Wat is er met het amusement gebeurd?
HOE konden de Romeinen uit de oudheid, die zich zogenaamd op het hoogtepunt van hun cultuur bevonden, de doodsstrijd van medemensen als vermaak beschouwen? „Het is alleen te verklaren uit de hunkering naar nieuwe en sterkere prikkels”, schrijft Gerhard Uhlhorn in The Conflict of Christianity With Heathenism. „Verzadigd van alle mogelijke genoegens zochten mensen . . . een opwinding die zij elders niet meer vonden.”
Veel mensen blijken thans een soortgelijke „hunkering naar nieuwe en sterkere prikkels” te hebben. Toegegeven, zij zullen zich waarschijnlijk niet verzamelen om naar echte bloedbaden of losbandigheid te kijken. Maar hun keuze op amusementsgebied onthult een soortgelijk geobsedeerd zijn door geweld en seks. Beschouw eens enkele voorbeelden.
Films. De laatste jaren hebben filmmakers blijk gegeven van „een voorkeur voor het perverse”, stelt filmcriticus Michael Medved. „De boodschap in de filmbusiness”, zo vervolgt hij, „schijnt te zijn dat uitbeeldingen van wreedheid en waanzin meer serieuze aandacht verdienen, meer automatisch respect, dan eventuele pogingen om edelheid of goedheid over te brengen.”
De concurrentie met de televisie heeft filmmakers gedwongen vrijwel tot het uiterste te gaan om mensen de bioscoop in te lokken. „Wij hebben films nodig die schokkend zijn, scherpe, bijtende films, die afsteken bij al het spul dat mensen op de tv zien”, zegt de president van een filmstudio. „Dat wil niet zeggen dat wij ons toeleggen op bloed en rauw geweld en [schunnige] taal, maar dat heb je vandaag de dag wel nodig om een film uit te brengen.” Velen zijn dan ook niet eens meer geschokt bij het meest realistische filmgeweld. „Mensen worden immuun voor effecten”, zegt filmregisseur Alan J. Pakula. „Het aantal lijken is verviervoudigd, het explosiegeweld neemt toe met megatonnen en men wordt er ongevoelig voor. De hunkering naar rauwe sensatie is niet meer te bevredigen.”
Televisie. Schaamteloze uitbeeldingen van seks op tv zijn nu algemeen in veel delen van de wereld, met inbegrip van Brazilië, Europa en Japan. De gemiddelde tv-kijker in Amerika wordt in één jaar zo’n 14.000 maal met seks geconfronteerd. „Niets wijst erop dat de toename in seksuele thema’s en openhartigheid aan het afnemen is”, bericht een onderzoeksteam. „Thema’s die eens taboe waren, zoals incest, sadomasochisme en bestialiteit, worden nu uitgezonden op tijden dat de kijkdichtheid het hoogst is en het loont.”
Volgens het boek Watching America is er een lijn te ontdekken in de tolerantiewaanzin op de televisie. Het verklaart: „Seks verkoopt. . . . Toen de netwerken en produktiemaatschappijen ontdekten dat zij meer kijkers kittelden dan kwetsten, hebben zij het verkooppotentieel van hun produkt geleidelijk opgevoerd door toe te laten dat steeds meer taboes op een steeds onverbloemder manier werden doorbroken.”
Videospelletjes. De betrekkelijk onschuldige tijd van Pac-Man en Donkey Kong heeft plaats gemaakt voor een nieuw tijdperk van gruwelijk sadistische spelletjes. Professor Marsha Kinder beschrijft deze spelletjes als „erger dan tv of een film”. Wat ze overbrengen, is „de boodschap dat geweld de enige manier is om macht te krijgen”.
