Wat is de New Age-​beweging?

HET is geen organisatie, maar honderden organisaties propageren haar leer. Het kent geen centraal leiderschap, maar telt waarschijnlijk wel duizenden filosofen en leraren. Het heeft geen officieel boek met dogma’s en geloofspunten, maar de aanhangers kunnen in nagenoeg elke openbare bibliotheek ter wereld voedsel vinden voor hun overtuiging. Het heeft geen persoonlijke god die aanbeden moet worden, maar propageert vaak wel het denkbeeld van een god die letterlijk overal te vinden is.

Wat is het? Het is de New Age-​beweging: een losse mengeling van godsdienstige, culturele, maatschappelijke, politieke en wetenschappelijke ideologieën, gecombineerd met een fascinatie voor oosterse mystiek, het paranormale, het occulte en zelfs enkele takken van de moderne psychologie. Ze behelst ook geloof in astrologie, reïncarnatie, buitenaards leven, evolutie en leven na de dood. Milieubewust en gezond leven zijn eveneens belangrijke ingrediënten.

Iedereen kan zich bij deze beweging aansluiten. Men kent geen inwijdingsritueel of doop. Ook hoeft men zijn godsdienstige banden niet te verbreken om erbij te kunnen behoren. Aan de andere kant hebben velen er een hekel aan het etiket „New Age” opgeplakt te krijgen louter omdat zij in enkele van de ideeën geloven die de New Age-​beweging aanhangt of van sommige zogenoemde New Age-​kunst of -muziek kunnen genieten.

Aanhangers identificeren zich zelden als New Agers. In feite wordt de uitdrukking „New Age” voornamelijk door de media gebruikt. De laatste tijd wordt de term in New Age-​boeken, -winkels, -seminars en -programma’s vaak vermeden. In de Library Journal wordt uitgelegd dat „overbelichting door de media aan het eind van de jaren ’80, een negatieve reactie heeft teweeggebracht op de meer marginale elementen van New Age (UFO’s, communicatie met geesten, kristallen, enz.); dit weerspiegelt zich in het feit dat grote uitgeverijen . . . en zelfs New Age-​drukkerijen de term New Age steeds meer terzijde schuiven.” Veel mensen kunnen dus onder de invloed van het New Age-​denken verkeren zonder het ook maar te beseffen.

Wat is er nieuw aan?

De New Age-​beweging wordt door velen als een hedendaags verschijnsel beschouwd. Volgens professor Carl Raschke van de University of Denver is het New Age-​denken in wezen „een nagloeien van de tegencultuur van de jaren ’60”. Andere analytici wijzen ook naar de jaren ’60, met het streven van de hippies naar vrijheid en waarheid, als het begin van de New Age-​beweging. Veel voormalige hippies, nu in de veertig of vijftig, zijn nog steeds op zoek naar die ongrijpbare waarheid. Maar hun speurtocht wordt niet langer afgedaan als de grillige bevlieging van tieners. Velen van hen zijn deskundigen op achtenswaardige terreinen van kennis, zijn politiek actief en worden nu gezien als verstandige leden van de samenleving.

In de jaren ’70 en ’80 hebben zij hun intellectuele vermogens en financiële hulpbronnen aangewend om hun speurtocht te vervolgen. De resultaten? Hun mengeling van opvattingen heeft alom aanvaarding en respect geoogst. De media haakten er snel op in, met een wijdverbreid bewustzijn van de New Age-​filosofie als gevolg.

In feite is er maar heel weinig dat nieuw is aan de New Age-​denkbeelden. Zo is de New Age-​filosofie voornamelijk gebaseerd op de oosterse mystiek, die duizenden jaren oud is. Sta eens stil bij enkele New Age-​ideeën.

