Canada’s schitterende „bewegende verkeersweg”

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN CANADA

„Welke rivier is dit?” „Een rivier zonder einde”, antwoordde de inheemse gids

HET was het jaar 1535. De informerende ontdekkingsreiziger, Jacques Cartier, had er geen idee van dat de waterweg die hij op het punt stond in kaart te brengen, eens een van de belangrijkste waterwegen van Noord-Amerika zou zijn. Deze rivier werd de eerste grote „verkeersweg” voor de bonthandelaars en kolonisten van lang geleden en ten slotte voor de hedendaagse reusachtige vrachtschepen die ook de oceanen bevaren. Ze is bij de monding ruim 130 kilometer breed en loopt zo’n 1200 kilometer landinwaarts, van de Atlantische Oceaan naar het Ontariomeer.

Volgens de geschiedenisboeken heeft deze indrukwekkende waterweg aan Cartier de naam Saint Lawrence te danken. Uiteindelijk werd die naam voor zowel de rivier als de golf aan de monding ervan gebruikt.

Een paar van de mooiste landschappen van Noord-Amerika liggen langs de Saint Lawrence. Waar steile bergwanden en ruige dalen naar het water aflopen, is een van de langste fjorden ter wereld ontstaan, de Saguenayfjord, die bijna 100 kilometer lang is. De machtige rivier de Saguenay kolkt vanuit het noorden de Saint Lawrence in en vormt een trechtermond waar het vloedwater van de oceaan zich vermengt met het toestromende rivierwater.

Hier ontmoeten volgens zeebiologen twee werelden elkaar onder de oppervlakte. Koud, zout oceaanwater stroomt binnen door wel 400 meter diepe onderwaterkanalen, komt dan omhoog en vermengt zich met zoet water uit de rivieren. Het zeeleven gedijt goed in deze trechtermond. Betrekkelijk dicht bij elkaar leven er beloega’s (witte dolfijnen), dwergvinvissen, gewone vinvissen en reusachtige blauwe vinvissen. Gewoonlijk leven deze vier walvissoorten honderden kilometers bij elkaar vandaan. Geen wonder dat in één recent jaar meer dan 70.000 toeristen een van de speciaal voor het gadeslaan van walvissen georganiseerde tochtjes op de Saint Lawrence maakten.

De combinatie van planten, vogels en andere dieren langs de rivier is een van de bijzonderste op aarde. Er leven honderden vissoorten, meer dan twintig soorten amfibieën en reptielen en twaalf soorten zeezoogdieren. Naar verluidt worden de moerassen en kusten geregeld bezocht door tegen de 300 vogelsoorten. Trekvogels als eenden en sneeuwganzen doen bij duizenden deze wateren aan.

Verder stroomopwaarts rijzen op enige afstand serene blauwgetinte bergen op. De oevers zijn omzoomd met donkere wouden. Statige eilanden houden de wacht in de brede vaargeul. Boerderijen, dorpen en steden prijken op de oevers.

Vanaf Montreal landinwaarts vertoont de rivier over een afstand van 160 kilometer een reeks stroomversnellingen. Na de stroomversnellingen komen de schepen in rustiger vaarwater op een 60 kilometer lang traject dat bezaaid is met wat men de Thousand Islands noemt (hoewel het feitelijk eerder tweeduizend dan duizend eilanden zijn).

Het verkeer op de „verkeersweg”

Reeds in 1680 praatten Europese kolonisten erover de „weg” voorbij Montreal toegankelijk te maken voor oceaanverkeer door kanalen te graven om de stroomversnellingen te omzeilen. Bijna 300 jaar later werd die droom werkelijkheid met de opening van de Saint Lawrence Seaway in 1959. Die wordt betiteld als een van de grootste waterbouwkundige werken ter wereld.

Om dit 293 kilometer lange watertraject te voltooien, werden er tussen Montreal en het Ontariomeer zeven nieuwe sluizen gebouwd. Daarvoor was het nodig meer dan 150 miljoen kubieke meter aarde en gesteente uit te graven; zou men die hoeveelheid gelijkmatig over een voetbalveld verdelen, dan zou er een ruim 35 kilometer hoge berg ontstaan. Met de hoeveelheid beton die in de sluizen werd verwerkt, zou een vierbaansweg tussen Londen en Rome aangelegd kunnen worden.

Jacques LesStrang, de schrijver van Seaway — The Untold Story of North America’s Fourth Seacoast, citeerde deze woorden van een zeekapitein: „Er is in de hele wereld geen waterweg die eraan kan tippen. Hij is niet gemakkelijk bevaarbaar, maar de grootsheid van de rivier, het bulderen van de Niagara Watervallen en de eindeloze opeenvolging van meren en eilanden maakt hem buitengewoon aantrekkelijk.”

Oceaanschepen die het verlengde van de „verkeersweg” bevaren naar Duluth-Superior, een aan het Bovenmeer gelegen stad in de Verenigde Staten, maken een klim naar 180 meter boven zeeniveau, de hoogte van een zestig verdiepingen tellende wolkenkrabber. De totale reis landinwaarts bedraagt vanaf de Atlantische Oceaan 3700 kilometer.

