscentrum Kamp Neuengamme, verklaarde: „Wij — Jehovah’s Getuigen en niet-Getuigen — mogen niet de kans krijgen de geschiedenis van de gevangenen met de paarse driehoek [het embleem dat Getuige-gedetineerden droegen] te vergeten. Het was een lichtpunt in een donkere tijd.”

Verscheidene Getuige-overlevenden die in Standvastig voorkomen, waren aanwezig om over hun ervaringen te vertellen. Waren zij verbitterd wegens hun lijden? Aan hun rustige en stralende gezichten was te zien dat dit niet het geval was.

Na een sessie van vragen en antwoorden werden de verslaggevers uitgenodigd voor de première van de Standvastig-documentaire in het Herinneringscentrum Ravensbrück, ongeveer 65 kilometer daarvandaan. Nagenoeg iedereen ging op de uitnodiging in.

De première

De grauwe lucht en de fijne motregen op deze koude herfstdag maakten plaats voor de opgewonden sfeer in de onlangs opgeknapte zaal naast het Herinneringscentrum Ravensbrück. Professor Jürgen Dittberner, destijds directeur van de Stichting voor de herinneringscentra van Ravensbrück, Sachsenhausen en Brandenburg, zei: „De morele moed waarvan Jehovah’s Getuigen onder het nationaal-socialisme blijk gaven, verdient respect. . . . Wij houden de gedachtenis aan deze mensen die hun geloof niet verloochenden en die als gevolg daarvan moesten lijden of zelfs sterven, hoog in ere.”

Angelika Peter, minister van Onderwijs, Jeugd en Sport voor Brandenburg, stuurde een boodschap, die werd voorgelezen. Daarin stond: „Het is belangrijk dat wij vandaag de dag aan de voorbeeldige standvastigheid van Jehovah’s Getuigen herinneren.” Dr. Sigrid Jacobeit, directeur van het Herinneringscentrum Ravensbrück, zei: „Ik ben zeer benieuwd naar deze première en ik verheug mij erop. Ik denk dat dit voor ons allemaal een bijzondere dag is.”

Daarop werden de lichten gedimd voor de start van de video. Niet alleen de uit acht landen afkomstige, aanwezige overlevenden maar ook alle anderen in het publiek herleefden 78 minuten lang de tragedie en triomf van dit pijnlijke hoofdstuk in de Duitse geschiedenis. Velen viel het moeilijk hun tranen te bedwingen toen deze gewone mensen vertelden over uitzonderlijke daden van liefde en geloof onder de meest afschuwelijke omstandigheden.

Nadat het donderende applaus was bedaard, las de historicus Joachim Görlitz de laatste woorden voor van een Getuige die in Brandenburg werd terechtgesteld. Görlitz had het briefje net twee weken voordien gevonden bij navorsingen in het Brandenburgse Herinneringscentrum en Archief, waarvan hij directeur is. Zijn stem sloeg over van emotie toen hij de woorden voorlas van deze getrouwe christelijke man die zijn medegelovigen aanmoedigde hun Heer trouw te blijven. Vervolgens besloot Görlitz: „Dames en heren, ik denk dat de film over Jehovah’s Getuigen een belangrijke bijdrage zal zijn tot ons voorlichtingswerk.”

De historicus Wulff Brebeck verklaarde dat „deze film een belangrijke en waardevolle aanwinst is — de stem van overlevenden die veel te weinig zijn gehoord, en . . . de stem van mensen die het niet overleefd hebben”. Dr. Garbe voegde eraan toe: „Dit zijn belangrijke ervaringen van mensen wier geloof in God en vertrouwen in de beloften van de bijbel hun de kracht gaven om in die afschuwelijke tijd weerstand te bieden.”

Als passend besluit van het programma richtten zich nogmaals enkele Getuige-overlevenden tot het publiek. Het was iedereen duidelijk dat deze onverzettelijke christenen nog steeds hetzelfde krachtige geloof bezitten dat hen tijdens hun vele beproevingen staande heeft gehouden.

Sinds de première zijn in heel Duitsland ruim 340 artikelen over Jehovah’s Getuigen en de Standvastig-documentaire in de kranten verschenen. Ook in verscheidene radioprogramma’s, waarvan een op een nationaal radiostation, waren uitstekende verslagen te horen.

De Standvastig-documentaire zal uiteindelijk in minstens 24 talen beschikbaar komen. Mettertijd zal er ook een aangepaste versie voor gebruik op scholen worden vervaardigd. Sinds de vrijgave van de video heeft een groeiend aantal leerkrachten de Standvastig-documentaire in hun onderwijsleerpakket opgenomen om jonge mensen te helpen belangrijke kwesties te beschouwen, zoals vooroordeel, druk van leeftijdgenoten en de stem van het geweten.

Wat komt het in deze wereld die zo verdeeld is door haat en misleiding, goed van pas dat dit verhaal van rechtschapenheid onder de aandacht van het publiek wordt gebracht! Het lijden van deze getrouwe christenen is beslist niet tevergeefs geweest. — Hebreeën 6:10.

[Illustraties op blz. 15]

De persconferentie in Berlijn. Van links naar rechts: dr. Detlef Garbe, Holocaust-overlevenden Simone Liebster en Franz Wohlfahrt, en de historicus Wulff Brebeck