Lahars — De nasleep van de Pinatubo

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN DE FILIPPIJNEN

HUIZEN overstroomd. Bedrijven geruïneerd. Auto’s weggespoeld. Gebouwen bedolven. Duizenden die moeten evacueren. Anderen ingesloten, zonder vluchtmogelijkheid. Waardoor werd dit teweeggebracht? Een aardbeving? Een lawine? Nee, dit is het nog steeds voortdurende scenario dat wordt gecreëerd door lahars. Wat dat zijn? Lahars zijn dikvloeibare massa’s water en vulkanisch sediment, met inbegrip van losse as, puimsteen en puin van huidige en ook vroegere erupties.

Waarschijnlijk had u tien jaar geleden nog nooit van de Filippijnse Pinatubo gehoord. Maar na een enorme eruptie op 15 juni 1991 werd „Pinatubo” een bekende klank in vele delen van de wereld. Nadat de vulkaan bijna 500 jaar had geslapen, braakte hij in een van de meest gigantische paddestoelwolken van deze eeuw zijn vulkanische inhoud uit. As, zand en gesteente spoten uit de vulkaan en regenden op het land neer in hoeveelheden zoals die maar zelden door mensen waren gezien.a

De vulkaan blies een enorme hoeveelheid materiaal meer dan twintig kilometer omhoog de atmosfeer in. Hoewel iets hiervan weer naar beneden kwam, bleven grote hoeveelheden stof in de hogere luchtlagen hangen — en niet alleen stof maar ook grote hoeveelheden zwaveldioxide, zo’n twintig miljoen ton!

U herinnert u waarschijnlijk nog wel iets van de wereldwijde effecten: een tijdlang opmerkelijk fraaie zonsondergangen; een ongewoon heldere totale zonsverduistering in Mexico en naburige gebieden in 1991; veranderde weerspatronen, waaronder een afkoeling in delen van het noordelijk halfrond; en een versterkte afbraak van de ozonlaag van de aarde. En wellicht hebt u ook vernomen van de toegenomen honger en ziekte waardoor mensen werden getroffen die door de eruptie ontheemd waren geraakt.

De langdurige nasleep

Een van de ernstigste gevolgen van de uitbarsting van de Pinatubo, en misschien wel iets wat een groot deel van de wereld is ontgaan, is het fenomeen dat bekendstaat als lahar. Zoals vermeld in de aanvang van dit artikel, hebben lahars onnoemelijk leed berokkend aan tienduizenden. Vanwege de lahars zijn de gevolgen van de uitbarsting van de Pinatubo nog steeds geen afgesloten hoofdstuk. Ze worden tot op de dag van vandaag gevoeld. U bent er wellicht niet persoonlijk door getroffen, maar in de omgeving van de Pinatubo worden nog steeds bedrijven, banen, huizen, levens en zelfs hele steden weggevaagd. De boosdoeners zijn Pinatubo’s lahars.

Hoewel veel lahars zich gedragen als modderige rivieren met ongewoon veel sediment, neemt een lahar wanneer er sprake is van meer dan zestig procent sediment, het karakter aan van vloeiend beton. Dit kan uitermate verwoestend zijn. A Technical Primer on Pinatubo Lahars verklaart: „Deze brijachtige massa’s hebben zo’n soortelijke dichtheid (meer dan tweemaal die van water), dat grote rotsblokken, met stenen gevulde kistingen, voertuigen, betonnen gebouwen en zelfs bruggen worden opgetild en meegevoerd.”

Hoe beginnen lahars? U zult u herinneren dat de Pinatubo enorme hoeveelheden materiaal uitstootte bij zijn uitbarsting. Een deel daarvan ging omhoog de atmosfeer in, maar veel bleef als pyroklastische (door vulkanische activiteit gevormde) afzettingen op de berg en in de onmiddellijke omgeving achter. Hoeveel? Volgens een rapport van het Filippijnse Instituut voor Vulkanologie en Seismologie 6,65 miljard kubieke meter. De Amerikaanse vulcanoloog C. G. Newhall zegt dat er voldoende puin naar buiten kwam om „minstens tien keer een vierbaanssnelweg heen en terug over de Verenigde Staten te leggen”. Hiervan was 3,45 miljard kubieke meter in een vorm die weggespoeld kon worden — zodat het gewoon een kwestie van wachten was totdat de regens zouden komen die dat zouden doen en daarbij lahars zouden creëren. In de Filippijnen kunnen tropische regenstormen en tyfoons voor extra moeilijkheden zorgen. Er kunnen dan in een korte tijd grote hoeveelheden regen vallen, wat resulteert in enorme lahars.

