Geweld in het gezin

„Menselijk geweld — of het nu een klap of een duw, een messteek of een schot is — komt in de gezinskring vaker voor dan waar maar ook in onze samenleving.” — Behind Closed Doors.

LOOP maar door een willekeurige straat in Amerika. In één op de twee woningen zal zich dit jaar minstens één keer een vorm van huiselijk geweld voordoen. En in één op de vier woningen zal dat herhaaldelijk gebeuren. Ironisch genoeg verkeren velen die bang zijn om ’s avonds op straat te lopen, thuis in groter gevaar.

Huiselijk geweld is echter niet louter een Amerikaans verschijnsel. Het komt overal ter wereld voor. In Denemarken bijvoorbeeld worden twee op de drie moorden in het gezin gepleegd. Uit onderzoek in Afrika blijkt dat de binnen het gezin gepleegde moorden, afhankelijk van het land, tussen de 22 en 63 procent van het totaal uitmaken. En in Latijns-Amerika worden veel mensen, vooral vrouwen, vernederd, mishandeld of gedood door macho mannen.

In Canada worden jaarlijks circa honderd vrouwen vermoord door de man met wie zij al dan niet gehuwd samenwonen. In de Verenigde Staten, waar de bevolking bijna tienmaal zo groot is als die van Canada, worden jaarlijks zo’n 4000 vrouwen gedood door hun gewelddadige man of vriend. Bovendien worden elk jaar zo’n 2000 kinderen vermoord door hun ouders en eenzelfde aantal ouders door hun kinderen.

Zo mishandelen overal ter wereld mannen hun vrouw, slaan vrouwen hun man, ranselen ouders hun kinderen af, vallen kinderen hun ouders aan en takelen kinderen elkaar toe. „De meeste woede en gewelddadigheid die volwassenen in hun leven ervaren, komt van of is gericht tegen een bloedverwant,” betoogt het boek When Families Fight, „en die woede is heviger dan die welke in enige andere relatie ervaren wordt.”

Het gezin in oorlog

Mishandeling van de huwelijkspartner: Maar al te vaak bezien mannen het trouwboekje als een vergunning om hun vrouw toe te takelen. Hoewel er ook vrouwen zijn die hun man slaan, is de schade meestal niet zo groot als die welke mannen aanrichten wanneer zij hun partner afranselen. In het blad Parents wordt bericht: „In meer dan 95 procent van de gerapporteerde gevallen van [ernstig] echtelijk geweld gaat het om een man die een vrouw mishandelt.”

Een officier van justitie uit New York vertelt: „Geweld tegen vrouwen heeft in de Amerikaanse samenleving epidemische proporties aangenomen. Volgens schattingen van de FBI . . . worden er elk jaar wel 6 miljoen vrouwen mishandeld.” Hoewel het aantal incidenten van land tot land verschilt, blijkt uit verslagen dat de mishandeling van vrouwen door mannen in veel, zo niet in de meeste landen epidemisch is.

Men schat dat in de Verenigde Staten „één op de 10 vrouwen eens in de loop van haar huwelijk door haar man ernstig zal worden mishandeld (geslagen, geschopt, gebeten of nog erger)”. Telt men de minder ernstige gevallen mee, dan zal, zo zegt het blad Family Relations, „één op de twee vrouwen in de Verenigde Staten met huiselijk geweld te maken krijgen”.

In feite, zo heeft een Newyorkse officier van justitie gezegd, is komen vast te staan dat er „meer vrouwen met verwondingen in het ziekenhuis belanden wegens mishandeling door hun man dan wegens alle verkrachtingen, berovingen met geweld en auto-ongelukken te zamen”.

Dr. Lois G. Livezey merkt op: „Het is duidelijk dat geweld tegen vrouwen en geweld in het gezin veel voorkomt en dat de bedrijvers ervan . . . gewone mensen zijn. . . . Het is een ernstig probleem onder alle klassen en rassen van de bevolking.”

Slachtoffers zoeken de schuld voor de mishandeling soms bij zichzelf, wat leidt tot een minderwaardigheidsgevoel. In het blad Parents wordt uitgelegd: „De vrouw die het aan zelfvertrouwen ontbreekt en weinig gevoel van eigenwaarde heeft, stelt zich bloot aan mishandeling. . . . De typische mishandelde vrouw is bang om ten behoeve van zichzelf plannen te maken en iets te ondernemen.”

Echtelijk geweld heeft ook een schadelijke uitwerking op de kinderen. Zij leren dat geweld gebruikt kan worden om anderen te manipuleren. Sommige moeders berichten zelfs dat hun kinderen om hun zin te krijgen dreigementen tegen hen bezigen zoals: „Ik zal tegen Papa zeggen dat hij je moet slaan.”

