Portretfotografie — Hoe het een geslaagde foto wordt

Weinig dingen hebben een grotere gevoelswaarde voor ons dan portretten van geliefde vrienden en gezins- en familieleden. Een goed portret is immers meer dan een snel geschoten kiekje; het is een beeltenis die de essentie van iemands persoonlijkheid wil vastleggen!

Het probleem is dat professionele portretten nogal duur kunnen zijn — duurder dan sommigen van ons zich kunnen veroorloven. En wanneer u zelf portretopnamen probeert te maken, ontdekt u al snel dat er meer voor komt kijken dan even de camera richten en afdrukken. Bij een goed portret spelen namelijk ook belichting, achtergrond, setting, houding, gelaatsuitdrukking en kleur mee.

Niettemin is het zo dat als u over een camera beschikt en moeite wilt doen om een paar basistechnieken te leren, u bevredigende portretten kunt maken. Hoe? Voor het antwoord daarop zullen wij enkele vragen voorleggen aan een professionele portretfotograaf die al meer dan tien jaar op dit gebied werkzaam is.

• Allereerst, wat is het geheim om iemand voor de camera aan het glimlachen te krijgen? Zorg ervoor dat uw model in de stemming is om zich te laten fotograferen! Stel dat u een portretfoto wilt maken van een meisje. Als zij moe is of honger heeft, zal het moeilijk zijn om met haar te werken. Bovendien zal vermoeidheid haar gezicht en ogen gespannen maken, en dat zal de foto niet ten goede komen. Moedig haar dus aan even een dutje te doen en een hapje te eten voordat de fotosessie begint.

Wat ook helpt, is het contact met het kind. Wees positief en opgewekt. Stel haar op haar gemak door te praten, maar tracht niet haar hysterisch aan het lachen te krijgen. Dat maakt dat de ogen zich samenknijpen en stuwt bloed naar het gezicht. Probeer een aantal verschillende gelaatsuitdrukkingen te fotograferen. Meer opnamen vergroten uw kans om de uitdrukking te pakken te krijgen die de persoon in kwestie het best typeert.

• Hoe staat het met kleding en uiterlijke verzorging? Bij groepsportretten is het wenselijk de kleuren met elkaar te laten harmoniëren. Als u bijvoorbeeld een gezin op de foto neemt, doe dan de suggestie dat zij kleuren dragen die bij elkaar passen. Een andere mogelijkheid is dat u hen allemaal dezelfde kleuren laat dragen. Bedenk echter dat forse mensen er het best uitzien in donkere kleuren en magere mensen in lichte kleuren.

U moet ook aandacht aan details schenken: Hangen de kleren recht, met zo min mogelijk kreukels? Zit de stropdas recht? Zit het haar netjes? Uw oog merkt misschien niet de haren op die niet op hun plaats zitten, naar de camera doet dat wel! Als er een vrouw gefotografeerd wordt, is haar make-up dan goed aangebracht?

• Hoe staat het met brildragers? Dit kan een probleem vormen vanwege schittering. Kijk eerst in uw zoeker of er een ongewenste schittering is. Laat in dat geval de persoon langzaam het hoofd draaien totdat de weerschijn wegdraait uit het midden van het oog of helemaal verdwijnt. Soms helpt het om het model de kin iets te laten zakken — maar pas op voor het creëren van een dubbele kin!

• Maakt de achtergrond wat uit? Beslist! Een drukke achtergrond met elektriciteitsdraden of verkeer zal alleen maar afbreuk doen aan uw foto. Zoek dus naar een achtergrond die uw model juist beter laat uitkomen of interessanter maakt, zoals een boom, een bloeiende struik, een houten schutting of zelfs de zijkant van een oude schuur.

• En als het een binnenopname betreft? U zou kunnen proberen het model op een stoel of bank voor een lichtgekleurde muur of een kamerplant te zetten. Het is bijzonder interessant om de persoon te portretteren terwijl hij of zij aan het werk is of bezig is met een favoriete hobby of activiteit, met een werkbank, bureau of naaigerei op de achtergrond.

• En als er nu geen aantrekkelijke achtergrond te vinden is? Probeer de achtergrond vaag te houden. Dat lukt het best bij opnamen buiten waar u de persoon op een afstand van de achtergrond kunt plaatsen. U werkt dan met een aangepaste keuze van de f-stop ofwel de lensopening. Een lagere f-waarde, zoals f/5,6, geeft een scherp beeld van uw model maar een vage achtergrond. — Zie foto 1.