Dit is exact wat er nu al ettelijke jaren gebeurt. Keer op keer hebben regenbuien het vulkanische puin doorweekt met water en mobiel gemaakt. Lahars hebben vruchtbare landbouwgronden in een woestenij veranderd en steden in plaatsen waar alleen de toppen van de daken nog boven de grond uitsteken. In sommige gevallen is dit in één nacht gebeurd. Duizenden huizen zijn verwoest en mensen zijn ontworteld doordat zij hun geboorteplaats hebben moeten verlaten om elders een nieuw bestaan te beginnen. Begin 1995 hadden lahars inmiddels 63 procent van het pyroklastische materiaal naar het laagland getransporteerd, maar dan resteerde er nog steeds 37 procent op de berg, waar het lag te wachten om verdere vernielingen aan te richten. En een groot deel van de 63 procent die al naar beneden is gekomen, vormt nog steeds een bedreiging. Water van hevige regens snijdt geulen uit in materiaal dat aanvankelijk vrij hoog was gedeponeerd. Dit brengt dan de lahar opnieuw in beweging, zodat levens en eigendommen verder stroomafwaarts in gevaar komen. In juli 1995 berichtte de Manila Bulletin: „Eenennegentig barangays (dorpen) . . . zijn van de kaart van Centraal-Luzon geveegd, bedolven onder tonnen vulkanisch puin.”

Opnieuw een ramp

Op zaterdagavond 30 september 1995 werd Luzon getroffen door de zware tropische storm Mameng (internationaal bekend als Sybil). Grote hoeveelheden regen vielen in het gebied van de Pinatubo. Dat voorspelde rampspoed. Opnieuw kwamen er lahars in beweging. Alles op hun pad werd verzwolgen. In één gebied begaf een dijk het, waardoor voorheen niet getroffen gebieden aan lahars van wel zes meter diep werden blootgesteld. Huizen zonder bovenverdieping kwamen volkomen onder te staan. Mensen klauterden het dak op om hun leven te redden. Waar de lahar bijzonder dik was, werden rotsblokken, voertuigen en zelfs huizen meegevoerd.

Overstromingen zijn nog een gevolg van lahars omdat ze de loop van rivieren en de waterafvoer wijzigen. Duizenden huizen kwamen onder water te staan, waaronder ook veel huizen van gezinnen van Jehovah’s Getuigen en tevens een aantal Koninkrijkszalen.

Anderen hadden nog triestere ervaringen. In een bewegende lahar of in pas door een lahar gedeponeerde modder zinkt een mens weg, waardoor ontkomen heel moeilijk is. Pas na een paar uren of dagen wordt het materiaal hard genoeg om op te lopen. Hoe wisten mensen dan te ontkomen? Sommigen bleven op de daken of in bomen boven de lahar zitten totdat zij erop konden lopen. Anderen hingen aan telefoonkabels of liepen erover, zo hoog stond de lahar. Sommigen kropen over de halfharde modder die de lahar had achtergelaten. Een aantal bracht het er niet levend af. De regering zond helikopters naar de ernstiger getroffen gebieden zodat mensen van de daken gehaald konden worden. — Zie het bijbehorende artikel „Wij werden uit een lahar gered!” voor verdere details.

Liefde beweegt anderen tot helpen

Jehovah’s Getuigen waren blij te vernemen dat hoewel veel huizen en sommige Koninkrijkszalen verwoest of ernstig beschadigd waren, geen van hun christelijke broeders en zusters het leven verloren had. Het was echter duidelijk dat onder degenen die door de lahars of de overstromingen getroffen waren, de nood groot was. Sommige Getuigen waren ontkomen met niet meer dan de kleren die zij aan hadden, kleren die doorweekt waren van de modder van de lahar. Hoe reageerden medechristenen op de behoefte?

Gemeenteouderlingen uit de directe omgeving deden hun best om vast te stellen of hun christelijke broeders in veiligheid waren of hulp nodig hadden om te evacueren. Dit viel niet mee, aangezien in veel gebieden het door de lahars gedeponeerde materiaal nog zacht was. Guillermo Tungol, een ouderling in de gemeente Bacolor, zei: „Wij gingen op pad om te helpen. Wij liepen op de telefoonkabels om de broeders te bereiken.” Wilson Uy, een volle-tijdprediker in dezelfde gemeente, voegde eraan toe: „Wij konden er haast niet komen omdat wij door water moesten waden dat tot onze borst reikte en dat behoorlijk snel stroomde.” Maar door behoedzaam te zijn lukte het hun en konden zij vaststellen in welke omstandigheden gemeenteleden verkeerden en hulp bieden waar dat mogelijk was.

Op maandagochtend 2 oktober was men zich op het bijkantoor van het Wachttorengenootschap terdege bewust van de behoefte. Zouden de 345 vrijwillige werkers op het bijkantoor in staat zijn hulp te bieden? Ja! De reactie was prompt. Tegen tien uur ’s morgens hadden alleen al deze werkers bijna een ton kleding voor hun getroffen christelijke broeders bijgedragen. Die werd samen met wat voedsel en geldelijke middelen overgebracht met een vrachtwagen die de lading dezelfde dag nog bezorgde.

