Zijn gewelddadige tv-tekenfilms schadelijk?
Door Ontwaakt!-correspondent in Groot-Brittannië
„BUGS Bunny verantwoordelijk gesteld voor gevechten op school”, luidde een kop in de Londense Times. De krant gaf weer hoe sommige onderwijzers denken over het gedrag van jongeren die, zo zegt men, gewelddadige scènes uit tv-tekenfilms nabootsen.
„De meeste tekenfilms zijn gewelddadig,” betoogde het plaatsvervangend hoofd van een basisschool, „en zelfs als de goeie het op het eind wint, laat de manier waarop veel te wensen over.” Is dat ook uw mening over de trend die tv-tekenfilms vertonen?
Gezien de toenemende populariteit van animatiefilms, die nu wijd en zijd beschikbaar zijn op video, maken veel ouders zich zorgen. Sommigen vinden de „tekenfilm-mentaliteit” van hun kinderen beangstigend en zij beschuldigen tekenfilms er zelfs van geweld, bedrog en ongehoorzaamheid te bevorderen.
Maar kan er werkelijk enig kwaad steken in het kijken naar tekenfilms, ook al bevatten ze enkele gewelddadige scènes?
Enig kwaad?
Volgens richtlijnen van de BBC (British Broadcasting Corporation) moeten tv-producers zorgvuldig rekening houden met de uitwerking van eventueel geweld in hun programma’s, met inbegrip van tekenfilms. „De emotionele opwinding als gevolg van geweld neemt toe met het vermogen van de kijker om zich in de situatie in te leven”, is de officiële zienswijze.
Uit de aard der zaak worden in tekenfilms fantastische situaties uitgebeeld. Is het gevaar daardoor minimaal? De meeste kinderen die gespannen naar tv-tekenfilms kijken, doen dat onmiskenbaar om zich te vermaken. En tekenfilms bieden vermaak. Maar kunnen ze meer doen? Zeer zeker, omdat elke tekenfilm een blijvende indruk kan achterlaten. Dr. Gregory Stores van de Universiteit van Oxford vertelde het programmablad TV Times, dat de tekenfilms waar kinderen naar kijken een van de bronnen zijn van de „monsters, geesten of wilde dieren” die veelvuldig voorkomen in de nachtmerries van kinderen.
In het door de Britse overheid uitgebrachte rapport Screen Violence and Film Censorship wordt eveneens erkend dat het gezelschap waarin een kind naar een film kijkt van invloed is op de uitwerking die hij ervan ondergaat. Een gevaar voor kinderen kan dus schuilen in tekenfilm-kijken zonder toezicht.
In hetzelfde verslag wordt aangevoerd dat kinderen die nog niet naar school gaan, gewelddaden die zij zien vlot nadoen, en dat oudere kinderen van een jaar of vijf, zes, bij aanwezigheid van „een of andere emotionele ’prikkel’” zullen overgaan tot agressieve daden die zij geleerd hebben.
Bijgevolg geven omroepen toe dat de mogelijkheid bestaat dat het zien van de uitbeelding van geweld op televisie na verloop van tijd „vooral op kinderen een desensibiliserend of bagatelliserend effect” heeft, ongeacht hun leeftijd. Dit kan hen minder doen terugschrikken voor het zelf bedrijven van geweld of hen harteloos maken wanneer het anderen wordt aangedaan.
De „Bugs Bunny”- of „Tom en Jerry”-fanaat die deze figuren misschien voor het eerst jaren geleden op het witte doek heeft gezien, heeft nu wellicht kinderen en kan, met het indrukken van een knop, de tv aanzetten voor hun moderne streken. De maatstaven zijn echter veranderd. Met het oog op hun kinderen zullen ouders er beslist naar streven de inhoud van de tegenwoordig uitgezonden tekenfilms te controleren.
Neem het geval eens van de „Turtles”. Deze Amerikaanse filmfiguren werden te gewelddadig gevonden voor menig transatlantisch publiek. Alvorens de tekenfilmserie die in navolging van de film gemaakt werd in Groot-Brittannië te vertonen, knipte de BBC er bijgevolg enkele scènes uit. Ook de Amerikaanse titel „Teenage Mutant Ninja Turtles” werd veranderd. In Engeland werd het woord „Ninja” eruit weggelaten, daar dat slaat op Japanse krijgers, en vervangen door „Hero” [Held].
Desondanks gaven ouders van enige ongerustheid blijk. Een moeder vertelde de krant The Scotsman: „Kinderen slikken alles. Ik heb een zoontje van vijf dat een turtle-maniak is. Als ik hem van school ga halen, zijn de kinderen op de speelplaats allemaal aan het proberen elkaar te schoppen.”
De bezorgdheid van de ouders en onderwijzers wordt onverwacht gedeeld door enkele eigenaars van speelgoedzaken. Eén Brits warenhuis kondigde een verbod op de verkoop van de vechtlustige schildpadden af wegens de vrees dat kinderen „elkaar zouden terroriseren met karatetrappen en de dood zouden vinden door zich te verbergen in riolen”. Zijn er nog meer gevaren aan verbonden?