De New Age-​hoop

Nu het jaar 2000 voor de deur staat, wint de gedachte aan een betere toekomst, een beter millennium, aan populariteit. Een belangrijke opvatting daarbij is, dat de moderne samenleving zoals wij die kennen, plaats zal maken voor een utopische samenleving.a Volgens New Age-​leraren zal die tot stand komen door het conventionele denken radicaal te veranderen door middel van mystieke kennis die tot voor kort verborgen was of genegeerd werd. Zij zeggen dat dit nieuwe tijdperk van harmonie het menselijk potentieel zal ontsluiten en universele geestelijke vrede zal brengen.

Deze hoop schijnt voornamelijk gebaseerd te zijn op de voorspellingen van astrologen die onze tijd zien als de drempel tussen het verstrijkende Pisces-tijdperk en het naderende Aquarius-tijdperk. Aanhangers van deze theorie beweren dat het teken van de dierenriem Pisces bijna 2000 jaar een negatieve uitwerking op de mensheid heeft gehad. Zij wijzen naar de christenheid als de voornaamste schuldige aan het scheppen van een materialistische en achterlijke maatschappij. De christenheid wordt ervan beschuldigd de voortgang van de waarheid belemmerd te hebben. Maar tegenwoordig is die waarheid, beweert men, te vinden in het occulte en zal ze duidelijk worden gemaakt in het ophanden zijnde Aquarius-tijdperk, het tijdperk der geestelijke verlichting, de Nieuwe Tijd.

New Agers zijn het er niet over eens of deze nieuwe samenleving tot stand gebracht zal worden door onpersoonlijke kosmische krachten of door menselijke krachtsinspanningen. Volgens één theorie zal „een ras van een mutante New Age Homo sapiens, te voorschijn komend uit genetische zaden die 3500 jaar geleden door verlichte Ouden geplant zijn, spoedig gedijen en de wereld bevrijden van hebzucht”. — The Wall Street Journal, 11 januari 1989.

Een dergelijke hoop op een gouden tijdperk, Utopia of een nieuwe wereld is echter niet nieuw. De folklore van praktisch elke grote cultuur kent de hoop op een toekomstige utopische maatschappij. In Soemerische, Griekse, Romeinse en Scandinavische mythologieën was dit geloof verweven. In de Encyclopedia of Religion wordt opgemerkt: „Het verlangen naar een Utopia waar men vrij is van gebrek en waar vrede en voorspoed de overhand hebben, is zeer sterk een wezenlijk onderdeel geweest van de Chinese godsdienst sinds pre-Tj’in-tijden (voor 221 v.G.T.).” Het oudste heilige boek, de bijbel, spreekt van een millennium waarin de mensheid tot volmaaktheid zal worden gebracht en oorlog, misdaad, pijn en dood uitgebannen zullen worden. — Openbaring 21:1-4.

Een godsdienst van het ik

In haar autobiografische film Op glad ijs staat de beroemde actrice en New Age-​schrijfster Shirley MacLaine met uitgestrekte armen op een winderig strand en roept uit: „Ik ben God! Ik ben God!” Net als zij propageren veel New Agers het zoeken naar een hoger ik en het idee van een innerlijke god. Zij leren dat mensen slechts hun bewustzijn behoeven te verhogen om hun goddelijkheid te vinden.

Is dit eenmaal bereikt, zo betogen zij, dan wordt de realiteit van een universele onderlinge verbondenheid duidelijk — alles is god, en god is alles. Dat is beslist geen nieuw denkbeeld. Oude godsdiensten van Mesopotamië en Egypte geloofden in de goddelijkheid van dieren, water, de wind en de lucht. Recenter heeft Adolf Hitler naar men zegt anderen aangemoedigd het „krachtige, heroïsche geloof in God in de Natuur, God in ons eigen volk, in ons levenslot, in ons bloed” te aanvaarden.

