De wereld, net een dorp en desondanks verdeeld
DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN NIGERIA
HEBT u ooit verhalen gehoord over een volk dat geen mond had en daarom eten noch drinken kon? Het zou, zo werd gezegd, in leven blijven door te ruiken, voornamelijk aan appels. Een vieze lucht zou dodelijk voor hen zijn.
Er bestonden ook vertelsels over een Westafrikaans volk dat goud te verhandelen had. Een Portugese kapitein uit die tijd berichtte: „Zeshonderd zeemijlen voorbij [het] koninkrijk [Mali] vindt men een land waarvan de bewoners hondekoppen en hondetanden en net als honden een staart hebben. Dat zijn de Zwarten die weigeren een gesprek aan te gaan omdat zij geen andere mensen willen zien.” Dat waren enkele van de vreemde denkbeelden die men er vele jaren geleden op na hield, vóór het tijdperk van de ontdekkingsreizen.
Volken ontmoeten elkaar
Zulke verhalen werden eeuwenlang serieus genomen. Maar toen ontdekkingsreizigers de planeet verkenden, vonden zij geen mondloze appelruikers, geen mensen met hondekoppen. Tegenwoordig is er niet veel geheimzinnigs meer aan de mensen die buiten onze grenzen leven. De wereld is net een dorp geworden. De televisie brengt vreemde landen en volken in onze huiskamer. Vliegreizen maken het mogelijk die landen binnen enkele uren te bereiken en miljoenen mensen maken elk jaar zo’n reis. Anderen zijn om economische of politieke redenen op trek. In een rapport van het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties wordt gezegd: „Op een tot dusver ongekende schaal — en de omvang zal beslist toenemen — ontwortelen mensen overal ter wereld zichzelf en migreren op zoek naar een beter leven.” Zo’n 100 miljoen mensen leven buiten het land waar zij geboren zijn.
De naties zijn in steeds grotere mate economisch van elkaar afhankelijk. Een wereldomvattend communicatienetwerk verbindt, als een gigantisch centraal zenuwstelsel, elk land op aarde. Naarmate denkbeelden, inlichtingen en technologie worden uitgewisseld, raken culturen verweven en aan elkaar aangepast. Overal ter wereld kleden mensen zich gelijker dan ooit. De grote wereldsteden hebben veel gemeen — politie, luxehotels, verkeer, winkels, banken en vervuiling. Zo zijn wij, doordat de contacten tussen de volken van de wereld toenemen, getuige van wat sommigen beschrijven als een opkomende wereldcultuur.
Waarom mensen verdeeld blijven
Maar terwijl volken en culturen zich vermengen, beschouwen duidelijk niet allen elkaar als broeders. „Iedereen is snel geneigd de vreemdeling de schuld te geven”, schreef een Grieks toneelschrijver ruim 2000 jaar geleden. Helaas is dat nu nog zo. De bewijzen liggen voor het grijpen in kranteberichten over onverdraagzaamheid, vreemdelingenhaat, „etnische zuiveringen”, raciale tweedracht, godsdienstige ongeregeldheden, bloedbaden onder burgers, ’killing fields’, verkrachtingskampen, martelingen of genocide.
De meesten van ons kunnen uiteraard weinig of niets doen om de loop van etnische conflicten te veranderen. Misschien hebben wij er niet eens rechtstreeks mee te maken. Maar velen van ons hebben problemen door een gebrek aan communicatie met de buitenlanders met wie wij in contact komen — buren, collega’s of klasgenoten.
Lijkt het niet vreemd dat mensen van verschillende etnische groepen het zo vaak moeilijk vinden elkaar te vertrouwen en te waarderen? Per slot van rekening leven wij op een planeet met een enorme diversiteit, eindeloze variatie. De meesten van ons waarderen de rijke verscheidenheid aan voedsel, muziek en kleur en ook de vele soorten planten, vogels en andere dieren. Maar op de een of andere manier strekt onze waardering voor verscheidenheid zich niet altijd uit tot mensen die niet op dezelfde manier denken en handelen als wij.
In plaats van te kijken naar de positieve kanten van de verscheidenheid onder de volken, zijn velen geneigd zich op de verschillen te concentreren en daar een twistpunt van te maken. Hoe komt dat? Hebben wij er baat bij als wij proberen contact te leggen met mensen die een andere cultuur hebben dan wij? Hoe zouden wij muren die de communicatie belemmeren, kunnen neerhalen en ze kunnen vervangen door bruggen? In de volgende artikelen zal getracht worden die vragen te beantwoorden.