De kleine lichtjes van Nieuw-Zeeland

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN NIEUW-ZEELAND

HET was die avond intens donker — maanloos en helder. Toen de kamplichten uitgingen, leken wij in een heelal van heldere sterren te staan. Wij begaven ons langs een steil pad naar een warmwaterpoel onder in een smalle kloof. Aan beide zijden van het stomende water groeiden planten. Wij lieten ons in het water zakken en ontspanden ons na de lange dag reizen die wij achter de rug hadden. Deze poel, met warm water dat gewoon uit de grond opborrelde, bevond zich op het kampeerterrein voor campers waar wij de nacht zouden doorbrengen.

Ik keek hoe een ster zich snel langs de hemel bewoog. Toen ik me omdraaide om het tegen mijn vrouw te zeggen, verloor ik mijn evenwicht, zodat het water met veel lawaai opspatte. Tot mijn verwondering doofden enkele sterren plotseling — weg waren ze! En toen ik verbaasd iets zei, verdween er een hele cluster. Ik scheen een gat in het heelal veroorzaakt te hebben!

Terwijl ik probeerde uit te puzzelen wat er was gebeurd, verschenen de sterren weer, een voor een, en nu zag ik dat één cluster zich veel dichter bij me bevond dan de meeste andere sterren. Sommige waren zelfs dicht genoeg bij om ze aan te raken. Wij hadden voor het eerst kennis gemaakt met Nieuwzeelandse glimwormen. Ze hingen aan het onzichtbare dichte groen boven ons, en hun zachte lichtjes vormden één geheel met de met sterren bezaaide achtergrond.

De Nieuwzeelandse glimworm is geen worm maar een insekt. Hij verschilt van de glimwormen en vuurvliegjes in andere delen van de wereld. Zijn naam Arachnocampa luminosa zou u misschien op de gedachte brengen dat het een soort lichtgevende spin is. Maar ook dat is niet het geval.

Niet lang na onze eerste ontmoeting kwamen wij opnieuw glimwormen tegen, en wel in de Waitomogrotten op het Nieuwzeelandse Noordeiland. Graag wil ik verslag uitbrengen van onze tocht naar de glimwormgrot, waar wij vanuit een boot deze nietige diertjes zouden zien.

De Waitomogrot

De glimwormgrot is een wonder, prachtig verlicht om de luisterrijke kunstzinnigheid van de stalactiet- en stalagmietformaties te laten uitkomen die zich in de loop van vele duizenden jaren hebben ontwikkeld. Onze gids deed bij het naderen van elk gedeelte lichten aan en wij stonden versteld van de fascinerende formaties en tunnels — een onverwachte en vreemde ondergrondse wonderwereld. Onze voetstappen echoden mysterieus toen wij ons boven aan een trap verzamelden die in het donker afdaalde. Terwijl onze ogen aan het duister gewend raakten, begonnen wij in de hoogte minuscule groenachtige lichtjes te zien. De glimwormen!

Wij kwamen bij een aanlegsteiger en stapten in een boot. Vanaf de steiger voeren wij de duisternis in. Toen wij een hoek omgingen, verscheen er vlak boven ons iets wat ik alleen kan beschrijven als een compacte versie van de hele Melkweg — het plafond van de grot was geheel en al met glimwormen bedekt. De schrijver George Bernard Shaw noemde deze plek „het achtste wereldwonder”.

De fascinerende glimworm

Toen de tocht voorbij was, moedigde onze verwondering over de glimworm ons aan, ons er verder in te verdiepen. En wat wij te weten kwamen, was even fascinerend als wat wij gezien hadden. De Nieuwzeelandse glimworm, die zijn leven begint als een nietige larve met toch al een gloeiend staartlichtje, maakt een hangmat van slijm en zijde afkomstig uit afzonderlijke klieren in zijn mond en bevestigt die aan het plafond van een grot. De hangmat is in feite een tunnel waarin de larve zich heen en weer kan bewegen.

De glimworm heeft voedsel nodig om te leven, dus gaat hij zes tot negen maanden vissen. Maar zijn prooi bevindt zich in de lucht, hoewel ze via het water binnenkomt. De onmisbare rivier voert een voorraad muggen, muskieten, steenvliegen en eendagsvliegen aan, die op licht afkomen. Om ze te vangen laat de glimworm een reeks zijden lijnen (soms wel zeventig) uit zijn hangmat neer. Aan elke lijn zitten op regelmatige afstand van elkaar kleverige druppeltjes slijm, zodat de lijnen lijken op kleine parelkettingen die recht omlaag hangen.

Het fascinerendste aan de glimworm is het licht dat hij op de vislijnen laat schijnen. De Nieuwzeelandse glimworm behoort tot een groep insekten waarbij het gloeien geen verband houdt met het zenuwstelsel. Toch kan hij het licht naar believen doven. Het lichtorgaan zetelt aan het einde van zijn uitscheidingsbuisjes, terwijl een deel van het ademhalingssysteem van de larve als reflector fungeert, zodat het licht omlaag schijnt. Hij dooft het licht door de zuurstof of de chemische stoffen die nodig zijn om het licht te produceren, te beperken.

Het licht aan het einde van de glimwormtunnel is echter niet het hoopvolle signaal dat een insekt verwacht. Het vliegt het dodelijke gordijn in, waar het, zo wordt verondersteld, geleidelijk wordt verdoofd door een chemische stof. Als de larve de trillingen van het worstelende slachtoffer opvangt, gaat hij gevaarlijk uit de hangmat hangen om de lijn met zijn mond op te halen; daarvoor trekken zijn lichaamsspieren zich enkele malen samen.

Na zes tot negen maanden gevist en gegeten te hebben, verpopt de larve zich en leeft dan verder als volwassene. Of de volwassen vlieg echt van het leven geniet, is twijfelachtig. Het zal maar twee of drie dagen duren, want de volwassen vlieg heeft geen mond en kan dus niet eten. De resterende tijd wordt aan de voortplanting gewijd. Volwassen mannetjesvliegen bevruchten de wijfjes op het moment dat ze uit hun cocon breken. Het wijfje kan een hele dag nodig hebben om haar eitjes te leggen, een voor een, waarna ze sterft. Na bijgedragen te hebben tot een fonkelend sterrenstelsel waarvan mensen oneindig genieten, is de tien tot elf maanden lange levenscyclus van de kleine Nieuwzeelandse glimworm voorbij.

[Illustraties op blz. 16, 17]

Bladzijde hiernaast: De glimwormgrot in

Boven: Het plafond van de grot met lichtshow door glimwormen

Rechts: Vislijnen van de glimworm

[Illustratieverantwoording op blz. 16]

Foto’s op blz. 16 en 17: Waitomo Caves Museum Society Inc.