Waar mens en schildpad elkaar ontmoeten
Door Ontwaakt!-correspondent in Australië
DE BESTE tijd om een zeeschildpad in het wild te ontmoeten, is wanneer ze in haar pas gemaakte nest in het zand eieren legt. Zou u het daarom niet leuk vinden om met mij mee te gaan als wij een bezoek brengen aan Mon Repos — een 1,5 kilometer lang strand aan de kust van Queensland, de zonnigste deelstaat van Australië? U hoeft niet bang te zijn dat u last krijgt van de brandende subtropische zon, want ons bezoek zal ’s nachts plaatshebben. De beste tijd voor zo’n fascinerende excursie is tussen acht uur ’s avonds en middernacht.
Het verdient de voorkeur met een ervaren gids en een niet te grote groep te gaan, want er zijn verschillende dingen die wij moeten doen en laten om een grote moederschildpad te zien te krijgen en aan te raken. Terwijl wij boven de vloedlijn over het strand lopen, vraagt de gids ons of wij onze zaklantaarns uit willen laten omdat licht de schildpadden stoort. En het verbaast ons hoe goed wij zelfs zonder lantaarns de ongeveer een meter brede schildpadsporen in het zand kunnen zien.
Dan komt onze gids met wat interessante gegevens over de zeeschildpadden in dit gebied. Er leven in de Australische wateren zes verschillende soorten, maar slechts vier daarvan worden hier op Mon Repos, het belangrijkste broedgebied langs de kust van Bundaberg, aangetroffen. Deze vier soorten zijn, in volgorde van populatiegrootte: onechte karetschildpadden (Caretta caretta), platte soepschildpadden (Natator depressa), soepschildpadden (Chelonia mydas) en lederschildpadden (Dermochelys coriacea).
De eerste die wij te zien krijgen
Er heerst grote opwinding als wij een flinke schildpad in het oog krijgen. Ze behoort tot de eerste soort die wij hebben genoemd — die van de onechte karetschildpadden. Wij kijken stilletjes toe terwijl ze langzaam uit de branding komt en het strand opkruipt tot even boven de vloedlijn. Als wij ten slotte dichterbij komen, zien wij dat ze een komvormige kuil heeft gegraven door het zand en de plantengroei om haar heen weg te werken. Hierdoor wordt voorkomen dat er gras over het nest groeit en het broedsel, wanneer het na zeven tot twaalf weken uitkomt, er niet uit kan. Ze heeft ook de peervormige eigenlijke nestkuil voltooid door met haar achterpoten het zand afwisselend eruit te scheppen en weg te zwiepen — schep rechts, zwiep links; schep links, zwiep rechts. Dat duurt alles bij elkaar zo’n 45 minuten.
Tot nu toe had ze zich gemakkelijk gestoord kunnen voelen en naar het water kunnen terugkeren, maar als ze eenmaal met het leggen van eieren is begonnen, mogen wij haar aanraken. De gids beschijnt haar met een lantaarn en als wij willen, kunnen wij foto’s nemen. De schildpad gaat nog tien tot twintig minuten door met het in het nest deponeren van haar eieren, samen met een helder, slijmerig vocht dat de eieren tijdens de broedperiode tegen schimmels en insekten beschermt. Onechte karetschildpadden hebben gemiddeld 120 eieren ter grootte van een pingpongbal per legsel — verschillende malen per seizoen, met tussenpozen van veertien dagen, en met twee tot vier jaar tussen de seizoenen.
Als wij de schildpad dan inderdaad aanraken, staan wij er versteld van hoe zacht haar huid is — een factor waardoor schildpadleer zo gewild is en het voortbestaan van de schildpad wordt bedreigd. Haar rugschild of carapax bestaat uit platen en is te vergelijken met een wervelkolom en ribben. Nu gaat ze haar eieren bedekken. Maar aangezien ze ze dicht bij de vloedlijn heeft gelegd, moeten ze om te overleven naar een andere plek worden overgebracht. Dat zal worden gedaan door twee leden van het onderzoeksteam die met onze groep zijn meegegaan.
Het merken van de schildpadden
Onze schildpad zal in het kader van wetenschappelijk onderzoek naar zeeschildpadden aan een van haar voorflippers gemerkt worden. Dat is geen gemakkelijk karwei gezien al het zand dat ze driftig overal rondzwiept. De merkjes zijn gemaakt van een corrosievaste titaanlegering. Op de achterkant staat een adres en het is van groot belang voor het onderzoeksproject dat het nummer van alle gesignaleerde schildpadden wordt doorgegeven. Alleen als de schildpad sterft, dient het merkje verwijderd en teruggestuurd te worden met opgave van bijzonderheden over de plaats waar de schildpad werd aangetroffen. Op de voorkant van het merkje staat het identificatienummer van de schildpad. Onze schildpad heeft nummer T54239, maar wij besluiten haar Tabitha te noemen.
