Op zoek naar een oorzaak
HET heeft jaren gekost om te ontdekken wat het immuunsysteem van AIDS-patiënten ontwrichtte, maar vast te stellen wat nu precies het lichaam en de hersenen van lijders aan CVS (het chronisch vermoeidheidssyndroom) aantast, heeft al meer tijd gekost. Hoewel de oorzaak nog niet vaststaat, kunnen medische autoriteiten overtuigende bewijzen aanvoeren voor lichamelijke afwijkingen bij patiënten. Die bewijzen zijn zelfs voor de rechtbank gebruikt.
In de Canadese Medical Post werd bericht dat in een controversiële zaak medische deskundigen bewijzen aanvoerden om de stelling van de verdediging te staven dat het vermogen van de patiënt om zich een oordeel te vormen door zijn ziekte was geschaad. Rechter William G. N. Egbert kwam dan ook tot de conclusie: „De ziekte tast het oordeelsvermogen op elk terrein aan. . . . Kleine gebieden van de hersenen lopen letsel op.”
Is dat waar?
Hersenafwijkingen
Medisch onderzoek zet kracht bij aan de bewering dat de hersenen van CVS-patiënten worden aangetast. In The New York Times van 16 januari 1992 stond de kop: „Bij onderzoek hersenafwijking geconstateerd bij patiënten met chronische vermoeidheid”. In het artikel, gebaseerd op een verslag dat de dag daarvoor in Annals of Internal Medicine was gepubliceerd, werd opgemerkt:
„Bij het tot dusver grootste onderzoek naar het chronisch vermoeidheidssyndroom zijn bewijzen gevonden voor een ontsteking in de hersenen van patiënten, het eerste bewijsmateriaal voor een neurologische afwijking verband houdend met de mysterieuze aandoening.” Daaraan werd nog toegevoegd: „Het onderzoek is het nieuwste in een recente reeks waarbij immunologische en hormonale verschillen zijn aangetoond tussen lijders aan het syndroom en gezonde mensen.”
Over een ander onderzoek dat alom de aandacht heeft getrokken, werd verslag gedaan in de Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism van december 1991. Daarbij werden aanwijzingen gevonden voor hormonale deficiënties in de endocriene klieren en de hersenen van mensen met CVS. Het onderzoek droeg dus bij tot de aanwijzingen dat biochemische en immunologische factoren de symptomen van CVS teweegbrengen.
Dr. Walter Gunn volgde toen hij bij het CDC (het Amerikaanse Centrum voor Ziektebestrijding) werkte, veel onderzoeken bij CVS-patiënten. Hij merkte op dat „een paar goede wetenschappers zich nu met het CVS-onderzoek gaan bezighouden”. Hoewel de bevindingen van deze onderzoekers vaak wezen op verschillende mogelijke oorzaken, beklemtoonde dr. Gunn: „De enige constante is dat niemand rapporteert dat er geen afwijkingen zijn.”
Welk mogelijke agens — of agentia — is verantwoordelijk voor CVS? Is er een virus bij betrokken, of virussen? Zo ja, hoe dan wel? Hoe wordt het immuunsysteem nadelig beïnvloed? Hoe zou de dysfunctie ervan de symptomen kunnen veroorzaken die zich bij CVS-patiënten voordoen?
Mogelijke oorzaken
Uit onderzoek blijkt dat er virussen bij betrokken zijn. Maar welke virussen? Er zijn er door onderzoekers heel wat aangewezen. „Retrovirussen, spumavirussen, enterovirussen, het Epstein-Barr-virus en het menselijk herpesvirus type 6 behoren allemaal tot de populaire en zeer controversiële mededingers”, werd vorig jaar november in The Journal of the American Medical Association opgemerkt.
Op welke manier kunnen virussen CVS veroorzaken? Dat is niet bekend. Dr. Anthony L. Komaroff, een vooraanstaand CVS-onderzoeker, merkte echter op: „Het patroon dat opdoemt, is een chronisch geactiveerd immuunsysteem, een immuunsysteem dat in een soort chronische oorlog gewikkeld is tegen iets wat het als vreemd opmerkt.”
Een gezond immuunsysteem reageert op een vijandig virus of vijandige virussen door chemische stoffen vrij te maken, cytokines genoemd, om de indringers te bestrijden. Is de noodsituatie verholpen, dan houdt normaal de produktie van cytokines echter op. Maar bij CVS-patiënten blijft het immuunsysteem blijkbaar in gebreke het proces stop te zetten. Het is veelzeggend dat een steeds weerkerende bevinding bij mensen met CVS een verhoogde produktie van cytokines is.