De New Age-​cultuur is verzadigd van lectuur, seminars en cursussen waarbij het gaat om zelfpotentieel en zelfverbetering. „Inzicht krijgen in mijn innerlijk” is een populair motto. Mensen worden aangemoedigd letterlijk alles te proberen wat hen kan helpen hun eigen mogelijkheden te ontsluiten. Zoals een schrijver het in het blad Wilson Quarterly verwoordde, is de „centrale leerstelling van de beweging ’dat het er niet toe doet wat je gelooft zolang je er maar baat bij hebt’”.

Margot Adler, een New Age-​goeroe, legt uit dat veel van de vrouwen die zich bij New Age-​bewegingen voor vrouwen aansluiten, dat doen „om zeer persoonlijke redenen. . . . Zij haten hun lichaam, zij haten zichzelf. Zij vinden hun weg naar deze groepen die in essentie tegen je zeggen: ’Jij bent de Godin, je bent geweldig.’”

In het blad New York wordt het speuren van een groep naar het hogere ik beschreven: „Een vrouw dreunt op: ’Wij zijn de leraren van de Nieuwe Dageraad. Wij zijn het helemaal.’ Andere deelneemsters, die een gehoornde hoofdtooi, een masker met veren en een dun, doorzichtig gewaad dragen, dansen door het woud, grommend en gebarend, weeklagend en kreunend.”

Veredeld occultisme

Sommige New Age-​denkbeelden propageren een nieuwe, veredelde kijk op het occulte. Satanisme wordt in de geest van veel New Agers niet langer in verband gebracht met het occulte. Een medewerkster van het blad Free Inquiry verklaart: „Er is een groeiend aantal beoefenaars van hekserij, die er geen van allen opvattingen op na houden die satanisme behelzen.”

Uit een recent onderzoek in Duitsland bleek dat er 10.000 actieve heksen in dat land waren. Zelfs kinderen worden listig voor het occulte gewonnen. In het Duitse boek Der Griff nach unseren Kindern wordt uitgelegd dat via „videocassettes met kindertoneel kinderen gewend raken aan het nieuwe beeld van de heks als een normale vrouw die magie gebruikt voor een goed doel”. Het boek voegt eraan toe: „De aandacht van zelfs kleine kinderen wordt op die manier gevestigd op een New Age-​weg die hen naar het bovennatuurlijke kan leiden.”

Shirley MacLaine propageert in haar boeken het denkbeeld dat het occulte slechts verborgen kennis is en dat het feit dat het verborgen is, niet wil zeggen dat het niet waar is. Die filosofie heeft talloze mensen verlokt tot experimenteren met exotische spiritistische praktijken, zoals waarzeggerij, astrologie, telepathie en communicatie met de geesten. Het laatste staat al duizenden jaren bekend als spiritistisch mediumschap. Maar New Agers noemen het kanaliseren. Volgens hun theorie kiezen de geesten van de doden bepaalde personen uit om hun communicatiekanaal of spreekbuis met de mensheid te zijn.

Deze zogenaamde menselijke kanalen kunnen wanneer het hun goeddunkt in trance gaan en boodschappen van „verlichting” spreken of opschrijven, die verondersteld worden van de doden of van buitenaardse wezens afkomstig te zijn. Geesten van de doden worden beschouwd als meesterdenkers of wijzen die wachten tot de juiste tijd gekomen is om te reïncarneren. Ondertussen leiden zij de mensheid naar verluidt een New Age ofte wel een nieuw tijdperk binnen.

Veel New Agers komen geregeld bijeen om te luisteren naar wat deze zogenoemde wijzen via hun spreekbuizen te zeggen hebben. En mensen die erin geloven, kunnen een keur van geesten raadplegen. Tot de geesten die verondersteld worden thans te spreken, behoren die van John Lennon en Elvis Presley, buitenaardse wezens met namen als Attarro en Rakorczy, en een 35.000 jaar oude krijger uit het mythische Atlantis genaamd Ramtha.