Wegens de bezorgdheid van het publiek gebruikt een vooraanstaand fabrikant in de Verenigde Staten nu een keuringssysteem op zijn videospelletjes. Een „MA-17”-etiket — waarmee wordt aangegeven dat het „mature” of „volwassen” spelletje niet geschikt is voor jongeren onder de zeventien — kan duiden op bruut geweld, seksuele thema’s en gevloek. Sommigen vrezen echter dat als er „mature” op een spelletje staat, het daardoor alleen maar nog aantrekkelijker wordt. „Als ik vijftien was en een MA-17-sticker zag,” zegt een jonge spelletjesenthousiast, „zou ik dat spelletje tot elke prijs willen hebben.”
Muziek. Een tijdschrift dat de inhoud van populaire muziek onder de loep neemt, schrijft dat eind 1995 slechts tien van de veertig meest verkochte albums vrij waren van gevloek of vermeldingen van drugs, geweld of seks. „De muziek die preadolescenten ter beschikking staat, is uitermate schokkend, veel ervan ronduit nihilistisch”, bericht de St. Louis Post-Dispatch. „De [muziek] die voor sommige pubers aantrekkelijk is, staat bol van frustratie en uitzichtloosheid en voedt gevoelens dat de wereld en de luisteraar zelf ten ondergang gedoemd zijn.”
Death metal, „grunge”-rock en „gangsta”-rap schijnen te zwelgen in geweld. En volgens een bericht in de San Francisco Chronicle „voorspellen veel insiders van de [amusements]industrie dat de afschrikwekkendste groepen op weg zijn naar de top”. Lofliederen op woede en de dood zijn nu populair geworden in Australië, Europa en Japan. Het is waar dat sommige bands hebben geprobeerd een goedmoediger boodschap te brengen. Niettemin merkt de Chronicle op: „Er lijkt niet veel markt te zijn voor onschuld.”
Computers. Dat zijn waardevolle instrumenten met veel positieve toepassingen. Ze zijn echter ook door sommigen gebruikt om schunnig materiaal te verspreiden. Zo bericht het blad Maclean’s dat het daarbij onder meer gaat om „foto’s en tekst variërend van bizarre fetisjen tot prostitutie en pedofilie — materiaal dat veel volwassenen zou schokken, laat staan hun kinderen”.
Leesmateriaal. Veel populaire boeken lopen over van seks en geweld. Een recente rage in de Verenigde Staten en Canada is wat wel „schokfictie” wordt genoemd — afgrijselijke gruwelverhalen met jongeren van nog maar acht jaar als doelgroep. Diana West, die schrijft in New York Teacher, voert aan dat deze boeken „de heel jonge kinderen ongevoelig maken, het geestesleven in zijn groei belemmeren nog voordat het begonnen is”.
In veel stripboeken die in Hong Kong, Japan en de Verenigde Staten worden uitgegeven, staan „enge en wrede oorlogsthema’s, kannibalisme, onthoofding, satanisme, verkrachting en gevloek” centraal, bericht een verslag door de Nationale Coalitie inzake Geweld op Televisie (NCTV). „De intensiteit van het geweld en het verderfelijke seksuele materiaal in deze tijdschriften is schokkend”, zegt dr. Thomas Radecki, hoofd research van NCTV. „Het laat zien tot wat een ongevoeligheid wij ons hebben laten afglijden.”
De noodzaak van voorzichtigheid
Het is duidelijk dat de hedendaagse wereld gefascineerd wordt door seks en geweld, en dat weerspiegelt zich in de amusementsindustrie. De situatie komt overeen met die welke de christelijke apostel Paulus beschreef: „Daar zij elk zedelijkheidsbegrip hebben verloren, hebben zij zich overgegeven aan een losbandig gedrag om hebzuchtig allerlei onreinheid te bedrijven” (Efeziërs 4:19). Velen zijn thans met reden op zoek naar iets beters. U ook? Zo ja, dan zal het u plezier doen te weten dat gezond amusement te vinden is, zoals uit het volgende artikel zal blijken.