Verborgen gevaren
„Misschien wel de meest cynisch geslaagde, op het kind gerichte marketingstunt aller tijden”, zo kenschetste een krant de koppeling tussen de Turtles-tekenfilms en het op de markt brengen van aanverwante produkten. Hoewel zo’n koppeling niet nieuw is, „is het nieuwe bij de Turtles de enorme omvang” van de markt.
In dit geval zijn de licentiehouders erop gebrand naar schatting 400 Turtle-produkten, waaronder stripboeken en T-shirts, aan in de ban van de Turtles verkerende kinderen te verkopen. Als het kijken naar tekenfilms deze goederen dermate verlokkelijk voor kinderen maakt, moeten de scènes die zij in diezelfde tekenfilms zien toch wel enige uitwerking op hen hebben! Misschien zullen sommigen echter zeggen dat die nieuwe rages niet lang duren.
Ook al houden zulke rages geen stand, oude tekenfilmfavorieten behouden hun aantrekkingskracht. „De Turtles kunnen een kortstondig fenomeen zijn, Tom en Jerry blijven”, beweert de Londense Times. Het kan dus wenselijk zijn dat u zichzelf enkele vragen stelt. Wordt uw kinderen met het kijken naar zulke tekenfilms bij u thuis te kennen gegeven, dat u elke uitgebeelde actie goedkeurt? Wat te zeggen van scènes met wreedheid tegenover dieren? U kunt natuurlijk redeneren dat tekenfilms niet te vergelijken zijn met het echte leven. Maar weet u wat er nu met tekenfilms gebeurt? Animatronica!
„Animatronica” is elektronische tovenarij die tekenfilmfantasieën echt doet lijken, zo echt dat het publiek het moeilijk vindt tekenfilm en realiteit van elkaar te onderscheiden. „Het rijk der animatronica is zo overtuigend in close-up,” bericht The Sunday Times Magazine, „dat zelfs de meest cynische kijkers, gewend aan fantastische filmtrucs, niet worden afgeleid door een onechte porie of namaakrimpel.” Op deze manier gebrachte gewelddadige scènes zijn van een schokkend realisme.
Sta ook eens stil bij de gedragsmaatstaven die moderne tekenfilms de volgende generatie te bieden hebben. De in een nieuwe tekenfilmrage uitgebeelde figuren zijn „een afschuwelijke familie van schreeuwlelijken, nietsnutten en ’onderpresteerders’”, bericht de Londense Times. Ze spreken aan, „ten dele omdat ze zich zo tegen de gevestigde orde afzetten”.
Ja, ouders, u hebt alle reden tot bezorgdheid wanneer u het tekenfilms kijken van uw kinderen beschouwt. Wat kunt u dan doen?
Ban ’geweld als amusement’ uit
Evalueer de voor- en nadelen van voorgeschoteld amusement. Met het oog op het gezinswelzijn hebben sommige ouders besloten het zonder tv te stellen. Anderen helpen hun kinderen het voor en tegen af te wegen van de programma’s waarnaar zij mogen kijken. „Hoe meer een kind (of zelfs een volwassene) erop ingesteld is kritisch en analyserend naar een tekenfilm, reclame of een nieuwsuitzending te kijken,” legt de in Londen verschijnende Independent uit, „hoe meer zij of hij aan de media zal hebben.” Ouders zijn beslist het beste in staat om hun kinderen daarbij te helpen.
Bij een recent onderzoek naar de plaats van televisie in het gezinsleven richtte men zich op twee verschillende onderwijsmethoden. Bij de ene wordt geredeneerd en uitgelegd, gekoppeld aan een beroep op de wens van het kind iets te presteren. Bij de andere wordt in hoofdzaak gebruik gemaakt van straf en dreigementen. Wat gaven de resultaten te zien?
De kinderen die door hun ouders met straf werden gedreigd, vertoonden een voorkeur voor „televisie met asociale inhoud”, terwijl „kinderen met moeders die in de eerste plaats al redenerend en uitleggend streng onderrichtten, het minst werden getrokken” door zulke scènes. Ouders die om hun kinderen geven, leggen hun dus uit waarom het onverstandig is naar gewelddadige tekenfilms te kijken. Maar bedenk dat kinderen geboren imitators zijn, wat ouders de zware verantwoordelijkheid oplegt het te vermijden bij wijze van ontspanning naar geweld te kijken. Als u ernaar kijkt, zullen uw kinderen er niets verkeerds in zien er zelf naar te kijken.
’Hoe kan ik mijn kinderen dan amusement bieden?’, vraagt u zich misschien af. Eén suggestie: Waarom laat u zich niet amuseren door de capriolen van echte dieren? Woont u in de buurt van een natuurreservaat of een dierentuin waar u als gezin heen kunt? Zo niet, dan kunt u altijd geschikte videofilms over wilde dieren uitkiezen om thuis te bekijken.
Helaas kan niemand van ons thans ontkomen aan het geweld van de wereld waarin wij leven. Maar of wij nu jong of oud zijn, wij kunnen, als wij dat willen, zo verstandig zijn ervoor te kiezen niet naar iets te kijken wat geweld in de hand werkt.
[Illustratie op blz. 12]
Bevorderen tekenfilms geweld?