Mexico’s economische herstel — Hoe geslaagd is het?
DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN MEXICO
WERELDWIJD worstelen heel wat landen met hoge inflatie, devaluatie van hun munteenheid, instabiliteit en onrust onder de bevolking. Met de veranderingen die de afgelopen twee jaar in Rusland hebben plaatsgevonden, schijnen de economische problemen er groter te worden. De Verenigde Staten proberen, hoewel ze als het welvarendste land ter wereld worden beschouwd, uit een recessie omhoog te klauteren. Nu is de Japanse hoogconjunctuur aan het afnemen en springen de Japanners voorzichtiger met hun financiën om. Wat Latijns-Amerika betreft, daar zijn economische problemen iets wat bij het leven hoort.
In deze context kan het verwondering wekken enkele uitspraken over het economische herstel van Mexico te lezen. De Mexicaanse president Carlos Salinas de Gortari verklaarde: „Wij hebben de inflatie teruggebracht van bijna 200 procent in 1987 tot een niveau dat reeds de 10 procent heeft bereikt en nog steeds daalt.” In zijn toespraak voor de Foreign Policy Association in New York vervolgde hij: „Sinds 1989 zijn dertien miljoen Mexicanen aangesloten op het elektriciteitsnet, elf miljoen op de drinkwaterleiding en acht en een half miljoen op de riolering.”
Dat roept misschien enkele vragen op. Wat houdt dit herstel in? Gaat de levensstandaard van het Mexicaanse volk omhoog?
De crisisjaren
Vóór de jaren ’70 werd Mexico als economisch stabiel beschouwd. Met een wisselkoers voor de Mexicaanse peso van 12,5 ten opzichte van de dollar was de economie in wezen stabiel en de buitenlandse schuld was min of meer onder controle. Maar toen het er in de jaren ’80 op leek dat het Mexico economisch voor de wind zou gaan omdat er meer aardolie in het land werd gevonden, raakte het paradoxaal genoeg in een crisis, en in 1987 bereikte Mexico zijn hoogste inflatiecijfer.
In die tijd was het heel moeilijk aan de vraag naar geld te voldoen en de regering bleef geldbiljetten drukken, die elke dag aan waarde inboetten. Grote geldsommen begonnen het land uit te stromen om veiliger bewaard te worden op banken in het buitenland. De devaluatie van de peso was bijna gelijk aan het inflatietempo. Toen in 1992 de wisselkoers 3110 peso’s ten opzichte van de dollar was, had de devaluatie sinds de jaren ’70, toen de koers 12,5 peso’s was, de 24.000 procent overschreden.
In de twee vorige periodes van zes jaar leken de meeste stappen die de regering deed om de bovengenoemde problemen op te lossen hun doel voorbij te streven en ondermijnden ze de Mexicaanse economie. Zowel in het land zelf als in het buitenland begon het wantrouwen te groeien, en dat te meer toen Mexico in 1982 meedeelde dat het zelfs de rente op zijn buitenlandse schuld niet kon betalen.
Drastische veranderingen in de Mexicaanse economie
Tijdens het presidentschap van Carlos Salinas de Gortari, die op 1 december 1988 zijn ambt aanvaardde, hebben zich veranderingen voltrokken. President Salinas, econoom, afgestudeerd aan de Harvard University en omgeven door een groep financiële deskundigen, stond voor de taak de Mexicaanse economie te herstructureren. Er moest uit twee mogelijkheden gekozen worden: een gemengde economie of een markteconomie. Bij een gemengde economie beheerst de staat het grootste deel van de industrieën en nutsbedrijven, maar krijgen ook particuliere ondernemingen bestaansmogelijkheden. Bij een markteconomie wordt het land de vrije hand gelaten en mogen industrie en particuliere sector opereren met een minimum aan staatsbemoeienis. De regering Salinas koos voor een gemengde economie en keerde daarmee het proces om dat in voorgaande jaren was gevolgd. De vorige regering had zich overladen met veel ondernemingen en nutsbedrijven die, in plaats van produktief te zijn, staatssubsidies nodig hadden om het hoofd boven water te houden. Nu kregen particuliere bedrijven meer kansen en daarom begon men sommige staatsondernemingen te verkopen — bijna 400 tot dusver — wat liquide middelen schiep en de op de staatsfinanciën drukkende last verlichtte.
Met de privatisering van ondernemingen en het begeleidende bezuinigingsbeleid bij de openbare uitgaven is Mexico erin geslaagd zijn buitenlandse schuld te herfinancieren, die in 1993 ruim $103 miljard bedroeg. In deze situatie bezien sommige landen Mexico nu met meer vertrouwen als een land voor mogelijke investeringen.
Het Noordamerikaanse Vrijhandelsakkoord (NAFTA)
Sinds 1990 zijn er onderhandelingen gevoerd over een vrijhandelsakkoord tussen Canada, de Verenigde Staten en Mexico. In 1993 werden de debatten over de definitieve goedkeuring van dit akkoord voortgezet, vooral in de Verenigde Staten. De ratificatie moest tegen eind 1993 rond zijn, zodat het akkoord op 1 januari 1994 van kracht kon worden. Hoewel het akkoord werd gesloten tijdens de regering van de voormalige Amerikaanse president George Bush, zijn er tijdens de huidige regering-Clinton veel tegenstanders van het verdrag in de Verenigde Staten en in Canada geweest. Vanwaar de verdeeldheid?
