Vooruitgang in de bestrijding van pijn

TOT voor kort wisten maar weinig artsen erg veel over pijn en dat geldt voor veel artsen nog steeds. Dr. John Liebeskind, voormalig president van de International Pain Foundation, merkte enkele jaren geleden op: „Ik denk niet dat er ergens ter wereld een medische faculteit is waar van de vier jaar meer dan vier uur wordt besteed aan het onderwijzen van de studenten in het diagnostiseren en behandelen van pijnproblemen.”

De doorbraken in het inzicht in pijn zijn echter samengevallen met grotere inspanningen om pijn te bestrijden. De vooruitzichten voor pijnlijders zijn dan ook rooskleuriger geworden. „Wij kunnen allemaal dankbaar zijn”, berichtte het blad American Health, „dat de geneeskunde nu erkent dat chronische pijn niet louter een symptoom maar een behandelbare ziekte op zich is.” Deze zienswijze heeft bijgedragen tot een formidabele toename van het aantal klinieken die zich toeleggen op pijnbestrijding.

Waar pijn wordt bestreden

Dr. John J. Bonica opende de eerste multidisciplinaire pijnkliniek in de Verenigde Staten. „In 1969 waren er wereldwijd slechts tien van zulke klinieken”, berichtte hij. Maar het aantal aan pijnbestrijding gewijde klinieken is de afgelopen 25 jaar opzienbarend toegenomen. Er zijn nu meer dan duizend pijnklinieken, en een vertegenwoordiger van een nationale vereniging ter bestrijding van chronische pijn zei dat „er bijna dagelijks nieuwe geopend worden”.a

Bedenk eens wat dat betekent! „Patiënten die altijd honderden of duizenden kilometers moesten afleggen om verlichting te vinden voor ernstige pijn, kunnen die nu dicht bij huis vinden”, zei dr. Gary Feldstein, een anesthesioloog in de stad New York. Lijdt u zelf pijn, wat een zegen kan het dan zijn hulp te ontvangen van een team van specialisten die opgeleid zijn om pijn te bestrijden!

Linda Parsons, de vrouw van een reizend opziener bij Jehovah’s Getuigen, had jarenlang last van rugpijn. Zij raadpleegde de ene arts na de andere, maar haar pijn bleef onverminderd. Op een dag in mei vorig jaar pakte haar man, de wanhoop nabij, de telefoongids en keek onder pijn. Daar stond het telefoonnummer vermeld van een pijnkliniek niet ver van waar zij dienden in Zuid-Californië. Er werd een afspraak gemaakt en enkele dagen later bezocht Linda een arts voor een eerste consult en evaluatie.

Er werden regelingen getroffen om Linda poliklinisch te behandelen. Zij begon driemaal per week naar de kliniek te gaan voor behandeling en volgde ook thuis een therapie. Binnen enkele weken constateerde zij een opmerkelijke verbetering. Haar man vertelt: „Ik herinner me dat ze op een avond bijna verbaasd zei: ’Ik kan het niet geloven, maar ik heb bijna geen pijn.’” Binnen enkele maanden kon zij stoppen met de regelmatige bezoeken aan de kliniek.

De hulp die Linda kreeg om haar pijn te bestrijden, is vergelijkbaar met die welke veel multidisciplinaire pijnklinieken bieden. Zo’n kliniek maakt gebruik van de deskundigheid van een team van gezondheidswerkers, wat volgens dr. Bonica „de beste benadering om chronische pijn te bestrijden” is. Hoe werd Linda bijvoorbeeld behandeld voor haar pijn?

Hoe pijn bestreden kan worden

Een brochure van de kliniek beschrijft de gang van zaken bij aankomst: „Iedereen wordt beoordeeld door een arts om de oorzaak van de pijn vast te stellen en dan worden er reële doelen en behandelprogramma’s uiteengezet. . . . Specialistische technieken en benaderingen worden gebruikt om het lichaam te helpen ’endorfinen’ (natuurlijke, in het lichaam aangemaakte verbindingen) af te geven om de pijn en bezorgdheid te verminderen en afhankelijkheid van geneesmiddelen te vermijden.”