Omdat Tabitha nog niet eerder gemerkt is, heeft ze waarschijnlijk nooit eerder genesteld en daarom zou ze enkele uiterst belangrijke gegevens kunnen verschaffen om de bescherming van schildpadden en hun eieren in de Stille Zuidzee erdoor te helpen krijgen. Nu zijn wij getuige van een kleine chirurgische ingreep bij een schildpad om aan deze gegevens te komen, gewoon hier op het strand! De procedure wordt laparoscopie genoemd en wordt vaak bij mensen toegepast. Tabitha wordt voorzichtig omgedraaid en op een raderbaar gelegd. Wij hebben met haar te doen en merken dat ze schijnt te kalmeren als wij haar over haar hals aaien. Wat wij nu zien, zijn geen tranen maar is een zoutoplossing die ze uitscheidt om het zand uit haar ogen te spoelen en zich te ontdoen van overtollig zout tengevolge van het drinken van zeewater. Het heeft niets met pijn te maken. De huid boven haar achterpoot wordt schoongeschrobd; vervolgens wordt er via een klein sneetje een buisje ingebracht en wat lucht naar binnen geblazen. Door haar eierstokken te bestuderen, komen de onderzoekers erachter dat dit haar eerste legseizoen is en dat er nog veel meer eieren bij haar rijpen. Al die gegevens worden vastgelegd; dan wordt de lucht er via een ventiel uitgelaten en wordt het sneetje gehecht.
Nadat Tabitha weer op het zand is teruggedraaid, begeeft ze zich instinctief naar het water. De golven overspoelen haar en voeren een opgeluchte Tabitha mee de zee in.
Het verplaatsen van de eieren
Als wij teruggaan, zien wij dat de eieren al uit het nest verwijderd zijn. Na vier uur hecht de eicel zich aan de binnenkant van de schaal en vormt bloedvaatjes. Als ze daarna nog gekeerd worden, gaan ze verloren. Op het legstrand gunt men zich gewoonlijk twee uur om de eieren naar een andere plek over te brengen, en het succespercentage is erg hoog. Het doel ervan is het nest en de eieren tegen water en erosie te beschermen. De temperatuur van het zand bepaalt het geslacht van het broedsel. De meeste eilanden hebben koelere stranden en leveren hoofdzakelijk mannetjes, terwijl het warmere zand van Mon Repos voornamelijk wijfjes levert.
De jonge schildpadjes komen in de periode van januari tot maart uit het ei. Ze krabben aan hun zandoverdekking, zodat het zand het nest in zakt en ze omhoog worden gebracht. Als de temperatuur van het zand niet te hoog is, vervolgen ze hun tocht uit het nest en kruipen naar zee. Maar dat is nog maar het begin van hun reis. Men veronderstelt dat het vijftig jaar duurt voordat ze geslachtsrijp zijn. Slechts een klein percentage zal het zover brengen.
De mens moet milieubewuster worden
Helaas dragen de onverschilligheid en achteloosheid van de mens er veel toe bij dat het aantal exemplaren van de zes bekende soorten zeeschildpadden terugloopt. In zee gegooide plastic zakken worden vaak voor kwallen aangezien en door de schildpadden opgegeten. Daardoor raakt hun spijsverteringskanaal verstopt en verhongeren ze. Door ander afval kunnen de schildpadden stikken. Zelfs scheepsschroeven kunnen gevaar opleveren als de stuurman niet oppast. Daarbij komen nog de geloosde olie en giftige afvalstoffen waardoor in een broedseizoen hele kustpopulaties kunnen worden uitgeroeid. En omdat schildpadden om de vijftien minuten aan de oppervlakte moeten komen om te ademen, kunnen ze verdrinken als ze in een visnet verstrikt raken.
Naarmate meer mensen zich bewust worden van deze gevaren en leren zich meer om het milieu te bekommeren, zullen er voor mens en schildpad ongetwijfeld meer gelegenheden komen om elkaar te ontmoeten, zodat de mensheid onder de indruk en geboeid zal raken door een van de vele verbazingwekkende voortplantingscyclussen die de schepping telt.
[Illustraties op blz. 26]
Links boven met de klok mee: kleine chirurgische ingreep, terug naar zee, het verplaatsen van de eieren, flipper wordt gemerkt