[Kader/Illustratie op blz. 5]
Televisie kan gevaarlijk zijn
IN DE Verenigde Staten maakte de televisie haar publieke debuut op de wereldtentoonstelling van 1939 in New York. Een aanwezige journalist liet zich sceptisch uit over de toekomst van dit nieuwe apparaat. „Het probleem met televisie”, schreef hij, „is dat de mensen met hun ogen aan een scherm gekluisterd moeten zitten; het gemiddelde Amerikaanse gezin heeft daar geen tijd voor.”
Wat had hij het bij het verkeerde eind! Er is zelfs al eens gezegd dat tegen de tijd dat de gemiddelde Amerikaan van school komt, hij vijftig procent meer tijd voor een tv doorgebracht zal hebben dan voor een leraar. „Kinderen die zware televisiekijkers zijn, zijn agressiever en pessimistischer, wegen meer, hebben minder fantasie en minder medegevoel en zijn minder bekwame leerlingen dan hun tegenhangers die niet zo veel tv-kijken”, verklaart dr. Madeline Levine in haar boek Viewing Violence.
Haar raad? „Kinderen moet geleerd worden dat de televisie, net als elk ander apparaat in huis, een specifieke functie heeft. Wij laten de föhn niet aan als ons haar droog is, of de broodrooster als het brood klaar is. Wij zijn ons bewust van de specifieke manier waarop deze apparaten gebruikt worden en weten wanneer wij ze uit moeten zetten. Onze kinderen moet hetzelfde worden bijgebracht in verband met de televisie.”
[Kader/Illustraties op blz. 7]
Amusement wereldwijd
Ontwaakt! vroeg haar correspondenten in diverse delen van de wereld, de trends op amusementsgebied in hun land te beschrijven. Hier volgen enkele van hun opmerkingen.
Brazilië: „De tv-programma’s zijn van steeds minder allooi geworden. Maar omdat veel ouders buitenshuis werken, moeten kinderen zich vaak zelf zien te vermaken met de tv. CD-ROM’s met occulte thema’s en videospelletjes met rauw geweld als onderwerp zijn populair.”
Duitsland: „Helaas zijn veel ouders te moe om iets ontspannends voor hun kinderen te organiseren en dus zijn de jongeren vaak op elkaar aangewezen voor wat amusement. Sommigen isoleren zich met computerspelletjes. Anderen wonen zogenaamde ’raves’ bij, fuiven waar de hele nacht gedanst wordt en het drugsgebruik hoogtij viert.”
Japan: „Het lezen van stripboeken is een geliefd tijdverdrijf voor jongeren en volwassenen, maar ze staan vaak vol geweld, immoraliteit en smerige taal. Er wordt ook veel gegokt. Nog een verontrustende trend is dat sommige jonge meisjes de wijd en zijd bekendgemaakte nummers bellen van telefoonclubs die zich richten op mannen met immorele bedoelingen. Sommigen bellen gewoon voor de grap, terwijl anderen zover gaan dat zij tegen betaling afspraakjes maken, wat in sommige gevallen tot prostitutie leidt.”
Nigeria: „Overal in West-Afrika breidt het aantal irreguliere videotheaters zich uit. Deze geïmproviseerde keten zijn toegankelijk voor mensen van alle leeftijden, ook voor kinderen. Pornografische en horrorvideo’s behoren tot het standaardpakket. Bovendien hebben de plaatselijk geproduceerde films die op tv worden uitgezonden, vaak een spiritistische inhoud.”
Tsjechië: „Sinds de val van het communisme is het land overspoeld met amusement dat hier nog nooit gezien was, waaronder tv-programma’s uit het Westen en sexshops. Jonge mensen gaan naar disco’s, biljartclubs en cafés. Vaak worden zij zwaar beïnvloed door buitensporige reclame en de druk van leeftijdgenoten.”
Zuid-Afrika: „’Raves’ zijn hier heel populair en het is vaak geen probleem om er aan drugs te komen.”
Zweden: „Cafés en nachtclubs doen het goed in Zweden en vaak hangen er heel wat misdadigers en drugshandelaars rond. Televisie en video is een en al geweld, spiritisme en immoraliteit.”