Een pleidooi voor borstvoeding
Door Ontwaakt!-correspondent in Nigeria
STELT u zich eens een babyvoeding voor die lekker en licht verteerbaar is en aan alle voedingsbehoeften van groeiende zuigelingen voldoet. Een babyvoeding die een „wondermiddel” is, die zowel tegen ziekte beschermt als geneest. Een voeding die niets kost en dadelijk bij de hand is voor gezinnen overal op aarde.
Onmogelijk, zegt u? Nu, zo’n produkt bestaat wel degelijk, hoewel het niet door industriële wetenschappers ontwikkeld is. Het is moedermelk.
Door de hele menselijke geschiedenis heen is dit geweldige voedsel als uiterst belangrijk voor de verzorging van kinderen beschouwd. Zo vertelt de bijbel ons dat toen de dochter van Farao de baby Mozes vond, zij zijn zusje opdracht gaf „een voedster” te halen om voor hem te zorgen (Exodus 2:5-9). Later, in de Griekse en Romeinse samenleving, werd algemeen van stevige minnen gebruik gemaakt om de baby’s van rijke ouders van melk te voorzien. De laatste decennia is de gewoonte borstvoeding te geven echter flink afgenomen, ten dele door reclame die veel mensen de indruk gaf dat borstvoeding inferieur was aan de flesvoeding van de moderne technologie. Tegenwoordig is er een keer in die tendens aan het komen daar steeds meer moeders gaan beseffen dat moedermelk het allerbeste is.
De beste voeding
Hebben wetenschappers de ingebouwde methode van de Schepper voor het voeden van baby’s kunnen verbeteren? Beslist niet. UNICEF (het kinderfonds van de Verenigde Naties) verklaart: „Moedermelk op zich is het beste eten en drinken dat er is voor baby’s in de eerste vier tot zes levensmaanden.” Moedermelk bevat alle eiwitten, groeibevorderende stoffen, vetten, koolhydraten, enzymen, vitaminen en spoorelementen die onmisbaar zijn voor de gezonde groei van een baby in de eerste paar levensmaanden.
Moedermelk is niet alleen het beste voedsel voor pasgeboren baby’s, het is ook het enige voedsel dat zij nodig hebben. Op de Algemene Vergadering van de Wereldgezondheidsorganisatie in mei 1992 werd nogmaals bevestigd dat „er in de eerste vier tot zes levensmaanden geen ander voedsel of vocht nodig is dan moedermelk, zelfs geen water, om aan de voedingsbehoeften van het normale kind te voldoen”. Moedermelk bevat voldoende water om zelfs in een heet, droog klimaat de dorst van een baby te lessen. Het met de fles geven van extra water of suikerhoudende dranken is niet alleen onnodig maar kan er de oorzaak van zijn dat de baby helemaal niet meer bij de moeder drinkt, daar baby’s gewoonlijk de voorkeur geven aan het relatieve gemak van flesvoeding. Natuurlijk moet het babymenu na de eerste paar levensmaanden geleidelijk met ander voedsel en drinken worden uitgebreid.
Bij geen vervangingsmiddel zijn de ingrediënten zo ideaal uitgebalanceerd om de gezonde groei en ontwikkeling van baby’s te bevorderen. In het boek Reproductive Health — Global Issues wordt gezegd: „Pogingen om moedermelk te vervangen, zijn niet gelukt. De historische literatuur over het onderwerp babyvoeding staat vol bewijzen dat baby’s die het zonder borstvoeding moeten stellen, een veel grotere kans lopen op infectie en ondervoeding dan baby’s die wel borstvoeding krijgen.”
Borstvoeding redt levens
Volgens de WHO (de Wereldgezondheidsorganisatie) zouden jaarlijks wereldwijd een miljoen sterfgevallen onder baby’s worden voorkomen indien alle moeders hun baby de eerste vier tot zes levensmaanden niets anders dan moedermelk zouden geven. In het UNICEF-rapport The State of the World’s Children 1992 wordt gezegd: „Een met de fles gevoede baby in een arme samenleving loopt ongeveer vijftienmaal zoveel kans aan een diarroïsche ziekte te sterven en viermaal zoveel kans aan een longontsteking te overlijden als een baby die uitsluitend borstvoeding krijgt.”
Hoe komt dat? Eén reden is dat melkpoeder, nog afgezien van het feit dat het qua voedingswaarde inferieur is aan moedermelk, vaak wordt opgelost in te veel en bovendien onzuiver water en dan in niet-gesteriliseerde flesjes wordt gedaan. Flessemelk kan dus gemakkelijk besmet raken met de bacteriën en virussen die diarroïsche ziekten en infecties van de ademhalingswegen veroorzaken, de voornaamste doodsoorzaken bij kinderen in ontwikkelingslanden. Melk die rechtstreeks uit de borst komt daarentegen, raakt niet makkelijk besmet, behoeft niet gemengd te worden, bederft niet en kan niet te slap worden.
Een tweede reden waarom borstvoeding levens redt, is dat moedermelk antilichamen bevat die de baby tegen ziekte beschermen. Zelfs wanneer zich diarroïsche ziekten of andere infecties voordoen, zijn ze meestal minder hevig en gemakkelijker te behandelen bij baby’s die borstvoeding krijgen. Onderzoekers voeren ook aan dat met moedermelk gevoede baby’s minder vatbaar lijken voor tandziekten, kanker, suikerziekte en allergieën. En omdat er voor borstvoeding flink gezogen moet worden, kan bij baby’s de goede ontwikkeling van aangezichtsbeenderen en -spieren erdoor bevorderd worden.