• Zijn er tips te geven voor de compositie? Allereerst dat het nuttig kan zijn een statief te gebruiken; u kunt u dan meer op de compositie concentreren. In het algemeen zijn portretten ten voeten uit, driekwart (het bovenlichaam) of close-up (hoofd en schouders of alleen het hoofd). (Zie foto 2.) Een brandpuntsafstand tussen de 105 en 150 millimeter is ideaal voor portretten. Als u geen zoomlens op uw camera hebt en ook niet van lens kunt wisselen, probeer dan dichter bij uw onderwerp te komen of de afstand juist te vergroten, totdat u het gewenste beeld krijgt. Het is trouwens verstandig om de foto zo te nemen dat er nog wat ruimte boven het hoofd, aan weerszijden en onder de voeten is. Zo vermijdt u het namelijk dat er iets van hoofd, voeten of lichaam afgehakt wordt als u besluit de foto te laten vergroten. Hoe meer u de foto namelijk vergroot, hoe meer er, afhankelijk van het formaat, van het beeld verloren kan gaan.

Een nuttige vuistregel is de zogeheten regel van drieën. Dit houdt in dat gezicht of ogen van de persoon in de foto geplaatst worden op een derde van de beeldhoogte vanaf de boven- of onderkant (of op een derde van de beeldbreedte uit de zijkant). (Zie foto 3.) Soms is het echter heel goed om de ogen in het midden van het portret te hebben.

• Hoe moet de persoon poseren? Laat uw model in een ontspannen houding naar de camera kijken, zittend, staand of achteroverleunend, maar iets opzij gewend. Als het gezicht te rond aandoet, kunt u het model het hoofd of lichaam iets laten draaien zodat slechts de helft van het gezicht belicht wordt. De beschaduwde helft moet het dichtst bij de camera zijn. Dit zal het gezicht smaller maken. Als u daarentegen het gezicht voller wilt doen lijken, kunt u de persoon hoofd of lichaam laten draaien totdat het licht het hele gezicht bestrijkt.

Besteed speciale aandacht aan de handen. Ze moeten een ontspannen indruk maken en zich in een positie bevinden die natuurlijk is voor uw model, zoals lichtjes tegen de kin of de zijkant van het gezicht rustend. Staat de persoon, vermijd dan de maar al te vaak voorkomende fout dat de armen langs de zijden afhangen en de handen recht omlaag wijzen. Het is beter als de handen iets vasthouden of in een natuurlijke houding rusten.

• Zijn er nog speciale tips voor het fotograferen van paren? Laat hen het hoofd licht naar elkaar toe buigen. Gewoonlijk is het het beste om hen niet op dezelfde hoogte te hebben. U zou hen zo kunnen proberen te plaatsen dat de ogen van de een op het niveau van de neus van de ander zijn. — Zie foto 4.

• Laten wij het ook over de belichting hebben. Wat is de beste tijd van de dag om buiten foto’s te nemen? Laat op de middag. De atmosfeer is gewoonlijk kalm en de kleur van het licht is warmer. Probeer uw vriend zo neer te zetten dat het zonlicht één kant van het gezicht belicht, met slechts een driehoek licht op de kant van het gezicht die in de schaduw is. Daarmee bereikt u dat de persoon niet zijn ogen hoeft dicht te knijpen. Als u ’en profil’ wilt fotograferen, kies dan met uw camera positie aan de beschaduwde kant van het gezicht. Let er overigens op dat er geen zonlicht in uw lens valt.

• Wat valt er te beginnen als het licht te hard is? Probeer uw vriend zo te plaatsen dat de zon achter hem is.

• Is dan zijn gezicht niet in de schaduw? Ja, maar u kunt uw flits gebruiken om de schaduwpartijen in te vullen. Sommige camera’s doen dat automatisch. Een andere oplossing is iemand assistentie te laten verlenen. Hij of zij kan een reflectiescherm of een groot stuk wit karton ophouden en zo wat diffuus zonlicht op het gezicht van uw model laten kaatsen.

• En de belichting binnen? U kunt gebruik maken van natuurlijk licht door uw model naast een raam te plaatsen. Vitrage kan dan zorgen voor diffuus licht. Zo nodig kunt u een invulflits of een kartonnen reflector gebruiken om gedeelten van het gezicht die te donker schijnen, wat lichter te maken. — Zie foto 5.

• En als er niet genoeg licht is? In zulke situaties zult u moeten flitsen. Probeer uw model ergens te plaatsen waar een witte zijmuur is. Richt uw flitser zo dat er licht van de zijmuur terugkaatst. Met het van opzij komende licht zult u meer in de hand hebben hoeveel van het gezicht er belicht wordt.

Toegegeven, het zal wat experimenteren vergen voordat u goede resultaten zult boeken. Maar de basisbeginselen van portretfotografie zijn simpel. Met zorgvuldige planning en aandacht voor details kunt u zelfs met de eenvoudigste camera een goed portret maken — een portret waarmee u en uw beminden jarenlang blij zullen zijn!