Dit is belangrijk, omdat het niet het virus is dat ervoor zorgt dat iemand zich ziek voelt wanneer het zijn lichaam binnendringt. Hij voelt zich ziek omdat zijn lichaamscellen cytokines produceren, die de koorts, de pijnen en de vermoeidheid veroorzaken. Dr. William Carter, een Amerikaans hoogleraar in de geneeskunde, merkte op: „De cytokines blijven en beginnen de gastheer schade te berokkenen totdat wij uiteindelijk de totaal bedlegerige patiënt zien die zich nauwelijks kan bewegen.”
Hoe komt het echter dat het immuunsysteem cytokines blijft produceren terwijl het de produktie had moeten staken? „Een latent virus wordt geactiveerd door een soort trigger”, aldus dr. Jay A. Goldstein, „wat de cellen van het immuunsysteem abnormale hoeveelheden [cytokines] laat produceren.”
Daarnaast blijkt dat natural killer-cellen en macrofagen, die frontlijnverdedigers tegen binnendringende organismen zijn, bij CVS-patiënten óf in aantal óf in functie achteruitgaan, waardoor het immuunsysteem verder wordt verzwakt. Betekenisvol is dat het immuunsysteem van CVS-patiënten slecht schijnt te functioneren, hoewel de meningen over het waarom daarvan uiteenlopen.
Zoals in het vorige artikel werd opgemerkt, constateren artsen vaak dat bij veel patiënten depressiviteit niet de oorzaak van CVS is. Bij andere patiënten zijn sommige artsen echter van mening dat psychische problemen, zoals depressiviteit, een oorzakelijke factor kunnen zijn. Interessant is dat onderzoek aan het licht heeft gebracht dat depressiviteit het immuunsysteem kan schaden. „Psychische nood op zich kan stoornissen in de neurohormonale en immunologische functie teweegbrengen”, schrijft dr. Kurt Kroenke van het Walter Reed Army Medical Center in Washington D.C.
In sommige gevallen kan depressiviteit dus veranderingen in het immuunsysteem ’triggeren’, op gang brengen, die kunnen bijdragen tot CVS. Niettemin spelen allerlei andere factoren die het immuunsysteem kunnen verzwakken waarschijnlijk ook een rol.
Talrijke factoren
De meeste onderzoekers zijn het erover eens dat het zeer onwaarschijnlijk is dat één factor CVS veroorzaakt. „In plaats daarvan is CVS waarschijnlijk een ziekte die voorkomt bij een kwetsbaar individu bij wie depressiviteit, [allergieën,] virusinfecties of andere factoren hebben geleid tot een zekere mate van immuunbeschadiging”, verklaarde het medische blad Cortlandt Forum.
In de Canadese Medical Post schreef een arts: „Er zou een erfelijke vatbaarheid voor nodig kunnen zijn en een oververmoeid lichaam zou ook een predispositie kunnen vormen. Dan treft een acute gebeurtenis, meestal een acute virusinfectie, het afgematte individu. De combinatie van al deze factoren leidt waarschijnlijk tot beschadiging van het immuunsysteem.”
„Stress is een van de voornaamste triggers die wij zien”, vertelde dr. Charles Lapp. „Soms hebben wij bepaalde chemische stoffen een rol zien spelen. . . . En curieus genoeg heeft een aantal van mijn patiënten (hoewel wij daar nooit onderzoek naar gedaan hebben) vermeld dat insekticiden, verven en vernissen een rol gespeeld schenen te hebben toen hun ziekte op gang werd gebracht.”
Nog nooit in de geschiedenis hebben mensen blootgestaan aan zulke hevige aanvallen op hun lichaam door milieuverontreiniging. Voedseladditieven en medicijnen kunnen het lichaam ook schaden en het immuunsysteem nadelig beïnvloeden. Sommige artsen beweren zelfs dat lange antibioticakuren het immuunsysteem onderdrukken.
Ook andere factoren kunnen betrokken zijn bij het lijden dat bij duizenden CVS-patiënten wordt gezien. Maar hoewel er aanlokkelijke aanwijzingen en intrigerende mogelijkheden zijn, is de oorzaak van CVS nog steeds onbekend.
Een teken van de laatste dagen
In zijn grote profetie over de laatste dagen van het wereldstelsel voorzei Jezus Christus: ’Er zullen in de ene plaats na de andere pestilenties zijn’ (Lukas 21:11). Hoe waar is dit met betrekking tot onze tijd! Van veel van de hedendaagse ziekten is de oorzaak onbekend, maar dat maakt ze nog niet minder reëel of verzwakkend.
CVS is blijkbaar een van de vele ziekten die deel uitmaken van het teken dat volgens Jezus de laatste dagen zou kenmerken. Dit besef maakt het leven echter geenszins gemakkelijker voor degenen die eraan lijden. Hoe kunnen CVS-patiënten het beste met hun kwaal omgaan?