De zienswijze van de bijbel

Het draagmoederschap — Iets voor christenen?

DE KLASSIEKE Romeinse dichter Horatius wist niets van het draagmoederschap toen hij schreef: „Het is van geen belang uit welke ouders een man is geboren, als hij maar een man van verdienste is.” De stelregel van de zeventiende-eeuwse Franse schrijver „Afkomst is niets waar geen deugd is”, werd ook opgetekend lang voordat het begrip draagmoederschap een juridisch moeras werd. Maar zoals Mary Thom in het blad Ms. schreef, kunnen bij de nieuwe voortplantingstechnologie „de functies eicelleverancier, broedstoof van de baby-wordende foetus en verzorgster van de geboren baby”, over twee of drie „moeders” verdeeld worden. „Deugd” en „afkomst” zijn in dit verband zowel vage als complexe begrippen geworden.

Het draagmoederschap is een verschijnsel dat halverwege de jaren ’70 plotseling zijn intrede deed op het wereldtoneel, met alle ongekende maatschappelijke, morele en juridische problemen van dien. Sommige onvruchtbare echtparen wilden dolgraag gebruik maken van deze onconventionele manier van voortplanting. Aan de andere kant hebben artsen, juristen en wetgevers er de grootste moeite mee de zich uitbreidende vruchtbaarheidstechnologie bij te houden, in een poging richtlijnen op te stellen in verband met de ethische en morele vraagstukken die zich daarbij voordoen.

Wat is het draagmoederschap?

Men spreekt van draagmoederschap als een vrouw op grond van een aangegane overeenkomst een via kunstmatige inseminatie verwekt kind draagt voor een andere vrouw, de zogenoemde wensmoeder. Normaal gesproken wordt de draagmoeder door kunstmatige inseminatie bevrucht met het sperma van de man van het echtpaar dat een overeenkomst met haar is aangegaan. De draagmoeder is dan de genetische moeder van de baby. Een andere mogelijkheid is dat men de eicel van de wensmoeder en het sperma van haar man buiten de baarmoeder laat samensmelten in een proces dat in vitro fertilisatie (reageerbuisbevruchting) wordt genoemd, waarna het resulterende embryo in de baarmoeder van de draagmoeder wordt gebracht voor de zwangerschap.

Waarom komt het draagmoederschap steeds meer voor? Onder meer omdat de geavanceerde wetenschap verscheidene manieren heeft ontdekt om vrouwen te helpen een baby te krijgen. Er zijn echtparen die ontzettend graag een kind willen, maar voor wie dat onmogelijk is door onvruchtbaarheid, vanwege het ongemak of doordat er te weinig gezonde baby’s voor adoptie zijn. Daarom huren zij het lichaam van iemand anders voor het krijgen van een baby. Daar er grote bedragen mee gemoeid zijn, heeft men weinig vleiende termen voor het draagmoederschap gebruikt, bijvoorbeeld „onvrijwillige dienstbaarheid en slavernij” en „dagbouw-exploitatie van de vruchtbaarheid van de armen”.

In de Verenigde Staten bleek het Hooggerechtshof van New Jersey zich bewust van de mogelijkheid van uitbuiting van de armen door de rijken en het verklaarde in een draagmoederschapszaak: „Er zijn, om kort te gaan, waarden die de samenleving belangrijker acht dan de rijken alles te leveren wat zij maar kunnen kopen, of het nu werk, liefde of leven is.” Het hoogste gerechtshof van Frankrijk verklaarde dat het draagmoederschap een schending is van het lichaam van een vrouw en dat „het menselijk lichaam niet te leen, niet te huur en niet te koop is”.

Problemen met het draagmoederschap

Het draagmoederschap brengt een aantal problemen mee. Een ervan is de kans op onaangename juridische gevechten als de vrouw die de baby baart het kind wil houden. Van wie is de baby, van de vrouw die baart of van de vrouw die de eicel levert? Zo leidt de geboorte van een kind, gewoonlijk een tijd van vreugde, soms tot een juridische strijd. Nog een probleem: Sommige vrouwen die erin toestemmen draagmoeder te worden, merken dat hun gevoelens veranderen tijdens de groei en de geboorte van het overeengekomen kind. Het enkele maanden eerder opgestelde contract wordt steeds moeilijker te aanvaarden. Er ontstaat een krachtige bindende relatie tussen de moeder en de baby in haar. Eén draagmoeder, die deze band niet had voorzien, geeft haar gevoelens bij het afstaan van de baby als volgt weer: „Het was alsof er iemand was overleden. Mijn lichaam schreeuwde om mijn dochter.”

Welke uitwerking zou zo’n geboorte bovendien op lange termijn kunnen hebben op de andere kinderen van de draagmoeder, op het gezin dat de baby aanvaardt en op het kind zelf? Of wat gebeurt er als een door een draagmoeder gebaarde baby een geboortedefect heeft? Is de vader verplicht het kind te accepteren? En zo niet, wie betaalt dan voor de verzorging van het kind? En een nog belangrijker vraag: Hoe beziet God het draagmoederschap?

Houdt het draagmoederschap het huwelijk eerbaar?

Gods Woord vertelt ons dat God het huwelijk als iets heiligs beziet. Zo vermeldt Hebreeën 13:4: „Het huwelijk zij eerbaar onder allen en het huwelijksbed zonder verontreiniging, want God zal hoereerders en overspelers oordelen.”a God verwacht van alle christenen dat zij het huwelijk als eerbaar beschouwen en het zo houden. Wat verontreinigt het huwelijk? Hoererij, waardoor het huwelijk onteerd kan worden, en overspel, dat het huwelijk onteert nadat het gesloten is.

Houdt het draagmoederschap het huwelijk eerbaar en het huwelijksbed zonder verontreiniging? Eenvoudig gezegd: nee. Voor het traditionele draagmoederschap is het nodig dat de vrouw wordt bevrucht met donorsperma. De bijbelse zienswijze is te vinden in Leviticus 18:20, waar staat: „Gij moogt uw zaaduitstorting niet aan de vrouw van uw volksgenoot geven, zodat gij daardoor onrein wordt.” Er is geen bijbelse basis voor het maken van onderscheid tussen inseminatie door geslachtsgemeenschap en kunstmatige inseminatie door donorimplantatie. Daarom wordt in beide gevallen hoererij of overspel gepleegd wanneer de inseminatie tot stand komt door een andere man dan de wettige echtgenoot van de vrouw.

En als voor het draagmoederschap nu reageerbuisbevruchting wordt toegepast, gebruik makend van eicellen van de wensmoeder en sperma van de wensvader? Ook dat verontreinigt het huwelijksbed, want de bevruchte eicel wordt in de baarmoeder geplaatst van een andere vrouw en maakt haar in feite zwanger. Deze zwangerschap is niet het resultaat van seksuele omgang tussen de draagmoeder en haar eigen man. Haar voortplantingsorganen worden op die manier gebruikt door iemand anders dan haar eigen huwelijkspartner. Dit is in strijd met de morele beginselen in de bijbel dat een vrouw een kind voor haar eigen man moet dragen. (Vergelijk Deuteronomium 23:2.) Het zou niet juist zijn als een man die niet de echtgenoot van de draagmoeder is, gebruik maakt van haar voortplantingsorganen. Het is een onjuist gebruik van het huwelijksbed. Het draagmoederschap is dan ook niet voor christenen.

[Voetnoot]

[Illustratieverantwoording op blz. 26]

Pastel door Mary Cassatt, Metropolitan Museum of Art, in 1960 geschonken door Mevr. Ralph J. Hines (60.181)