Behoud tegenover uitsterven
HET gevecht tussen behoud en uitsterven houdt aan. Veel liefdadige organisaties dringen er bij regeringen op aan strengere milieuwetten aan te nemen om bedreigde soorten te beschermen.
Onlangs bijvoorbeeld hadden verscheidene groepen een ontmoeting met Chinese functionarissen en wisten zij zich van hun medewerking te verzekeren bij pogingen om een einde te maken aan het vangen van kraagberen. Deze dieren waren gevangen om hun gal en galblaas, die gebruikt worden in de traditionele oosterse geneeskunst.
Internationale hulp
Wordt een soort in het ene land beschermd terwijl er elders op gejaagd wordt tot ze uitgeroeid is, dan is er van de pogingen tot behoud niet veel te verwachten. Internationale overeenkomsten zijn dan ook nuttig gebleken — en er zijn er heel wat. Het Biodiversiteitsverdrag van Rio werd eind 1993 van kracht, kort daarop gevolgd door een Overeenkomst voor het Behoud van Vleermuizen in Europa. De Internationale Walvisvaart Commissie voegde het walvisreservaat van de Zuidelijke Oceaan bij dat van de Indische Oceaan in een poging grote en dwergvinvissen te beschermen. Maar misschien is de krachtigste overeenkomst wel de Conventie voor de Internationale Handel in Bedreigde Soorten. — Zie het kader.
De mens moet nog veel leren over de onderlinge relaties van dieren. Oostafrikaanse vissers die de nijlbaars in het Victoriameer uitzetten om het voedselaanbod te vergroten, veroorzaakten wat de zoöloog Colin Tudge „de grootste ecologische ramp van deze eeuw” noemde. Zo’n 200 van de 300 inheemse vissoorten in het meer legden het loodje. Hoewel recente gegevens op bodemerosie duiden als de oorzaak van de verstoring van het evenwicht tussen de soorten, hebben de regeringen van de drie landen die aan het meer grenzen nu een organisatie in het leven geroepen om te bepalen welke soorten vis uitgezet kunnen worden zonder dat de inheemse soorten gevaar lopen.
Menselijk ingrijpen
Eén terrein waarop succes wordt geboekt, is het fokprogramma met dieren in gevangenschap dat veel dierentuinen hebben. „Indien alle dierentuinen ter wereld zich werkelijk zouden inzetten voor het fokken in gevangenschap, en als het publiek de dierentuinen daarin zou steunen, dan zouden ze gezamenlijk alle gewervelde soorten kunnen redden die binnen afzienbare tijd waarschijnlijk in gevangenschap gefokt moeten worden.” — Last Animals at the Zoo.
De dierentuin op het kleine Britse eiland Jersey fokt zeldzame dieren om ze in de toekomst terug te kunnen zetten in het wild. In 1975 waren er van de bonte amazonepapegaai die in het wild alleen op het Caribische eiland Saint Lucia voorkomt, nog maar 100 over. Zeven van deze vogels werden naar Jersey overgebracht. Tegen 1989 had de dierentuin er nog eens veertien gefokt en enkele daarvan naar Saint Lucia teruggebracht. Nu worden er naar verluidt ruim 300 op dat eiland aangetroffen.
Soortgelijke programma’s elders zijn eveneens succesvol gebleken. National Geographic bericht dat de zeventien rode wolven die in Noord-Amerika over waren, zich in gevangenschap zo goed hebben voortgeplant dat er nu ruim zestig in het wild zijn teruggezet.
Te succesvol?
Dieren die in gevaar verkeren, behoeven nog niet altijd met uitsterven bedreigd te worden. Volgens het boek Endangered Species — Elephants is het aantal Afrikaanse olifanten tussen 1979 en 1989 gedaald van 1.300.000 tot 609.000 — voor een deel als gevolg van ivoorstropen. Toen nam de publieke druk om de handel in ivoor te verbieden toe. Toch kwam er hevig verzet tegen het verbod op ivoor. Waarom?
Zowel in Zimbabwe als in Zuid-Afrika bleek het beschermingsbeleid zo geslaagd dat hun nationale parken en wildreservaten te veel olifanten herbergden. New Scientist berichtte dat Zimbabwe 5000 olifanten kwijt moest uit het Hwange National Park. Pressiegroepen drongen aan op relocatie. Parkfunctionarissen boden de overtollige olifanten te koop aan en stelden voor dat westerse verenigingen die zich verzetten tegen het afschieten van olifanten om hun aantal uit te dunnen, „maar in de bus moeten blazen zodat ze verhuisd kunnen worden”.
Twijfelachtige vooruitzichten
Mislukkingen komen echter ook voor. Velen uiten hun bezorgdheid over het lot van soorten die in het wild zijn teruggezet. De Siberische tijger doet het goed in gevangenschap, maar in het wild heeft hij zo’n 260 vierkante kilometer bos nodig, vrij van stropers. En bovendien, „zet een in een dierentuin grootgebrachte tijger zonder meer terug in deze omgeving”, merkt The Independent on Sunday op, „en hij zal bijna zeker van honger omkomen”. Beslist een somber vooruitzicht!
Het is nu eenmaal zo dat niet elke soort een eigen gespecialiseerd team van helpers heeft. En het is niet eenvoudig het gebrek aan mankracht dat het probleem bemoeilijkt. Want ongeacht de inzet van natuurbeschermers, hoe groot kan hun hoop op succes zijn als zij te maken hebben met corruptie, hebzucht en onverschilligheid van de zijde van de overheid, en met oorlog en zelfs bedreiging met de dood? Wat is dan de oplossing voor het probleem van de bedreigde soorten? En hoe bent u erbij betrokken?
[Kader op blz. 7]
Een internationaal wapen
De Conventie voor de Internationale Handel in Bedreigde Soorten is een machtig wapen in de strijd tegen de illegale handel in bedreigde soorten. Panterhuiden, olifantsivoor, tijgerbotten, rinoceroshorens en schildpadden behoren tot de nu verboden handelswaar. De overeenkomst strekt zich uit tot bedreigde hout- en vissoorten.
Time waarschuwde echter: „Als de lidstaten geen manier kunnen vinden om ervoor te zorgen dat de regels gehoorzaamd worden, . . . zullen zij misschien ontdekken dat de dieren die zij proberen te beschermen niet meer bestaan.”
[Illustratie op blz. 8]
Zijn sommige pogingen tot natuurbehoud te succesvol geweest?
[Verantwoording]
Met toestemming van Clive Kihn