Gordelroos — Hoe de pijn tegen te gaan
„De intense pijn achter mijn oog was beangstigend”, weet Ann nog. „Ik was bang dat er zich een hersentumor ontwikkelde.”
„Toen ik wakker werd met zo’n vreemde pijn in mijn zij, dacht ik dat het een blindedarmontsteking was”, herinnert Jean zich.
„Ik had wel meer uitslag gehad,” vertelt Dilip, „maar ik vroeg me af waarom dit zo’n pijn deed onder de huid.”
WAT is gordelroos precies? In medische taal wordt de ziekte aangeduid als herpes zoster (van de Griekse woorden herʹpes, afgeleid van herʹpo dat „kruipen” betekent, en zosʹter, „gordel”). In overeenstemming met de naam kruipt het herpesvirus dat gordelroos veroorzaakt, heimelijk langs gevoelszenuwen en strengelt zich dikwijls met een spoor van pijnlijke uitslag als een gordel rond het lichaam. De vaak folterende pijn van de ontstoken zenuw kan ondraaglijk zijn.
Vroege symptomen van gordelroos, zoals koorts, koude rillingen en algehele malaise, lijken vaak op een griep maar kunnen ook aangezien worden voor een hartaanval, een hersentumor of een andere ernstige aandoening. Gevoelloosheid, oppervlakkige tintelingen en intense brandende of jeukende gewaarwordingen die verergeren tot hevige, folterende pijn zijn de algemeenste klachten van het slachtoffer van gordelroos.
Ongeveer een week na het begin van de symptomen verschijnt een strook jeukende rode vlekjes langs het netwerk van gevoelszenuwen dat door het virus aangevallen wordt, gewoonlijk boven het middel en slechts aan één kant van het lichaam. Kenmerkende locaties zijn de ribbenkast, lage rug, borst, nek, voorhoofd of ogen, afhankelijk van de aangetaste zenuwknopen. De uitslag ontwikkelt zich al snel tot groepjes met vocht gevulde blaasjes. In ongeveer tien dagen komt hier een korstje op dat dan loslaat, waarna in veel gevallen littekens en nog wat pijn resteren als herinnering aan de doorgemaakte gordelroos.
Oorzaken, voorkomen en prognose
Hoe krijgt men gordelroos? Waarschijnlijk infecteert de patiënt zichzelf. Medisch onderzoekers hebben als praktisch zeker vastgesteld dat het herpesvirus (varicella-zoster) dat gordelroos veroorzaakt, hetzelfde hoogstbesmettelijke virus is dat waterpokken veroorzaakt. Dit verklaart waarom iemand met gordelroos een ander (gewoonlijk een kind) waterpokken kan bezorgen. Om gordelroos te krijgen moet men echter eerst waterpokken hebben gehad.
Na een waterpokkenepisode, gewoonlijk in de vroege jeugd, bevrijdt het immuunsysteem het lichaam niet volledig van het varicella-zoster-virus. Dit verplaatst zich naar een afgelegen zenuwcentrum (onderzoekers denken aan een gebied langs de wervelkolom of in de hersenen) en sluimert daar totdat het de omstandigheden mee heeft voor een nieuwe aanval, vaak jaren later, als het immuunsysteem verzwakt is.
Hoewel 10 tot 20 procent van de totale bevolking wel een keer gordelroos krijgt, zijn mensen boven de 50 het kwetsbaarst. Onderzoekers schatten dat de helft van degenen die de 85 bereiken de ziekte gehad heeft. Mannen en vrouwen worden in ongeveer gelijke mate getroffen. De ziekte kan terugkomen, maar er kan enige bemoediging ontleend worden aan het feit dat slechts 2 tot 4 procent een tweede aanval doormaakt.
Een aanval van gordelroos komt in de meeste gevallen na een periode van ernstige ziekte, ongewone stress, langdurige vermoeidheid of een ander trauma. Hij kan volgen op chemotherapie, bestraling of andere behandelingen die het immuunsysteem in gevaar brengen of verzwakken. Deze tweede aanval van het waterpokkenvirus veroorzaakt dan niet opnieuw waterpokken maar gordelroos, waarbij zich enkele van de algemene kenmerken van waterpokken voordoen. Deze kenmerkende verschijnselen omvatten stadia van uitslag, blaasjes en korstjes, maar niettemin is gordelroos een ziekte op zich.
Hoe ernstig is gordelroos en hoe lang duurt een aanval? Hoewel gordelroos u behoorlijk zal aangrijpen, is de ziekte zelden levensbedreigend. Maar als u het krijgt, kunt u zich voorbereiden op ettelijke weken van aanhoudende pijn terwijl het lichaam zijn verdediging opbouwt tegen deze opflakkerende virusinfectie. De duur van de ziekte varieert in de meeste gevallen van zeven tot tien dagen, hoewel het wel vier weken kan vergen voordat de uitslag genezen is. Het is niet ongewoon als gordelroospatiënten nog een aantal weken en soms maanden nadat de blaasjes verdwenen zijn, geplaagd worden door zenuwpijn, postherpetische neuralgie genaamd.