Dit zeeverkeer heeft steden langs de route commerciële welvaart gebracht. In het boek The Great Lakes/St. Lawrence System wordt opgemerkt: „Binnen dit zich over twee landen uitstrekkende gebied ligt het industriële centrum van zowel Canada als de Verenigde Staten, met een bevolkingscijfer van meer dan 100 miljoen en op zich de grootste bron van industriële rijkdommen in de westerse wereld.”

Tot de meer dan 150 havens die tussen de Atlantische Oceaan en het Bovenmeer aan de waterweg liggen, behoren (in Canada) Quebec, Montreal, Toronto, Hamilton, Sault Sainte Marie en Thunder Bay en (in de Verenigde Staten) Buffalo, Erie, Cleveland, Detroit, Chicago en Duluth-Superior. Schepen uit onder meer Casablanca, Le Havre en Rotterdam vervoeren jaarlijks miljoenen tonnen vracht over de Saint Lawrence. Het gebruik van de „verkeersweg” zorgt voor tienduizenden banen en brengt jaarlijks miljarden dollars aan inkomsten op.

Alarmkreten

Na meer dan dertig jaar scheepvaart op deze „verkeersweg” is er nu echter alarm geslagen. Eeuwenlang zijn de Saint Lawrence en het Grote Meren-​bekken „gebruikt als riool en vuilnisbelt”, voert de organisatie Environment Canada aan. De „Grote Rivier” kon dat aan, tot voor kort.

Grote vrachtvaarders hebben hun ballast in de zoetwatermeren en de rivier gedumpt. Industrieën en steden langs de waterweg hebben giftige chemicaliën in de rivier geloosd. De landbouw heeft daar zijn uitspoelsel aan toegevoegd. Door het cumulatieve effect van dit alles is de rivier in gevaar komen te verkeren.

Naarmate er meer verontreinigende stoffen in de rivier terechtkwamen, verdwenen er geleidelijk vissoorten. Mettertijd werd het zwemmen verboden. Vervolgens kwam er een verbod op het eten van bepaalde vissen en schaaldieren. Het drinken van kraanwater dat uit de rivier afkomstig was werd ter discussie gesteld. Bepaalde soorten in het wild levende dieren werden officieel bedreigd verklaard. Dode beloega’s spoelden op het strand aan, ten prooi gevallen aan ziekten veroorzaakt door giftige stoffen in het water.

Het reinigen van de „verkeersweg”

De rivier liet een duidelijke boodschap horen. De schitterende „bewegende verkeersweg” was aan herstelwerkzaamheden toe. In 1988 reageerde de Canadese regering dan ook met het lanceren van het Saint Lawrence Actieplan, bedoeld om de rivier te reinigen via een programma van behoud, bescherming en herstel, in het bijzonder vanaf Montreal tot aan de Atlantische Oceaan.

Nu worden er steeds meer overlevingsplannen uitgewerkt voor bedreigde soorten. Er worden reservaten ingericht om wat er nog rest te behouden. Het hypermoderne Saguenay Marine Park, waar de Saguenay in de Saint Lawrence stroomt, werd gesticht om het uitzonderlijke zeemilieu en dierenleven te beschermen.

Er werden nieuwe regels ingevoerd. Industrieën kregen streefdatums om de vervuilende stoffen in de rivier met negentig procent te verminderen. Er worden nieuwe technologieën ontwikkeld om de vervuiling terug te dringen. Plekken die vervuild zijn door giftige stoffen in het rivierbezinksel of door baggerwerkzaamheden worden schoongemaakt. In sommige gebieden moeten langs de oevers nieuwe woongebieden voor het wild worden geschapen met gebruikmaking van gereinigd bezinksel. Er worden maatregelen genomen om het aantal en de activiteit te beperken van de jaarlijks duizenden toeristen die de rivier komen bezichtigen.

De schade is te herstellen. Om te beginnen zal de rivier, in tegenstelling tot verkeerswegen van menselijke makelij, zichzelf herstellen als mensen haar niet langer vervuilen. Verder is het een eerste vereiste dat de instelling verandert van zowel de industriëlen als de gewone consument, degenen die profijt trekken van de handel die langs de rivier en de Grote Meren wordt gedreven.

Eén aanwijzing voor succes met het keren van de achteruitgang vormt de beloega. Hoewel de beloega nog steeds een bedreigde soort is, maakt hij na in aantal van 5000 tot slechts zo’n 500 gedaald te zijn, nu een come-back.

Er is een nieuw bewustzijn bij het publiek van de schade die de natuurlijke rijkdom van de rivier is berokkend en van haar vroegere glorie. Zal dit besef krachtig genoeg zijn om toekomstige pogingen tot herstel te steunen? Beslist, wanneer menselijke schepselen respect en waardering voor Gods scheppingswerken hebben.

[Illustratieverantwoording op blz. 20]

Met toestemming van The St. Lawrence Seaway Authority