Het huwelijk — Waarom velen het voor gezien houden

IN EEN beschouwing over echtscheiding in Hong Kong, waar de oosterse en westerse cultuur naast elkaar bestaan, werd in Asia Magazine opgemerkt: „Gebrek aan communicatie, ontrouw, seksuele problemen en onverenigbaarheid van karakter zijn meestal de kernfactoren bij de huwelijksproblemen van zowel Chinese als westerse echtparen.” Elders in de wereld is de situatie net zo.

Zowel mannen als vrouwen die geneigd zijn hun carrière voor alles te laten gaan, zullen snel hun gezin opofferen aan hun werk. Zij sluiten zo de mogelijkheden tot communicatie in het gezin af. Moe na een werkdag begraaft de man zijn hoofd in de krant. Joenitji en zijn vrouw hadden drie restaurants en werkten van acht uur ’s ochtends tot tien uur ’s avonds op verschillende plaatsen. „Er was nauwelijks enige communicatie tussen ons als man en vrouw”, bekent Joenitji. Dit gebrek aan communicatie leidde tot ernstige huwelijksproblemen.

Een andere factor die tot het verbreken van de huwelijksbanden leidt, is de manier waarop mensen buitenechtelijke seks bezien. Seks buiten het huwelijk komt nu zo veel voor, dat twintig procent van de mannen en acht procent van de vrouwen die in Japan op een enquête reageerden, toegaven het afgelopen jaar seksuele contacten buiten hun monogame relatie te hebben gehad. Geen uitzondering is de werkende vrouw in Japan die met andere mannen dan haar echtgenoot uitging. Zij fladderde van de ene man naar de andere en dacht: „Als mijn man erachter komt, laat ik me gewoon van hem scheiden.” De moderne samenleving ziet zulke affaires door de vingers.

Dezelfde samenleving bevordert een ’ik eerst’-houding, zodat zowel man als vrouw egocentrisch wordt, wat weer leidt tot onverenigbaarheid van karakter, nog een oorzaak van echtscheidingen. „Zoals ons huwelijk was, hadden wij elk moment uit elkaar kunnen gaan”, zegt Kijoko. „Zodra wij getrouwd waren, zei mijn man tegen me dat ik een robot moest zijn en precies moest doen wat mij werd gezegd. Als alles hem meezat, was het niet zo erg, maar als er moeilijkheden rezen, gaf hij zijn fouten nooit toe en weet alles aan anderen. Ook mij trof blaam, want ik kwam steeds weer in opstand tegen zijn gezag. Ik vond het erg moeilijk mijn man te gehoorzamen als hij onrechtvaardig was.”

Andere redenen voor echtscheiding zijn geweld en dronkenschap, financiële problemen, moeilijkheden met de schoonfamilie en mentale mishandeling.

Wat schuilt er achter dit alles?

Hoe uiteenlopend de redenen voor echtscheiding ook zijn, er schuilt iets meer achter de wereldwijde toename ervan. Hoewel men in het Verre Oosten de heersende euvelen aan de invloed van de westerse samenleving wijt, is de acceptatie van echtscheiding in het Westen een recent verschijnsel. In feite is pas in de afgelopen paar decennia het aantal echtscheidingen in de Verenigde Staten verdrievoudigd en in Groot-Brittannië verviervoudigd. Hoewel Andrew J. Cherlin van The Urban Institute (een organisatie voor wetenschappelijk onderzoek naar maatschappelijke en economische problemen in de Verenigde Staten) toegeeft dat de oorzaken van de toename in het aantal echtscheidingen niet goed begrepen worden, noemt hij „de groeiende financiële onafhankelijkheid van vrouwen” en „veranderingen in de opvattingen van de samenleving in het algemeen” als enkele van de factoren achter de tendens.

Voor gehuwde vrouwen in de Verenigde Staten en in andere geïndustrialiseerde landen is het niet langer ongebruikelijk buitenshuis te werken. Het aandeel van de man in het huishoudelijk werk is echter maar zeer langzaam gegroeid. Het is geen wonder dat sommige vrouwen mopperen: „Wat iedere werkende vrouw het hardst nodig heeft, is een echtgenote!”

Terwijl vrouwen zich kapot werken om de was, het schoonmaken en het koken gedaan te krijgen en de kinderen te verzorgen, vinden in de Verenigde Staten „veel mannen het geweldig hun tijd met ’rondhangen’ door te brengen”, zegt het boek The Changing American Family and Public Policy. Volgens antropologen doet dit verschijnsel zich overal ter wereld voor. In Japan is het niet ongebruikelijk dat mannen na hun werk gezamenlijk op stap gaan. Zij beweren dat het een must is voor soepele menselijke relaties op hun werk, terwijl zij niets doen aan de soepele menselijke relaties thuis. Daar mannen volgens hun redenatie de kostwinners zijn, mogen vrouwen en kinderen niet klagen. Nu echter meer vrouwen werken, blijkt die redenatie mank te gaan.

