Hoe aan een goede opleiding te komen

EEN goede schoolopleiding bereidt kinderen erop voor iets van het leven in de hedendaagse samenleving te maken. Ze rust hen toe met basisvaardigheden als goed kunnen lezen en schrijven en de rekenkunst. Bovendien is ze van invloed op hun interactie met anderen en worden gezonde morele maatstaven erdoor versterkt.

Doordat wij in kritieke tijden leven, is zo’n opleiding echter heel moeilijk te geven. Een Australische onderwijzer met jarenlange ervaring verzuchtte: „De klassen bestaan uit kinderen die geneigd zijn tot geweld en die obscene, grove taal gebruiken; uit kinderen die uitgeput zijn door slaapgebrek omdat zij te veel tv-kijken; uit ondervoede of hongerige kinderen; en uit kinderen die zonder discipline grootgebracht worden.” En onderwijzers zullen u vertellen: „Onhandelbare kinderen kun je niets bijbrengen.”

Albert Shanker, voorzitter van de Amerikaanse Vereniging van Onderwijzers, beschreef de lastige situatie van onderwijzers als volgt: „Zij moeten drugs- en alcoholvoorlichting geven, seksuele voorlichting, . . . oefeningen in zelfrespect voor leerlingen, opmerken wie lid zijn van een bende, . . . en een hele reeks andere dingen. Alles behalve echt onderwijs. . . . Er wordt in feite van hen verlangd dat zij maatschappelijk werkers zijn, moeders, vaders, therapeuten, politieagenten, voedingsdeskundigen, welzijnswerkers en medisch specialisten.”

Waarom wordt dit van leerkrachten verlangd? Een overzicht van de samenstelling van de klassen in een grote stad in het noordoosten van de Verenigde Staten laat zien waarom. The New York Times gaf de uitspraken van een deskundige weer over een gemiddelde klas van 23 leerlingen. Hij zei dat „acht tot vijftien waarschijnlijk in armoede leefden; drie vermoedelijk geboren waren toen hun moeders aan de drugs waren; vijftien bij alleenstaande ouders woonden”.

Het is duidelijk dat het gezin aan het uiteenvallen is. In de Verenigde Staten is bijna een op de drie geboorten onwettig en loopt een op de twee huwelijken op een echtscheiding uit. Maar het percentage buitenechtelijke geboorten in Denemarken, Frankrijk, Groot-Brittannië en Zweden is nog hoger. Welke pogingen worden er gedaan om de crisis op te vangen die deze situatie op de scholen teweegbrengt?

Op zoek naar oplossingen

Er zijn verscheidene experimentele of alternatieve scholen opgericht. Ze zijn gewoonlijk kleiner — waardoor meer toezicht mogelijk is — en veel ervan stellen hun eigen onderwijsprogramma op in een poging beter aan de behoeften van kinderen te voldoen. In New York City zijn sinds 1993 48 van zulke kleinere scholen geopend en er bestaan plannen voor nog eens 50. „Het geweld [op school] is de aanleiding tot het experiment geweest”, werd in The New York Times opgemerkt. In Rusland waren tegen 1992 ruim 500 alternatieve scholen van start gegaan, met meer dan 333.000 leerlingen.

Anderzijds werd in The Toronto Star bericht: „Duizenden sturen hun kinderen naar exclusieve privé-scholen.” In de Canadese provincie Ontario alleen al gaan bijna 75.000 kinderen naar privé-scholen. Die treft men nu ook in heel Rusland aan, en volgens het blad China Today zijn ze in China opgekomen „als bamboescheuten na een lenteregen”. In The Handbook of Private Schools staan bijna 1700 van zulke scholen in de Verenigde Staten gratis vermeld; het jaarlijkse lesgeld kan daar $20.000 of meer bedragen.

Weer andere ouders hebben besloten hun kinderen thuis te onderwijzen. Geschat wordt dat alleen al in de Verenigde Staten de huisonderwijsgelederen zijn gegroeid van zo’n 15.000 in 1970 tot wel een miljoen in 1995.

Uiteenlopende resultaten

Niet alle onderwijssystemen overal ter wereld boeken vergelijkbare resultaten. In juli 1993 zei Shanker tegen een groep Amerikaanse leerkrachten: „Andere landen runnen scholen die aanzienlijk betere resultaten hebben dan de onze.” Ter illustratie verhaalde hij dat hij een echtpaar uit Rusland had ontmoet dat naar de Verenigde Staten was verhuisd. Hij vertelde: „Zij zeiden dat hoewel zij hun dochtertje op een zeer goede privé-school hadden gedaan, zij in groep acht leerde wat zij in Rusland al in groep drie had geleerd.”

De voormalige Sovjet-Unie ontwikkelde een onderwijssysteem waardoor bijna de hele bevolking lezen en schrijven leerde. Daar staat tegenover dat volgens een schatting van het Amerikaanse Ministerie van Onderwijs 27 miljoen Amerikanen geen straatnaam of het nummer op een bus kunnen ontcijferen. En de Australische Canberra Times berichtte dat „wel 25 procent van de basisschoolleerlingen naar de middelbare school overstapte zonder te kunnen lezen en schrijven”.

De crisis op scholen doet zich nu tot op zekere hoogte bijna overal voor. In het uit 1994 daterende boek Education and Society in the New Russia wordt gezegd dat „72,6 procent van de geïnterviewde Russische leraren beaamde dat het onderwijssysteem in een ernstige crisis verkeerde”. Volgens Tanja, een Moskouse onderwijzeres met jarenlange ervaring, is een belangrijke factor bij de crisis dat „de ouders en leerlingen zelf niet veel waarde meer hechten aan onderwijs”. Zij merkte bijvoorbeeld op dat „een onderwijzer de helft verdient van wat de gemiddelde buschauffeur krijgt — of nog minder”.

Een goede opleiding van essentieel belang

Nu de menselijke samenleving steeds complexer wordt, wordt een goede opleiding belangrijker. In veel landen is de schoolopleiding die nodig is wil een jonge volwassene werk kunnen krijgen waarmee hij in zijn eigen onderhoud en dat van een toekomstig gezin kan voorzien, hoger geworden. Daarom zullen zij die de basisvakken onder de knie hebben, veel betere kansen op een baan maken. Het gaat werkgevers vooral om de hamvraag — hoe goed de sollicitant het werk kan doen.

De directeur van een arbeidsbureau merkte over veel jongeren die de middelbare school hebben doorlopen op: „Zij hebben niet leren werken.” Hij voegde eraan toe: „Het probleem waar werkgevers het voortdurend met me over hebben in verband met jonge mensen, is dat zij niet zo goed kunnen lezen en schrijven. Zij kunnen geen sollicitatieformulier invullen.”

Ouders zullen beslist een goede opleiding voor hun kinderen wensen, en verstandige jongeren zullen zelf een goede opleiding willen hebben. Maar het is belangrijk dat zij de benodigde sleutels gebruiken. Wat zijn die sleutels, en hoe kunnen ze gebruikt worden?

[Inzet op blz. 6]

In Rusland ’verdient een onderwijzer de helft van wat de gemiddelde buschauffeur krijgt’