Zij noemden het vermaak
ER HING een sfeer van grote opwinding in het amfitheater. Tienduizenden waren aanwezig voor een van de spannendste schouwspelen van het oude Rome. De arena was vrolijk opgesierd met wimpels, rozen en kleurige wandtapijten. Fonteinen spoten geparfumeerd water, zodat de lucht doortrokken was van aangename geuren. De rijken waren getooid in hun prachtigste kledij. Terwijl de menigte druk aan het praten was, klonk er menig lachsalvo op, maar de lichtzinnigheid van deze menigte logenstrafte het gruwelijke van wat er weldra zou gebeuren.
Het duurde niet lang of de onheilspellende klank van de tubæ riep twee gladiatoren op tot de strijd. De menigte was uitzinnig toen de strijders elkaar met genadeloze wreedheid te lijf gingen. Het zwaardgekletter was nauwelijks boven de oorverdovende juichkreten van de toeschouwers uit te horen. Plotseling wist de ene strijder met een snelle manoeuvre zijn tegenstander op de grond te krijgen. Het lot van de gevelde gladiator lag nu in handen van de toeschouwers. Als zij met hun zakdoek wuifden, zou hij blijven leven. Met één duimgebaar gaf de menigte — vrouwen en meisjes inbegrepen — bevel tot de doodsteek. Enkele ogenblikken later werd het levenloze lichaam de arena uitgesleept, de van bloed doordrenkte grond werd omgeschept, er werd vers zand gestrooid en de menigte bereidde zich voor op het vervolg van het bloedbad.
Voor velen die in het oude Rome woonden, was dat amusement. „Zelfs de strengste moralisten maakten geen bezwaar tegen dit genoegen scheppen in bloedvergieten”, zegt het boek Rome: The First Thousand Years. En de gladiatorenspelen waren slechts één vorm van het decadente amusement dat Rome te bieden had. Er werden ook levensechte zeeslagen opgevoerd om bloeddorstige toeschouwers te amuseren. Men hield er zelfs openbare terechtstellingen, waarbij de veroordeelde misdadiger aan een paal werd gebonden en door uitgehongerde wilde dieren werd verslonden.
Voor degenen die niet zo’n bloeddorstige smaak hadden, bood Rome een assortiment aan toneelopvoeringen. Bij de mimi — korte toneelstukken over het dagelijks leven — „waren overspel en liefdesaffaires de voornaamste thema’s”, schreef Ludwig Friedländer in Roman Life and Manners Under the Early Empire. „De gebezigde taal wemelde van vulgaire uitdrukkingen en de humor was grof, met een overvloed aan grimassen, schunnige gebaren en, bovenal, groteske dansen op de fluit.” Volgens The New Encyclopædia Britannica „zijn er aanwijzingen dat er in de tijd van het Romeinse Rijk echt daden van hoererij op het mimustoneel werden bedreven”. Met reden noemde Friedländer de mimus „qua immoraliteit en obsceniteit veruit de schandelijkste van de kluchten”, en hij vervolgde: „Bij de schunnigste scènes werd het hardst geapplaudisseerd.”a
Wat valt er over onze tijd te zeggen? Is de smaak op het gebied van amusement veranderd? Sta eens stil bij de feiten die in het volgende artikel worden besproken.
[Voetnoten]
a Soms werd er iemand op het toneel terechtgesteld om een theatervoorstelling realistisch te maken. In het boek The Civilization of Rome wordt opgemerkt: „Het was niet ongebruikelijk dat een ter dood veroordeelde misdadiger op het fatale moment de plaats van de acteur innam.”
[Illustratieverantwoording op blz. 3]
The Complete Encyclopedia of Illustration/J. G. Heck