Kerala’s „vliegende” slangeboten

Door Ontwaakt!-correspondent in India

„LIEVE hemel! Het lijken wel voorwereldlijke monsters! Wat zijn het?”, riep mijn Australische vriend Neville uit toen hij enkele zwarte voorwerpen in het oog kreeg die met grote snelheid op ons afkwamen. Ze leken met hun vleugels te slaan en te vliegen en daarbij net het wateroppervlak te raken.

Mijn vriend hield het op zijn plaats niet uit. Hij ging boven op een houten tribune zitten en rekte zijn hals uit om beter te kunnen zien. Het was de eerste keer dat hij naar een slangebootrace keek.

De boten bevonden zich nog op een afstand van meer dan een kilometer, maar wij konden een ritmisch geroffel en schel gefluit horen. Toen deze snelle vaartuigen met hun 100-koppige bemanning de finish naderden, werd de menigte uitzinnig van opwinding. Supporters van alle leeftijden sprongen en klapten wild enthousiast om hun favoriete bootteam aan te vuren. Vrouwen in kleurrijke sari’s zwaaiden geestdriftig met hun zijden zakdoekjes. Dit was nog maar het begin van de jaarlijkse Nehru-trofee-bootrace in Alleppey in de staat Kerala (Zuid-India).

Slangeboten zijn een unieke attractie van de waterfeesten die op de rivieren en binnenwateren van het laaggelegen gebied in het midden van Travancore worden gehouden. ’Maar wat zijn slangeboten nu precies,’ vraagt u zich misschien af, ’en hoe is dit allemaal begonnen?’

Iets over de achtergrond

Slangeboten werden oorspronkelijk ontworpen voor oorlogvoering. Er was een tijd dat de huidige staat Kerala werd bestuurd door een aantal plaatselijke radja’s of vorsten, ieder met zijn eigen kleine gebied. Er deden zich vaak, en bij de minste provocatie, oorlogen voor. Vijf slangeboten konden met gemak de hele zeemacht van een vorst vervoeren.

Uiteindelijk nam een sterke heerser de macht in handen en verenigde het gebied, zodat de boten alleen nog maar bezienswaardigheden waren. Ze worden bij feestelijke gelegenheden fraai versierd en gebruikt om bezoekende politieke en religieuze hoogwaardigheidsbekleders te begroeten. Bij zulke gelegenheden worden er altijd bootraces gehouden. In 1952 bezocht Jawaharlal Nehru, de eerste minister-president van India, Alleppey en keek naar een bootrace. Zonder zijn leeftijd en veiligheidsmaatregelen in aanmerking te nemen, liet hij zich helemaal meeslepen en sprong aan boord van de winnende boot, terwijl hij net als de anderen in de handen klapte en zong. Zijn latere schenking van een zilveren slangeboottrofee was aanleiding tot de Nehru-trofee-race, waar mijn vriend en ik naar keken.

Overblijfselen van een voorbije cultuur

Slangeboten zijn lange, smalle, ranke en gestroomlijnde houten kano’s. Ze variëren in lengte van 25 tot 30 meter en hebben op hun breedste punt een doorsnede van slechts zo’n 1,5 meter. Bij sommige steekt de achtersteven zes meter boven het waterniveau uit en heeft de vorm van een cobra met gespreide kap, vandaar de naam slangeboot. De puntige boeg heeft echter wat weg van de snavel van een vogel.

Deze uitzonderlijke overblijfselen van een eeuwenoude cultuur worden tegenwoordig nog maar zelden gemaakt. Slechts een handjevol bekwame ambachtslieden — afstammelingen van oude timmermansgeslachten — durven deze enorme taak, waarmee tonnen kostbaar hout en maanden hard werken zijn gemoeid, aan. Wanneer een boot klaar is, wordt hij in de zon gedroogd en zorgvuldig met vet en olie, vermengd met eiwit, behandeld om hem sneller te laten „vliegen”.

Het opleiden en trainen van een team om een boot als deze voor een race te bemannen, is evenmin een gemakkelijke taak. Zo’n 100 roeiers met korte roeispanen zitten in twee rijen over de lengte van het vaartuig. Bij de achtersteven van de boot staan twee of drie anderen met langere roeispanen om het vaartuig te besturen. Om bij het roeien de vaart erin te houden, geeft een man met een houten stamper op een slagplaat de maat aan. Ten minste zes anderen varen mee om de roeiers aan te vuren door al fluitend en roepend gelijktijdig in de handen te klappen.

Naarmate de race vordert en de spanning stijgt, wordt de maat in steeds hoger tempo geslagen en worden de riemen als één harmonieus geheel gehanteerd. Door het ritmisch op en neer bewegen van vijftig roeispanen aan beide zijden van de boot lijkt het alsof het vaartuig vleugels heeft en vliegt. Vandaar dat mijn vriend versteld stond en vol verwondering toekeek, want het leek net alsof de boten over het water scheerden.

De race vereist enorme concentratie en goed gecoördineerd teamwerk. Wordt één enkele roeier slechts een ogenblik afgeleid, dan is dat voldoende om het hele team in verwarring te brengen. Daarom proberen zangers aan boord van de tegenpartij de roeiers soms met vreemde geluiden en vertoningen uit hun concentratie te halen. Vaak worden er trucjes toegepast om voor te komen op de anderen.

Tijdens één race zette een teamleider een aap op het verhoogde uiteinde van zijn boot. Terwijl het beest zat te brabbelen en grijnzen, drong het al snel tot de teamleider van de tegenpartij door wat er aan de hand was. Hij liet zich niet van zijn stuk brengen maar schreeuwde luidkeels, trok snel zijn kleren uit en ging spiernaakt op het uiteinde van zijn boot staan. Dit had de gewenste uitwerking. Terwijl het andere team zijn richting op keek, hielden zijn eigen mannen de vaart erin en wonnen de race. De schande de race te verliezen, zou voor hem erger zijn geweest dan de schaamte om zijn naaktheid.

Het bezitten van een slangeboot is voor een dorp een teken van aanzien, maar het is een nog grotere eer om een race te winnen. Als er races worden gehouden, komt de hele bevolking het eigen team aanvuren. Zich niets van slecht weer aantrekkend, trotseren supporters hevige moessonregens en muskieten en staan zij tot hun knieën in modderig water om de races te zien. Vaak komt het tussen supporters van de strijdende partijen tot botsingen en gaan zij op de vuist en worden grieven opgekropt voor de wedstrijd van volgend jaar.

Niet langer strijden vorsten om de controle over gebieden en de heerschappij zoals hun voorouders eens deden. Maar de geest van wedijver leeft voort in Kerala’s geliefde sport, het slangebootracen.