Binnen enkele dagen waren de gemeenten in Groot-Manila op de hoogte gebracht van de behoefte. Al gauw werd nog eens meer dan vijf ton kleding gestuurd, samen met andere noodzakelijke goederen. Een Getuige uit Japan bracht ten tijde van de ramp een bezoek aan de Filippijnen. Zij was net uit Hong Kong gekomen, waar zij wat kleding voor zichzelf had gekocht. Toen zij vernam van de benarde situatie van haar medechristenen in de buurt van de Pinatubo, gaf zij hun alle door haar gekochte kleren en keerde zonder haar aankopen naar Japan terug. Hoe verfrissend om ware christenen liefde te zien tonen tegenover degenen die in nood zijn — niet slechts door hun het beste te wensen maar door ’hun te geven wat zij voor hun lichaam nodig hebben’. — Jakobus 2:16.

Prijzenswaardig is ook dat Jehovah’s Getuigen hun ijver voor geestelijke zaken niet door zulke gebeurtenissen lieten bekoelen. Christelijke vergaderingen vonden voortgang — in één geval zelfs in een Koninkrijkszaal waar het water tot aan de enkels kwam. In het besef hoe belangrijk het is anderen met de bijbelse boodschap te bereiken, bleven die christenen van huis tot huis prediken. Sommigen moesten door het water waden om het gebied te bereiken waar zij zouden prediken — waar het water dan wat minder hoog stond. Zij hadden extra kleren bij zich en verkleedden zich op een drogere plek. Hoewel deze christenen dus zelf getroffen waren, kon dat hen er niet van weerhouden bezorgdheid voor anderen te tonen.

Ja, de nasleep van de Pinatubo is erger gebleken dan velen beseften. Het is een verhaal dat nog wel een aantal jaren kan doorgaan. Er zijn pogingen in het werk gesteld om de lahars te beteugelen, maar soms gaat dat het vermogen van de mens te boven. Hoe aangenaam is het om te zien dat wanneer zulke situaties zich voordoen, ware christenen ze benutten als een gelegenheid om hun liefde voor God en hun medemens te demonstreren!

[Voetnoten]

[Kader/Illustratie op blz. 21]

Hoe de Pinatubo de wereld beïnvloedde

WANNEER een eruptie met een omvang als die van de Pinatubo afloopt of ophoudt, dan is dat het einde van het verhaal. Juist? Beslist niet! Merk eens op wat sommige van de nog steeds niet verdwenen wereldwijde effecten zijn.

◼ U kunt een tijdlang na de eruptie opmerkelijk mooie zonsondergangen hebben waargenomen.

◼ Geleerden in Mexico waren verbaasd over de ongewoon heldere totale eclips van de zon op 11 juli 1991. De reden? De eruptie van de Pinatubo. Stofdeeltjes verstrooiden het licht van de corona in sterkere mate dan normaal.

◼ Het weer werd ook beïnvloed. Ongeveer drie maanden na de eruptie werd bericht dat Tokio (Japan) zo’n tien procent minder direct zonlicht ontving dan gewoonlijk. Vulkanische as hield een deel van het zonlicht tegen. Science News berichtte over een daling van ongeveer een graad Celsius in de gemiddelde temperatuur in delen van het noordelijk halfrond.

◼ Een ander effect was de toegenomen afbraak van de ozonlaag van de aarde. Zwavelzuur dat door de eruptie in de atmosfeer was gebracht, verbond zich met chloorverbindingen van menselijke oorsprong, met als gevolg een afname van ozon. De ozonlaag voorziet normaal gesproken in een atmosferisch schild dat ertoe bijdraagt mensen te beschermen tegen kanker. Kort na de eruptie daalden de ozonniveaus in Antarctica tot bijna nul; bij de evenaar daalden ze twintig procent.

◼ Honger en ziekte waren ook negatieve effecten. Mensen die door de vulkaan ontheemd waren, moesten tijdelijk in evacuatiecentra verblijven, waar ziekten zich snel verbreidden. De omstandigheden waren vooral ellendig voor de Aëta, een in stamverband levend volk dat door de eruptie hun gebied moest verlaten en terechtkwam in een omgeving waaraan zij niet gewend waren.

[Illustratie]

Evacués uit overstroomde of door lahars getroffen gebieden

[Illustratie op blz. 18]

Huis dat door een lahar wordt meegevoerd

[Illustratie op blz. 18]

Huizen met twee woonlagen die tot het dak in de modder staan

[Illustratie op blz. 18]

Veel prachtig bouwland is door de lahars een woestenij geworden

[Illustraties op blz. 19]

Boven: Bankgebouw in Bacolor (Pampanga), tot halverwege in een lahar, maart 1995

Onder: Zelfde bankgebouw, helemaal bedekt door een latere lahar, september 1995