Nog een voorname factor die tot het mislukken van huwelijken bijdraagt, wordt gevormd door de „veranderingen in de opvattingen van de samenleving in het algemeen”, of zoals de Journal of Marriage and the Family het onder woorden brengt: „Het duurzame huwelijk wordt steeds minder als ideaal bezien.” Bruiden en bruidegoms uit de jaren ’90 nemen de traditionele huwelijksgelofte „tot de dood ons scheidt” niet langer letterlijk. Zij blijven uitzien naar een betere partner. Als pasgetrouwde paren hun huwelijksband zo bezien, hoe sterk zal die dan zijn?

Deze maatschappelijke veranderingen verbazen onderzoekers van de bijbel niet in het minst. Dit geïnspireerde boek onthult dat wij sinds 1914 in „de laatste dagen” leven, in „kritieke tijden . . . die moeilijk zijn door te komen”. De mensen ’hebben zichzelf lief, zijn ondankbaar en deloyaal, hebben geen natuurlijke genegenheid en zijn niet ontvankelijk voor enige overeenkomst’ (2 Timotheüs 3:1-3). En dus wordt voor mensen die zichzelf meer liefhebben dan hun partner, die deloyaal worden aan hun eega en die in hun huwelijk niet tot overeenstemming kunnen komen, echtscheiding de enige oplossing voor hun huwelijksproblemen.

Een deur naar een gelukkiger leven?

In de meeste gevallen is echtscheiding geen deur naar het geluk gebleken.a Volgens Judith Wallerstein, die onderzoek verricht op het gebied van de geestelijke volksgezondheid en zestig gescheiden paren vijftien jaar heeft gevolgd, ’is echtscheiding bedrieglijk’. „Juridisch is het één gebeurtenis, maar psychisch is het een reeks — soms een nooit eindigende reeks — van gebeurtenissen, verhuizingen en radicale veranderingen in relaties die zich de een na de ander voordoen.” Uit haar studies blijkt dat bij een kwart van de vrouwen en een vijfde van de mannen, tien jaar na de scheiding het leven nog zijn normale loop niet had hernomen.

Bijzonder kwetsbaar zijn de kinderen van gescheiden ouders. Bij hetzelfde onderzoek bleek Wallerstein dat voor nagenoeg alle betrokken kinderen de echtscheiding „vergaande en volkomen onvoorziene gevolgen” had. Het komt voor dat bij kinderen die alle negatieve gevoelens over de echtscheiding van hun ouders ontkennen, zulke emoties later in hun leven, wanneer zij een huwelijkspartner zoeken, boven blijken te komen.

Dat impliceert niet dat geen enkel echtscheidingsslachtoffer ooit het geluk zal vinden, want sommigen lukt dat wel. Voor hen is een nieuwe persoonlijkheid het resultaat, gewoonlijk oprijzend uit de as van de oude. Zijn de schok van een echtscheiding en het verdriet en de twijfels aan de eigenwaarde die ermee gepaard gaan eenmaal voorbij, dan is het bijvoorbeeld mogelijk dat de onschuldige partner sterker en vitaler uit de beproeving te voorschijn komt.

Een vrouw van wie de man haar voor een andere vrouw verliet, vertelt dat nadat de pijn en de boosheid beginnen weg te ebben, „je merkt dat je innerlijk anders bent. Je gevoelens zijn veranderd. Je kunt nooit weer dezelfde zijn als voorheen.” Zij geeft de raad: „Gun u de tijd om uzelf weer te leren kennen als mens. In het huwelijk onderdrukken de partners over het algemeen hun voorkeuren en wensen uit achting voor de ander, maar na een echtscheiding moet u de tijd nemen om erachter te komen waar uw sympathieën en antipathieën nu liggen. Als u uw gevoelens begraaft, begraaft u ze levend. Op een dag zullen ze terugkomen en zult u ze onder de ogen moeten zien. U kunt uw gevoelens dus net zo goed nu onder de ogen zien en ze verwerken.”

Doordat men zich steeds meer bewust wordt van de problemen die een echtscheiding met zich brengt, wordt dat alternatief minder aantrekkelijk. In het blad Time wordt bericht dat een groeiende minderheid van adviseurs echtparen met moeilijkheden nu de raad geeft: „Blijf bij elkaar.” David Elkind van de Tufts University schreef: „Bij het meemaken van een echtscheiding is het enigszins als bij het breken van een been op een skitocht: Hoeveel andere mensen in het ski-oord hun been ook breken, uw gebroken been wordt er niet minder pijnlijk door.”

Echtscheiding is geen gemakkelijke oplossing voor huwelijksproblemen. Wat is dan een betere manier om echtelijke geschillen op te lossen?

[Voetnoot]

[Illustratie op blz. 7]

Echtparen hebben tegenwoordig vaak moeite met hun onderlinge communicatie