Als de infectie zich tot een oog uitbreidt, kan dit het gezichtsvermogen ernstig aantasten en blindheid veroorzaken. Het is daarom raadzaam direct een oogarts te raadplegen als het aangetaste gebied zich in het gezicht bevindt. Een vroege behandeling kan vaak ernstige complicaties aan de ogen voorkomen.
Behandeling
Wat kan er gedaan worden om gordelroos effectief te behandelen? Hoewel er van oudsher al allerlei remedies geprobeerd zijn, moet naar alle eerlijkheid geantwoord worden dat de medische wetenschap nog steeds een behandeling moet uitvinden die meer doet dan de uitwerking ietwat af te zwakken en de pijn binnen de perken te houden totdat de ziekte haar beloop heeft gehad.
Recent onderzoek naar het gebruik van antivirale middelen bij de behandeling van verscheidene herpesinfecties heeft enkele veelbelovende resultaten opgeleverd voor de behandeling van gordelroos. Acyclovir bijvoorbeeld werkt weliswaar niet genezend maar het vertraagt de vermeerdering van het virus en draagt bij sommige patiënten bij tot een vermindering van de pijn en verkorting van de duur van de ziekte. Onderzoekers zeggen dat er voor maximale resultaten vroeg met de behandeling begonnen moet worden.
In een onderzoek aan de medische faculteit van de University of Colorado trad bij gordelroospatiënten die tien dagen lang vijfmaal per dag oraal 800 milligram acyclovir kregen, significant minder vorming van blaasjes, korstvorming en pijn op dan bij degenen die een placebo kregen. Onderzoekers zijn verdeeld over de vraag of acyclovir ook de hevigheid van postherpetische neuralgie kan verminderen. Met vidarabine, een ander antiviraal middel, is enig succes geboekt in de behandeling van gordelroos. Er wordt research verricht naar een vaccin, maar dat verkeert nog in het experimentele stadium.
Velen die gordelroos hebben gehad, zeggen dat de pijn beter te verduren zou zijn als ze niet zo aanhield. Dag en nacht blijft de pijn aanwezig, en de patiënt raakt zowel mentaal als fysiek uitgeput.
Voor die dagen dat het pijnniveau zeer hoog ligt, overwegen artsen soms een paar dagen krachtiger pijnstillers toe te dienen, hoewel die vaak onwenselijke bijwerkingen hebben. Als de patiënt het hebben kan, brengen natte koude compressen soms wat verlichting. Sommigen hebben baat gevonden bij de lokale applicatie van een crème met 1 procent zilversulfadiazine, en dat een paar maal per dag. Blijf van de blaren af; ga niet krabben en bedek ze niet met verband.
De plekken zullen geleidelijk helen, maar voor veel lijders is er geen bevrijding van de pijn omdat de gordelroos een tweede aanval inzet. Er doet zich een postherpetische neuralgie voor, hetgeen in het bijzonder voor ouderen en patiënten bij wie het immuunsysteem is onderdrukt, slopend is. Deze bonzende, stekende pijn draaglijk houden is moeilijk. Men heeft het met corticosteroïden geprobeerd, maar de medische gegevens zijn niet eenduidig ten aanzien van de effectiviteit en veiligheid van deze krachtige middelen. Artsen schrijven soms het antidepressivum amitriptyline voor wanneer er sprake is van lang aanhoudende pijn, maar ook dit kan vooral bij langdurig gebruik de problemen vergroten.
Merkwaardig genoeg zijn er veelbelovende resultaten bij de pijnbestrijding geboekt met een zalf die capsaïcine bevat, een stof die afkomstig is uit de rode pepers waarvan chilipoeder gemaakt wordt. Maar dit middel kan pas worden toegepast wanneer open blaren geheeld zijn. Strijdend tegen een zware aanval van gordelroos vond de in het begin genoemde Jean verlichting door verscheidene weken dag en nacht een TENS-apparaat voor transcutane elektrische zenuwstimulatie bij zich te dragen. De lichte elektrische impulsen maskeerden de intense inwendige pijn en boden haar toch bewegingsvrijheid.
De lijst van huismiddeltjes is lang en komt voor het merendeel neer op een gezond voedingspatroon (weinig arginine) en supplementen als vitamine B en C en L-lysine. Sommigen beweren baat te hebben bij het plaatselijk aanbrengen van appelazijn; anderen gebruiken vitamine E ter bevordering van het helen van de huidaandoeningen.
De kans is groot dat als u gordelroos krijgt, het niet lang zal duren voordat nabije en verre vrienden u ongevraagd hun favoriete huismiddeltjes zullen toesturen. Sommige suggesties zullen helpen, vele niet. Misschien zullen ze u bij al uw pijn een glimlach op het gezicht toveren. Uw vrienden geven tenminste om u, en deze wetenschap doet u misschien meer dan hun remedies.
In de aanpak van gordelroos kunnen de patiënt en zijn arts wellicht iets doen om de aanval wat minder ernstig te maken en de pijn te minimaliseren. Maar als uw arts zegt: „Het ziet ernaar uit dat u een aanval van gordelroos hebt”, bedoelt hij daarmee misschien eenvoudig dat u maar het beste kunt proberen geduld te oefenen en te volharden terwijl de verdedigingsmechanismen die onze Schepper in het lichaam heeft aangebracht de ziekte onder controle brengen.