Voordelen voor moeders
Borstvoeding komt niet alleen de baby ten goede; ook de moeder vaart er wel bij. Allereerst omdat het zuigen van een baby aan de borst, de afgifte van het hormoon oxytocine stimuleert, dat niet alleen de melkproduktie en -afscheiding bevordert, maar ook zorgt voor het samentrekken van de baarmoeder. Wanneer de baarmoeder na de bevalling prompt krimpt, is er minder kans op langdurige bloedingen. Borstvoeding vertraagt ook het weer op gang komen van de ovulatie en menstruatie. Daardoor blijft een volgende zwangerschap vaak langer uit. Langere tijdsintervallen tussen zwangerschappen betekenen gezondere moeders en baby’s.
Nog een groot pluspunt voor vrouwen is dat borstvoeding de kans op kanker van de eierstokken en borstkanker verkleint. Sommige deskundigen zeggen dat de kans op borstkanker bij een vrouw die haar baby de borst geeft, half zo groot is als indien zij geen borstvoeding zou geven.
In de opsomming van de voordelen van borstvoeding mag de hechting tussen moeder en kind niet vergeten worden. Daar het niet alleen een kwestie is van voedsel geven maar er ook oraal contact, huidcontact en lichaamswarmte bij betrokken is, kan borstvoeding bijdragen tot het smeden van een belangrijke band tussen moeder en kind en tot de emotionele en sociale ontwikkeling van het kind.
De beslissing borstvoeding te geven
Bijna alle moeders zijn lichamelijk in staat in voldoende melk voor hun baby te voorzien indien aan bepaalde vereisten wordt voldaan. Met borstvoeding moet zo snel mogelijk na de geboorte begonnen worden, binnen een uur na de bevalling. (De eerste moedermelk, een dikke gelige substantie die colostrum wordt genoemd, is goed voor baby’s en draagt bij tot hun bescherming tegen infecties.) Daarna moeten baby’s op verzoek gevoed worden, ook ’s nachts, en niet volgens een vast schema. Het juist aanleggen van de baby aan de borst is ook belangrijk. Een ervaren en meevoelend voorlichtster kan daarbij behulpzaam zijn.
Natuurlijk is de beslissing van een moeder of zij haar baby al dan niet borstvoeding zal geven, niet louter afhankelijk van haar lichamelijke vermogen daartoe. In The State of the World’s Children 1992 wordt gezegd: „Moeders hebben de steun van ziekenhuizen nodig indien zij hun baby een zo goed mogelijke start willen geven; maar willen zij met het geven van borstvoeding doorgaan, dan zullen zij ook de steun nodig hebben van werkgevers, vakbonden, hun omgeving — en van mannen.”
[Kader op blz. 13]
Borstvoeding in de Derde Wereld
1. Moedermelk op zich is het beste eten en drinken dat er is voor een baby in de eerste vier tot zes levensmaanden.
2. Baby’s moeten zo snel mogelijk na de geboorte borstvoeding krijgen. Praktisch elke moeder kan haar baby de borst geven.
3. Veelvuldig zuigen is nodig voor de produktie van voldoende moedermelk om in de behoeften van de baby te voorzien.
4. Flesvoeding kan tot ernstige ziekten en de dood leiden.
5. De borstvoeding moet tot ver in het tweede levensjaar van het kind doorgaan en zo mogelijk langer.
Bron: Facts for Life, een gezamenlijke publikatie van UNICEF, WHO en UNESCO.
[Kader op blz. 14]
Borstvoeding en AIDS
Eind april 1992 riepen de WHO en UNICEF een internationale groep deskundigen bijeen om het verband tussen AIDS en borstvoeding te beschouwen. De reden voor de bijeenkomst werd uiteengezet door dr. Michael Merson, leider van het internationale AIDS-programma van de WHO. Hij zei: „Borstvoeding is van vitaal belang voor de overleving van kinderen. De kans dat een baby aan AIDS sterft door borstvoeding, moet afgewogen worden tegen zijn kans aan iets anders te sterven als hij geen borstvoeding krijgt.”
Volgens de WHO raakt ongeveer een derde van alle baby’s van met HIV besmette moeders ook besmet. Hoewel de overdracht van de ziekte van moeder op kind grotendeels plaatsvindt tijdens de zwangerschap en de bevalling, zijn er aanwijzingen dat het ook door borstvoeding kan gebeuren. Maar, verklaart de WHO, „verreweg de meeste baby’s van met HIV besmette moeders die borstvoeding krijgen, worden niet besmet door de borstvoeding”.
Het panel van deskundigen kwam tot de conclusie: „Waar infectieziekten en ondervoeding de voornaamste oorzaak zijn van zuigelingensterfte en de zuigelingensterfte hoog is, moet borstvoeding het standaardadvies zijn aan zwangere vrouwen, ook aan de vrouwen die met HIV besmet zijn. Dit omdat de kans voor hun baby op HIV-besmetting via de moedermelk waarschijnlijk kleiner is dan de sterftekans door andere oorzaken als hij geen borstvoeding krijgt.
In situaties daarentegen waar de voornaamste doodsoorzaak bij zuigelingen niet wordt gevormd door infectieziekten en waar de zuigelingensterfte laag is, moet het . . . standaardadvies aan zwangere vrouwen van wie bekend is dat zij met HIV besmet zijn, luiden, dat zij een veilig voedingsalternatief voor hun baby gebruiken in plaats van borstvoeding te geven.”