Er bestaan verschillende meningen over de mogelijke effecten van NAFTA. Het Mexicaanse standpunt is positief, dat is te begrijpen. Jaime José Serra Puche, de Mexicaanse minister van Handel en Industriële Ontwikkeling, verklaarde tegenover een groep Amerikaanse zakenlieden in Detroit: „NAFTA is zeer zinnig. NAFTA zal ons namelijk helpen meer banen te scheppen, het zal ons helpen concurrerender te worden en NAFTA zal ons eveneens helpen het milieu te verbeteren.” Die laatste bewering is er een waarover veel Amerikanen hun twijfels hebben — zij voeren aan dat de zorg voor het milieu geen voornaam punt van overweging is geweest bij Mexicaanse bedrijven aan de grens met de Verenigde Staten. Ook wordt bericht dat de Amerikaanse bonden vrezen dat NAFTA een aanzienlijk banenverlies op de Amerikaanse arbeidsmarkt zal veroorzaken. Het antwoord van president Salinas luidt: „Mexico is de snelst groeiende markt voor exportartikelen uit de VS.” Hij zei dat Mexico „de op twee na grootste koper van goederen uit de VS [is], slechts overtroffen door Canada en Japan”.
Niet alleen voor de Verenigde Staten en Canada als handelspartners, maar ook voor andere landen opent Mexico zijn deuren. Japan heeft belangstelling getoond voor investeringen in Mexico. In feite werd een van de ondernemingen (Teléfonos de México) die werd geprivatiseerd, gekocht met overwegend Japans kapitaal.
De Mexicaanse nuevo peso (nieuwe peso)
Een van de strategieën van de regering voor een beter financieel beheer is de bijstelling van de Mexicaanse munteenheid. Door de devaluatie van de peso ten opzichte van de Amerikaanse dollar waren er grote bedragen aan peso’s nodig voor zakelijke transacties. Tot 1992 gingen er 3150 peso’s in een dollar, wat betekende dat voor een waarde van 1000 dollar er 3.150.000 peso’s nodig waren. Kunt u zich grotere geldbedragen voorstellen, zoals een miljoen of 100 miljoen dollar? Dat zou te veel cijfers vergen om praktisch te zijn voor zakelijke transacties. Daarom werd in 1993 besloten drie nullen van de peso af te nemen. Nu is de koers 3,2 peso’s ten opzichte van de dollar en is het gebruik van centen weer mogelijk geworden in de binnenlandse economie.
De nieuwe economie — Repercussies in het land
Reeds enkele jaren zijn de werkgevers, de industrie en de banksector in Mexico het erover eens dat gestreefd moet worden naar prijsbeheersing. De vakverenigingen hebben er ook in toegestemd geen hogere lonen te eisen. Dit is een manier geweest om de inflatie te beheersen. Hoe doeltreffend is deze beheersing echter geweest? Sommige mensen denken dat terwijl het stijgen van de lonen tegengehouden is, de prijzen wel zijn gestegen. Ook al werd de inflatie volgens officiële cijfers in 1993 onder de tien procent gehouden, gewone mensen, huisvrouwen bijvoorbeeld, hadden het gevoel dat zij elke dag minder konden kopen voor hetzelfde bedrag. In de Londense Economist werd de situatie als volgt samengevat: „De fiësta heeft plaats gemaakt voor de siësta.”
Dit brengt ons op de vraag: Is het er door de economische vooruitgang werkelijk op vooruitgegaan in de Mexicaanse samenleving? Helaas grijpt de armoede nog steeds om zich heen. Naar verluidt maakt het minimumloon voor arbeiders, dat nauwelijks de ƒ 270 per maand overschrijdt, het hun in veel plaatsen onmogelijk aan de armoede te ontkomen. In sommige Mexicaanse deelstaten ligt het minimumloon nog lager. Een doorsneearbeider of een metselaar verdient soms het equivalent van ƒ 350 of ƒ 550 per maand, wat het erg moeilijk voor hem maakt een gezin te onderhouden. Volgens een recent onderzoek verkeert „van de 91,9 procent van de Mexicaanse bevolking die in armoede leeft, zo’n 30,1 procent in extreme armoede”. — El Universal, 31 maart 1993.
Tegen deze achtergrond prediken ruim 380.000 getuigen van Jehovah een positieve boodschap tot de 85 miljoen Mexicanen — dat er spoedig wereldwijd een eind aan armoede en onrecht zal komen onder Gods Koninkrijksheerschappij in handen van de opgestane Christus Jezus. De bijbel belooft: „Ziet, ik schep nieuwe hemelen en een nieuwe aarde; en de vroegere dingen zullen niet in de geest worden teruggeroepen, noch zullen ze in het hart opkomen.” „Zij zullen stellig huizen bouwen en bewonen, en zij zullen stellig wijngaarden planten en hun vrucht eten. Zij zullen niet bouwen en iemand anders het bewonen; zij zullen niet planten en iemand anders ervan eten. Want als de dagen van een boom zullen de dagen van mijn volk zijn, en het werk van hun eigen handen zullen mijn uitverkorenen geheel verbruiken” (Jesaja 65:17, 21-24). Dan zal er geen armoede meer zijn, waar die ook geheerst mag hebben.
[Inzet op blz. 20]
„Mexico is de snelst groeiende markt voor exportartikelen uit de VS.” — President Salinas