Tot de therapieën die Linda kreeg, behoorden acupunctuur en TENS, wat staat voor transcutane (door de huid heen toegediende) elektrische zenuwstimulatie. Zij kreeg elektrische-stimulatiebehandelingen in de kliniek en kreeg een kleine TENS-unit mee die zij thuis moest gebruiken. Biofeedback — een procedure waarbij de patiënt wordt geleerd de reacties van zijn lichaam nauwgezet te volgen en ze te wijzigen om het effect van de pijn te verminderen — werd ook toegepast.

Fysiotherapie, onder meer massage van de diepe weefsels, maakte ook deel uit van het behandelprogramma. Na verloop van tijd, maar pas toen Linda eraan toe was, werd begonnen met een oefeningenprogramma in de gymnastiekzaal van de kliniek en dat werd een belangrijk onderdeel van de behandeling. Lichaamsbeweging is van essentieel belang, omdat daardoor de hoeveelheid endorfinen, die door chronische pijn duchtig aangesproken is, weer op peil blijkt te komen. Het is echter een hele uitdaging om mensen die pijn hebben te helpen, een nuttig oefeningenprogramma af te werken.

Veel lijders aan chronische pijn die naar klinieken komen, gebruiken grote hoeveelheden pijnstillers, en Linda was daar geen uitzondering op. Maar al gauw was zij van haar medicijnen af, wat een belangrijk doel van pijnklinieken is. Linda vertoonde geen ontwenningsverschijnselen, maar dat is niet ongewoon. De pijndeskundige dr. Ronald Melzack merkte op dat bij „een onderzoek van meer dan 10.000 slachtoffers van verbranding . . ., niet één geval van latere verslaving toe te schrijven was aan de verdovende middelen die tijdens het verblijf in het ziekenhuis gegeven waren ter verlichting van de pijn”.

Daar er bij chronische pijn vaak een belangrijk psychisch aspect meespeelt, proberen klinieken patiënten in feite te helpen hun pijn af te leren. „Waar je aan denkt,” verklaarde dr. Arthur Barsky, hoogleraar aan de Harvard Medical School, „wat je verwacht, hoeveel aandacht je besteedt aan hoe je je voelt — al die dingen zijn van reusachtige invloed op wat je in feite voelt.” Patiënten worden daarom geholpen zich niet op hun pijn maar op andere zaken te concentreren.

Vooruitzichten voor genezing

Zijn deze nieuwe pijnklinieken het antwoord op de pijnproblemen van de mensheid? Hoewel de hier beschreven methoden van pijnbestrijding een hulp kunnen zijn, moet een goede kliniek of pijnspecialist met zorg gekozen worden. Zelfs dan moeten de verwachtingen reëel zijn.

Ter illustratie een typerend succesverhaal: Stephen Kaufman, voormalig olympisch gewichtheffer, werd bijna invalide door de chronische pijn die hij leed nadat een overvaller hem in de nek had geschoten. Na acht maanden een pijnbestrijdingsprogramma gevolgd te hebben, kon hij weer hele dagen werken en uiteindelijk zelfs weer aan wedstrijden in gewichtheffen meedoen. Toch zei hij: „De helft van de tijd branden mijn tenen alsof ze in kokend water zitten.”

Ondanks alle opwindende vooruitgang gaat het duidelijk het vermogen van de mens te boven, de bijbelse belofte dat ’er geen pijn meer zal zijn’ waar te maken (Openbaring 21:4). Hoe kan dat doel dan wel bereikt worden?

[Voetnoot]

[Illustraties op blz. 9]

Pijnbestrijdingsmethoden, waaronder elektrische zenuwstimulatie

[Verantwoording]

Met toestemming van de Pijnbestrijdingscentra van San Diego