New Age en gezondheid

Een groeiend aantal artsen gelooft dat patiënten niet eenvoudig als een kapotte machine behandeld mogen worden en dat de mentale en emotionele gezondheid van de persoon in aanmerking moet worden genomen. Deze benadering staat bekend als de holistische geneeswijze en ze houdt niet per se verband met de New Age-​trend. Veel New Agers hebben de holistische geneeswijze echter gretig omarmd. In het boek The Cosmic Self wordt uitgelegd dat New Agers, zonder noodzakelijkerwijs de gevestigde geneeskunde af te wijzen, er voorstander van zijn dat de patiënt wordt behandeld als een compleet mens, „een levend organisme vol lichaam, verstand en geest”.

New Agers beweren dat een goede gezondheid buiten het terrein van de conventionele geneeskunde te vinden is. „De plaats waar de meeste mensen voor het eerst kennis maken met New Age-​denkbeelden, is de wereld van de alternatieve geneeskunde”, zegt de Britse krant The Herald. En de meest ongewone ideeën worden bestudeerd. Zo veronderstelt de Australische veterinair chirurg en auteur Ian Gawler dat kanker te genezen is met meditatie. Andere geneesmethoden waaraan in de wandeling het New Age-​kaartje wordt gehangen, zijn onder meer astrologische diagnose, aura-reading, hypnotherapie, psychische chirurgie en reïncarnatie-therapie. Deze geneesmethoden worden vaak gepropageerd in tijdschriften die zich speciaal bezighouden met gezondheid, natuurgeneeswijzen, vitaminen, lichaamsbeweging en voeding.

New Age en kristallen

Bij een populaire methode van New Age-​genezing maakt men gebruik van kristallen en edelstenen, zoals kwarts, amethist, topaas, robijn, opaal en smaragd. New Age-​juwelierster Uma Silbey beweert: „Door de hele geschiedenis heen komt u voorbeelden tegen van culturen die geloofden dat kwarts iemands psychische energie en genezende vermogens kon vergroten.” Zij zegt verder: „Soemeriërs, Maya en andere beschavingen gebruikten kwartskristallen voor geneeskrachtige doeleinden.”

Hoe worden de kristallen gebruikt? Kristaltherapeuten beweren dat lichamelijke en geestelijke kwalen genezen kunnen worden door kwarts en andere edelstenen op bepaalde delen van het lichaam te leggen. Katrina Raphaell, een New Age-​kristalgoeroe, legt uit dat kristallen „onder het kussen gelegd kunnen worden tijdens de slaap om verheven en profetische dromen op te roepen. Ze kunnen helend aangewend worden om labiele emoties te stabiliseren, een verontruste geest te kalmeren en een verstoord evenwicht in het lichaam te helpen genezen. Ze kunnen tijdens de weeën en het baren worden vastgehouden voor extra kracht.”

New Age en het milieu

De New Age-​beweging is „schoon, ze is groen en ze is in”, zegt TSBeat, een Engels blad voor tieners. Actieve deelname aan de bevordering van ecologisch bewustzijn en milieubescherming heeft tot een positief imago van de New Age-​beweging bijgedragen, en deze milieuvriendelijke boodschap heeft velen tot haar leer getrokken. De betrokkenheid van New Age bij het milieu neemt echter vaak de vorm aan van onmiskenbare aanbidding van de natuur, met een ritueel dat overeenkomst vertoont met primitieve ceremoniën gewijd aan de aardgodin.

Is deze hedendaagse uiting van oude mystiek de oplossing voor onze problemen? Zal de planeet gered worden door de wijsheid van heksen en buitenaardse wezens? Zal er ooit een Nieuwe Tijd van vrede en voorspoed komen?

[Voetnoot]

[Kader op blz. 6]

MacLaine, New Age en Ramtha

„DE astrale dimensie is echt, ook al kunnen we haar niet zien of meten in lineaire termen. Er bestaat een grotere werkelijkheid dan wat wij met ons bewustzijn kunnen waarnemen. Dat wordt tegenwoordig het nieuwe-tijdsdenken [of New Age-​denken] genoemd. Een nieuwe tijd van bewustzijn. . . .