Kindermishandeling: Elk jaar krijgen miljoenen kinderen verschrikkelijke lichamelijke afstraffingen die tot ernstige verwondingen, verminking of zelfs de dood kunnen leiden. Naar schatting worden op elk aangegeven geval van mishandeling 200 gevallen niet aangegeven. „Voor kinderen is hun huis vaak de gevaarlijkste plek waar zij kunnen zijn”, vermeldt het boek Sociology of Marriage and the Family.

Professor John E. Bates zegt dat van alle thuis ondergane invloeden mishandeling het sterkst bepalend is voor de manier waarop een kind zich later in het leven gedraagt. Dr. Susan Forward verklaart: „Ik heb gemerkt dat geen andere gebeurtenis in het leven zo schadelijk is voor het gevoel van eigenwaarde van mensen of hen zo lijkt voor te bestemmen voor grote emotionele problemen als volwassene.” Tekenen van agressiviteit in moeilijke situaties zijn zelfs bij kinderen van vier tot vijf jaar waar te nemen. Bij zulke kinderen komen als zij wat ouder zijn meer drugsgebruik, alcoholmisbruik, crimineel gedrag, psychotische stoornissen en vertraagde ontwikkeling voor.

Het is begrijpelijk dat veel mishandelde kinderen een wrok koesteren tegen de ouder die hen zo afranselt, maar vaak zijn zij ook woedend op de ouder die hen niet mishandelt maar niets doet om het geweld te stoppen. In de geest van een kind kan de zwijgende getuige als medeplichtig gelden.

Mishandeling van bejaarden: Naar schatting 15 procent van Canada’s bejaarden wordt lichamelijk en psychisch mishandeld door hun volwassen kinderen. Een arts voorspelt dat „de situatie alleen maar erger kan worden naarmate een groter deel van de bevolking bejaard wordt en de financiële en emotionele belasting van hun kinderen toeneemt”. Dergelijke angsten voelt men wereldwijd.

Vaak schrikken de bejaarden ervoor terug mishandelingen aan te geven. Zij kunnen afhankelijk zijn van degene die hen mishandelt en het daarom verkiezen de afschuwelijke omstandigheden te dulden. „De volgende keer”, was het antwoord dat een bejaarde vrouw onveranderlijk gaf als haar gevraagd werd wanneer zij haar zoon en schoondochter bij de autoriteiten zou aangeven. Zij hadden haar zo hevig geslagen dat zij een maand in het ziekenhuis lag.

Mishandeling van broertjes en zusjes: Dit is een veel voorkomende vorm van huiselijk geweld. Sommigen bagatelliseren het met de woorden: „Jongens zijn nu eenmaal zo.” Maar meer dan de helft van de bij een bepaald onderzoek betrokken jongeren had hun broertjes of zusjes dingen aangedaan die ernstig genoeg zouden zijn voor strafvervolging als ze tegen iemand buiten het gezin waren bedreven.

Velen zijn van mening dat de mishandeling van broertjes en zusjes een patroon wordt dat iemand ook als volwassene blijft vertonen. Bij sommigen kan dat een nog belangrijker factor zijn bij latere partnermishandeling dan het getuige zijn geweest van geweld tussen hun ouders.

Gevaarlijk gevechtsterrein

Een juridisch onderzoeker schatte eens dat de politie vaker te hulp werd geroepen om gezinsconflicten te beslechten dan voor alle andere criminele incidenten bij elkaar. Hij betoogde ook dat er meer politieagenten omkwamen bij het gehoor geven aan verzoeken om hulp bij huiselijke problemen dan bij enige andere soort oproep. „Bij een roofoverval ben je ten minste voorbereid”, zei een politieagent. „Maar stap eens iemands huis binnen . . . Je weet niet wat je te wachten staat.”

Na een uitgebreide studie van huiselijk geweld kwam een onderzoeksteam in Amerika tot de conclusie dat, met uitzondering van het leger in oorlogstijd, het gezin de gewelddadigste sociale eenheid is die er bestaat.

Wat is de oorzaak van geweld in het gezin? Zal er ooit een eind aan komen? Is het ooit gerechtvaardigd? In het volgende artikel zal uitvoerig op deze vragen worden ingegaan.

[Inzet op blz. 4]

„Geweld tegen vrouwen heeft in de Amerikaanse samenleving epidemische proporties aangenomen.” — Een officier van justitie

[Inzet op blz. 5]

„Voor kinderen is hun huis vaak de gevaarlijkste plek waar zij kunnen zijn.” — Sociology of Marriage and the Family