Ik [bezocht] gerenommeerde mediums die als spreekbuis dienden voor spirituele gidsen uit de astrale wereld. Ik leerde die ’entiteiten’ steeds beter kennen. . . . Met een had ik het allermeeste contact. Hij heette . . . Ramtha de Verlichte. . . . Hij zei dat hij onder andere ten tijde van Atlantis had geleefd en in dat leven totale zelfverwerkelijking had bereikt. . . . Terwijl ik Ramtha in de ogen keek hoorde ik mezelf zeggen ‘Was jij tijdens je Atlantische incarnatie mijn broer?’

. . . Er [stroomden] tranen over zijn wangen. ‘Ja, mijn geliefde,’ zei hij, ‘en jij was mijn broer.’”

MacLaine zegt vervolgens: „Wat hij me in zijn spirituele lessen probeerde bij te brengen, was dat wij God zijn. Wij waren evenzeer in staat tot kennen als hij.” — Dansen in het licht, door Shirley MacLaine.

Vergelijk Genesis 3:5, waar de Slang (Satan) Eva voorloog: „God weet dat nog op de dag dat gij ervan eet, uw ogen stellig geopend zullen worden en gij stellig als God zult zijn, kennend goed en kwaad.” Wie Gods goedkeuring wensen te genieten, moeten elk contact met goddeloze en misleidende geestelijke schepselen vermijden. In de Mozaïsche wet stond: „Wendt u niet tot de geestenmediums, en raadpleegt geen beroepsvoorzeggers van gebeurtenissen, zodat gij door hen onrein wordt. Ik ben Jehovah, uw God.” — Leviticus 19:31.

[Kader op blz. 9]

„De zoveelste drug in een van drugs vergeven samenleving”?

„DE New Age-​beweging — de nieuwste bijdrage tot onze lange geschiedenis van bizarre spirituele rages en wondermiddelen — roept een mengeling van spot en verontwaardigde verontrusting op. Niet alleen de degradatie van vroomheid maar ook haar schaamteloze vercommercialisering wekt het vermoeden dat hier sprake is van grootschalig religieus bedrog. . . .

De New Age-​beweging is een poging tot het combineren van meditatie, positief denken, gebedsgenezing, . . . mystiek, yoga, watergeneeswijzen, acupunctuur, wierook branden, astrologie, Jungiaanse psychologie, biofeedback, buitenzintuiglijke waarneming, spiritualisme, . . . de evolutietheorie, Reichiaanse sekstherapie, oude mythologieën, . . . hypnose en een willekeurig aantal andere technieken bedoeld om het bewustzijn te verhogen, waaronder elementen die ontleend zijn aan de grote religieuze tradities. . . .

De New Age-​substituten voor religie sussen het geweten in plaats van het te verontrusten. Hun centrale leer is dat het er niet toe doet wat je gelooft zolang je er maar baat bij hebt. ’Het is waar als je erin gelooft’: slogan van de New Age. . . .

De vraag is niet of de New Age-​therapieën werkelijk baten maar of religie tot een therapie verlaagd mag worden. Als ze niets meer te bieden heeft dan een geestelijk ’high’ zijn, wordt ze de zoveelste drug in een van drugs vergeven samenleving.” — „De New Age-​beweging: Geen inspanning, geen waarheid, geen oplossingen, notities over gnosticisme — Deel V”, door Christopher Lasch, hoogleraar geschiedenis aan de University of Rochester (New York).

[Illustratie op blz. 7]

New Age-​culten experimenteren onder meer met astrologie, telepathie, meditatie en kristallen

[Illustratie op blz. 8]

Tot de New Age-​geneesmethoden behoort het gebruik van kristallen